OʻZBEKISTON MILLIY STANDARTI

Fermentlangan sut mahsulotlari

Texnik shartlar

Rasmiy nashr

O‘zbekiston standartlar instituti

Toshkent

So‘zboshi

1 TQ-29 “Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi” standartlashtirish bo‘yicha texnik qo‘mitasi bilan hamkorlikda “ZAFARXON” MCHJ tomonidan ISHLAB CHIQILDI

2 O‘zbekiston standartlar institutining __________ 2026- yildagi ________-sonli buyrug‘i bilan TASDIQLANDI.

3 DASTLABKI AMALGA KIRITILISHI

Ushbu milliy standartni va unga boʻlgan oʻzgartishlarni Oʻzbekiston hududida amalga kiritish, qayta koʻrib chiqish yoki bekor qilish haqidagi axborot Standartlashtirish boʻyicha milliy organning rasmiy veb-saytlari va standartlarning yillik axborot koʻrsatkichlarda chop etiladi.

Ushbu standartni O‘zbekiston hududida rasmiy tarqatish mutlaq huquqi

O‘zbekiston standartlar institutiga tegishli 

II

 Mundarija

III

OʻZBEKISTON MILLIY STANDARTI

Fermentlangan sut mahsulotlari

Texnik shartlar 

Кисломолочная продукция

Технические условия

Fermented milk products

Technical specifications

Amalga kiritish sanasi ________ 2026 y.

1 Qo‘llanish doirasi

Ushbu milliy standart bevosita iste’mol qilish va chakana savdo tarmog‘i orqali sotish uchun mo‘ljallangan, suv, tuz va boshqa ozuqaviy ta’m beruvchi mahsulotlarni qo‘shib yoki qo‘shmasdan, sut va/yoki sut mahsulotlaridan ishlab chiqariladigan, fermentlangan sut mahsulotlariga (qurtoba, shubat (qumron) va qimiz) taalluqlidir (keyinchalik matnda – mahsulot).

2 Standartlarga havolalar

Ushbu milliy standartda quyidagi standartlarga havolalardan foydalanildi.

___________________

Rasmiy nashr

Izoh – Ushbu milliy standartdan foydalanishda Standartlashtirish bo‘yicha milliy organning rasmiy veb-saytlari va standartlarning yillik axborot ko‘rsatkichlariga muvofiq standartlarni O‘zbekiston Respublikasi hududida amal qilinishi tekshirilishi kerak. Agar havola qilingan standart almashtirilgan (o‘zgartirilgan) bo‘lsa, unda ushbu milliy standartdan foydalanishda almashtirilgan (o‘zgartirilgan) standartga amal qilish kerak. Agarda havola qilinayotgan standart almashtirilmasdan bekor qilingan bo‘lsa, unga havola qilingan qoida ushbu havolaga taalluqli bo‘lmagan qismida qo‘llaniladi.

3 Atamalar va ta’riflar

Ushbu milliy standartda tegishli ta’riflar bilan quyidagi atamalar qo‘llanilgan:

3.1 achitqi (tomizg‘i): maxsus tanlab olingan va sutni qayta ishlash mahsulotlarini ishlab chiqarish uchun ishlatiladigan nopatogen, notoksik mikroorganizmlar va/yoki mikroorganizmlar uyushmalari (ko‘proq sut kislotali);

3.2 qimiz: achitqi mikroorganizmlar (bolgar va atsidofil sut kislotasi tayoqchalari) va xamirturushdan foydalangan holda, biya sutini aralash (sut kislotali va spirtli) bijg‘itish yo‘li orqali ishlab chiqarilgan, fermentlangan sut mahsuloti;

3.3 qurtoba: suv, osh tuzini qo‘shib yoki ularni qo‘shmasdan, ta’m beruvchi-xushbo‘ylashtiruvchi qo‘shimchalarni qo‘shib yoki ularsiz, achitqi mikroorganizmlar (termofil sut kislotasi streptokokklari, bolgar sut kislotasi tayoqchasi) va xamirturushdan foydalangan holda, aralash (sut kislotali va spirtli) bijg‘itish yo‘li orqali ishlab chiqarilgan, fermentlangan sut mahsuloti;

3.4 ozuqaviy qo‘shimchalar: ishlab chiqarish, qadoqlash, transportda tashish yoki saqlash jarayonida oziq-ovqat mahsulotlariga texnologik maqsadlarda, ularga istalgan xususiyatlarni, masalan, muayyan xushbo‘y is (xushbo‘ylashtirgichlar), rang (bo‘yoqlar), saqlanish davomiyligi (konservantlar), ta’m, konsistentsiya va hokazolarni berish uchun qo‘shiladigan moddalar;

3.5 shubat (qumron): bolgar va atsidofil sut kislotasi tayoqchalarinining achitqi mikroorganizmlari va xamirturush bilan tuya sutini ivitib tayyorlanadigan, aralash sut kislotali va spirtli bijg‘itilgan, yuqoriroq yog‘lilikka (8 foizdan boshlab) ega bo‘lgan, tuya sutidan fermentlangan sut ichimligi.

4 Tasniflanishi

4.1 Qo‘llaniladigan boshlang‘ich xom ashyolariga ko‘ra mahsulot quyidagilarga bo‘linadi:

- qimiz;

- qurtoba;

- shubat (qumron).

4.2 Yog‘ning massa ulushiga ko‘ra mahsulot quyidagicha ishlab chiqariladi:

- yog‘ining massa ulushi 2,8 dan 6,0 % gacha bo‘lgan qimiz;

- yog‘ining massa ulushi 4,0 dan 8,9 % gacha bo‘lgan qimiz;

- yog‘ining massa ulushi 0,5 % dan kamroq bo‘lgan qurtoba;

- yog‘ining massa ulushi 0,5 dan 3,9 % gacha bo‘lgan qurtoba;

- yog‘ining massa ulushi 2,8 dan 6,0 % gacha bo‘lgan qurtoba;

- yog‘ining massa ulushi 4,0 dan 8,9 % gacha bo‘lgan qurtoba;

- yog'ining massa ulushi 8 % dan kamroq bo'lgan shubat (qumron).

4.3 Ishlab chiqariladigan mahsulotning tarkibi va xom ashyo kombinatsiyalari, o‘rnatilgan tartibda ishlab chiqaruvchi korxona tomonidan tasdiqlangan, retsepturalarga asosan aniqlashtiriladi.

4.4 Ishlab chiqaruvchi korxonaning marketing siyosatiga ko‘ra mahsulotga savdo nomlari o‘zlashtirilishiga yo‘l qo‘yiladi.

5 Texnik talablar

5.1 Fermentlangan sut mahsulotlari ushbu milliy standartning talablariga muvofiq bo‘lishi hamda [1] va [2] sut sanoati korxonalari uchun sanitariya qoidalari va me’yorlariga rioya qilgan holda, o‘rnatilgan tartibda tasdiqlangan, retsepturalar va texnologik yo‘riqnoma bo‘yicha ishlab chiqarilishi kerak.

5.2 Tavsiflari

5.2.1 Organoleptik ko‘rsatkichlari bo‘yicha mahsulot 1-jadvalda ko‘rsatilgan talablarga muvofiq bo‘lishi kerak.

1-jadval – Mahsulotning organoleptik ko‘rsatkichlari

5.2.2 Fizik-kimyoviy ko‘rsatkichlari bo‘yicha mahsulot 2-jadvalda ko‘rsatilgan talablarga muvofiq bo‘lishi kerak.

2-jadval – Mahsulotning fizik-kimyoviy ko‘rsatkichlari

5.2.3 Mahsulotdagi toksik elementlar, mikotoksinlar, antibiotiklar, pestitsidlar, GMO, radionuklidlar miqdori va mikrobiologik ko‘rsatkichlar, [2] da belgilangan, yo‘l qo‘yiladigan me’yorlardan oshmasligi kerak.

5.3 Xom ashyo va materiallarga talablar

5.3.1 Mahsulotni ishlab chiqarish uchun ГОСТ 24297 ga asosan kirish nazoratidan o‘tkazilgan hamda ularning sifati va xavfsizligini tasdiqlovchi, tegishli hujjatlarga ega bo‘lgan, quyidagi xom ashyo va materiallar qo‘llaniladi:

- amaldagi normativ hujjatlar bo‘yicha tuya suti (quyidagi sut qabul qilinmaydi: laktatsiya davrining dastlabki 15 kunida (og‘iz suti) va laktatsiya davrining oxirgi 15 kunida (kech sog‘ilgan) urg‘ochi tuyadan olingan; neytrallashtiruvchi va ingibitor moddalar (antibiotiklar, dezinfektsiyalovchi va konservatsiyalovchi moddalar) qo‘shilgan; kimyoviy moddalar va neft mahsulotlarining hidi bo‘lgan; o‘simliklar va hayvonlarni himoyalash kimyoviy moddalarining qoldiq miqdori bo‘lgan; chirigan, taxir, achchiq, bo‘rsigan, mog‘or bosgan, metall ta’mi va yaqqol ifodalangan yem (piyoz, sarimsoqpiyoz, shuvoq) ta’mi va hidi bo‘lgan; kasal yoki kasallikda gumon qilingan urg‘ochi tuyalardan;

- amaldagi normativ hujjatlar bo‘yicha biya (urg‘ochi ot) suti (quyidagi sut qabul qilinmaydi: laktatsiya davrining dastlabki 10 kunida va oxirgi 10 kunida biyalardan olingan; neytrallashtiruvchi va ingibitor moddalar (antibiotiklar, dezinfektsiyalovchi va konservatsiyalovchi moddalar) qo‘shilgan; kimyoviy moddalar va neft mahsulotlarining hidi bo‘lgan; taxir, bo‘rsigan, yog‘li ta’m hamda yaqqol ifodalangan yem (piyoz, shuvoq, sarimsoqpiyoz) ta’mi va hidi bo‘lgan; kasal yoki kasallikda gumon qilingan biyalardan;

- O‘zMSt 635 bo‘yicha qurt;

- O‘z DSt 3036 bo‘yicha suzma (chakka);

- amaldagi normativ hujjatlar bo‘yicha zichligi kamida 1022 kg/m3 bo‘lgan, kislotaliligi ko‘pi bilan 80ºT bo‘lgan tvorogni ishlab chiqarishdan olingan, sut zardobi;

- ГОСТ 32856 bo‘yicha yangi ukrop yoki O‘z MSt ISO 21803 yoki ISO 21803 bo‘yicha yoki boshqa amaldagi normativ hujjatlar bo‘yicha quritilgan ukrop;

- amaldagi normativ hujjatlar bo‘yicha yangi yoki quritilgan rayhon;

- ГОСТ 34269 bo‘yicha yoki boshqa amaldagi normativ hujjatlar bo‘yicha achchiq garmdori;

- O‘z DSt ISO 7540, O‘z DSt ISO 972 bo‘yicha yoki boshqa amaldagi normativ hujjatlar bo‘yicha tuyilgan qizil qalampir;

- O‘zMSt ISO 973 bo‘yicha yoki boshqa amaldagi normativ hujjatlar bo‘yicha qora murch;

- amaldagi normativ hujjatlar bo‘yicha stabilizator;

- O‘z DSt 1091, ГОСТ 13830, O‘zMSt CODEX STAN 150, CODEX STAN 150 bo‘yicha osh tuzi;

- amaldagi normativ hujjatlar bo‘yicha termofil yoki mezofil streptokokk va bolgar sut kislotasi tayoqchasining tomizg‘ilari va bakterial kontsentratlari;

- O‘zMSt 133 bo‘yicha ichimlik suvi. 

5.3.2 Boshqa aynan o‘xshash, shu jumladan chet muvofiqlik sertifikatlari bo‘yicha elda ishlab chiqarilgan, xom ashyo va materiallardan foydalanilishiga yo‘l qo‘yiladi.

5.3.3 Muvofiqlik sertifikati bo‘yicha chet elda ishlab chiqarilgan xom ashyo va ozuqaviy qo‘shimchalar ishlatilishi mumkin.

5.3.4 Toksik elementlarining qoldiq miqdori, mikotoksinlari, pestitsidlari, antibiotiklari, GMO, radionuklidlarining miqdori va mikrobiologik ko‘rsatkichlari, [2] da belgilangan, yo‘l qo‘yiladigan darajalardan oshadigan xom ashyo va materiallar ishlab chiqarishga qo‘yilmaydi.

5.4 Qadoqlash

5.4.1 Mahsulot quyidagi iste’mol tarasiga qadoqlanadi:

- amaldagi nomativ hujjatlar bo‘yicha mahalliy yoki chet elda ishlab chiqarilgan polietilentereftalat (PET), polipropilen yoki boshqa materiallardan tayyorlangan 100 dan 1000 g (ml) gacha sig‘imli butilkalar;

- amaldagi nomativ hujjatlar bo‘yicha mahalliy yoki chet elda ishlab chiqarilgan polistirol yoki polipropilendan 100 dan 500 g (ml) gacha sig‘imli stakanchalar;

- amaldagi nomativ hujjatlar bo‘yicha mahalliy yoki chet elda ishlab chiqarilgan polistirol yoki polipropilendan 0,5 dan 1,0 (kg) dm3 gacha sig‘imli chelakchalar, stakanchalar, vannachalar va/yoki konteynerlar.

Polimer materiallardan tayyorlangan qopqoqlar bilan berkitiladi;

- amaldagi nomativ hujjatlar bo‘yicha mahalliy yoki chet elda ishlab chiqarilgan polistirol, polimetilstirol, polipropilen yoki polivinilxlorid rulonlardan tayyorlangan (bevosita mahsulotni qadoqlashdan oldin qadoqlash avtomatlarida), 100 dan 1000 g (ml) gacha massali (hajmli) stakanchalar, vannachalar va konteynerlar;

- amaldagi nomativ hujjatlar bo‘yicha mahalliy yoki chet elda ishlab chiqarilgan 250 dan 1000 g (ml) gacha massali (hajmli), kombinatsiyalangan materiallar, alyumin folga, karton (qog‘oz) va polietilen asosidagi yarim tayyor mahsulotlardan har xil turdagi paketlar;

- amaldagi nomativ hujjatlar bo‘yicha mahalliy yoki chet elda ishlab chiqarilgan 0,25; 0,45; 0,5; 1,0 (kg) dm3 sig‘imli qog‘oz kombinatsiyalangan materiallardan qirqmalar;

Quyidagi transport tarasiga:

- amaldagi nomativ hujjatlar bo‘yicha 38 litr (dm3) sig‘imli metall flyagalar, 10 litr (dm3) sig‘imli ГОСТ 17151 bo‘yicha bidonlar.

5.4.2 Polimer taralar quyidagicha tiqinlanadi:

- 100 dan 1000 g (ml) gacha sig‘imli butilkalar amaldagi normativ hujjatlar bo‘yicha mahalliy yoki chet elda ishlab chiqarilgan polimer qopqoqlar bilan;

- 100 dan 500 g (ml) gacha sig‘imli stakanchalar amaldagi normativ hujjatlar bo‘yicha mahalliy yoki chet elda ishlab chiqarilgan termolak qoplamali alyumin folgadan platinka (qirqma) bilan;

- amaldagi normativ hujjatlar bo‘yicha mahalliy yoki chet elda ishlab chiqarilgan ko‘p qavatli to‘siqli polimer plyonkadan platinka (qirqma) bilan;

Polimer stakanlarni tiqinlash usuli – termik payvandlab germetizatsiya qilish. Alyumin folga yoki ko‘p qavatli to‘siqli polimer plyonkadan platinka bilan germetik tiqinlangan stakanchalarning ustidan qo‘shimcha himoyaviy surilma qopqoqcha “naxlobuchka” o‘rnatilishiga yo‘l qo‘yiladi.

- 100 dan 500 g (ml) gacha sig‘imli stakanchalar, ustidan ochilishidan saqlash uchun taraning devori va korpusini qamrab oladigan nakleyka yopishtirilgan, amaldagi normativ hujjatlar bo‘yicha mahalliy yoki chet elda ishlab chiqarilgan polimer qopqoqlar bilan germetik tiqinlanadi.

- 0,6 dan 1,0 (kg) dm3 gacha sig‘imli chelakchalar, stakanchalar, vannachalar va/yoki konteynerlar amaldagi normativ hujjatlar bo‘yicha mahalliy yoki chet elda ishlab chiqarilgan polimer qopqoqlar bilan germetik tiqinlanadi;

- mahsulotni qadoqlashdan oldin bevosita qadoqlash avtomatlarida tayyorlangan 100 dan 1000 g (ml) gacha massali (hajmli) stakanchalar, vannachalar va konteynerlar amaldagi normativ hujjatlar bo‘yicha mahalliy yoki chet elda ishlab chiqarilgan alyumin folga yoki ko‘p qavatli to‘siqli polimer plyonka rulonlaridan tayyorlangan (mahsulotni qadoqlashdan oldin) qopqoqlar bilan termik payvandlab germetik tiqinlanadi;

- qirqmalar, qadoqning germetikligi va mahsulotning but saqlanishini ta'minlaydigan, tegishli usulda payvandlab yopishtirilishi kerak.

Germetizatsiya qilish usuli – induktsion payvandlash.

5.4.3 Qadoq, uni ishlab chiqarish, transportda tashish, saqlash va sotish jarayonida mahsulotning sifati, xavfsizligi va but saqlanishini ta’minlashi kerak. Qadoqlash materiallari [3] talablariga muvofiq bo‘lishi kerak.

5.4.4 Mahsulotning nominal hajmdan (yoki netto massa) yo‘l qo‘yiladigan salbiy og‘ishlarini chegaralari O‘z DSt 8.022 ga muvofiq bo‘lishi kerak.

5.4.5 Iste’mol tarasidagi mahsulot bilan stakanlar quyidagi transport tarasiga joylanadi:

- amaldagi normativ hujjatlar bo‘yicha mahalliy yoki chet elda ishlab chiqarilgan gofrlangan kartondan qutilar;

- amaldagi normativ hujjatlar bo‘yicha polimer materiallardan yashiklar;

- keyinchalik ГОСТ 26381 bo‘yicha yassi tagliklarga joylashtirish bilan ГОСТ 25951 bo‘yicha termik kichrayadigan plyonkaga.

5.4.6 Transport paketining joylashtirilishi, kamida bitta iste’mol tarasining tamg‘asi ko‘rinadigan qilib, amalga oshiriladi.

5.4.7 Ruxsat etilgan hamda transportda tashish va saqlashda mahsulotning but saqlanishini ta’minlaydigan, qadoqlash va qadoq materiallarining boshqa turlaridan foydalanilishga yo‘l qo‘yiladi.

5.5 Tamg‘alash

5.5.1 Mahsulotning tamg‘alanishi O‘z DSt CODEX STAN 1 ga muvofiq bo‘lishi kerak.

5.5.2 Qadoqqa tamg‘a yuvilib ketmaydigan, hidi bo‘lmagan, notoksik bo‘yoq bilan tushiriladi.

Iste’mol tarasi, bevosita qadoq materiallari yoki etiketkalarga tushirilgan, rangdor rasmlar va yozuvlar bilan bezatilishi mumkin.

5.5.3 Mahsulot bilan iste’mol tarasining har bir birligiga tushiriladigan axborot quyidagi ma’lumotlarni o‘z ichiga olishi kerak:

- ishlab chiqaruvchi korxonaning nomi va (yoki) tovar belgisi (mavjud bo‘lsa), manzili (yuridik va ishlab chiqarish), telefoni;

- mahsulotning nomi;

- yog‘ning massa ulushi;

- netto massasi (hajmi), g (cm3);

- mahsulotning tarkibi;

- 100 g mahsulotdagi ozuqaviy va energetik qiymat to‘g‘risida ma’lumot;

- ishlab chiqarilgan sana (kun, oy, yil);

- yaroqlilik muddati (oy, yil);

- saqlash sharoitlari;

- sertifikatlashtirish to‘g‘risida ma’lumotlar;

- ushbu milliy standartning belgilanishi;

- ro‘yxatga olingan nomeri bilan shtrix kodi (zarurat bo‘lganda);

- ichki bozorda sotishda “O‘zbekistonda ishlab chiqarilgan”, mahsulotni eksportga yetkazib berishda “Made in Uzbekistan” yozuvlari.

5.5.4 Transport tamg‘alanishi “Беречь от солнечных лучей”, “Скоропортящийся груз” va “Ограничение температуры” manipulyatsion belgilarini ko‘rsatish bilan ГОСТ 14192 bo‘yicha amalga oshiriladi.

5.5.5 Transport tamg‘asi yuvilib ketmaydigan va hidga ega bo‘lmagan bo‘yoq bilan trafaret yoki shtampda aniq bosib iz tushirish yoki yorliq yopishtirish yo‘li orqali tushiriladi.

5.5.6 Transport tarasining har bir birligiga mahsulotni quyidagicha tavsiflovchi tamg‘a tushiriladi:

- ishlab chiqaruvchi korxonaning nomi va (yoki) tovar belgisi (mavjud bo‘lsa), manzili (yuridik va ishlab chiqarish), telefoni;

- mahsulotning nomi;

- yog‘ning massa ulushi;

- iste’mol tarasi birligidagi mahsulotning netto massasi;

- qadoq birliklarining soni, dona;

- ishlab chiqarilgan sana (kun, oy, yil);

- yaroqlilik muddati (kun, oy, yil);

- saqlash sharoitlari;

- ushbu milliy standartning belgilanishi;

- sertifikatlashtirish to‘g‘risida ma’lumotlar;

- ro‘yxatga olingan nomeri bilan shtrix kodi (zarurat bo‘lganda);

- ichki bozorda sotishda “O‘zbekistonda ishlab chiqarilgan”, mahsulotni eksportga yetkazib berishda “Made in Uzbekistan” yozuvlari.

5.5.7 Tamg‘alash ma’lumotlari davlat tilida tushirilishi kerak. Iste’molchi bilan kelishuv bo‘yicha tamg‘alash ma’lumotlarini boshqa tillarda tushirilishiga yo‘l qo‘yiladi.

5.5.8 Mahsulotning ozuqaviy va energetik qiymati to‘g‘risidagi axborot texnologik yo‘riqnomada ko‘rsatiladi.

6 Xavfsizlik va atrof muhitni muhofaza qilish talablari

6.1 Texnologik uskunalar [1] xavfsizlik texnikasi va ishlab chiqarish sanitariyasi qoidalariga, ГОСТ 12.2.003 talablariga muvofiq bo‘lishi kerak.

6.2 Uskunalarning joylashtirilishi va o‘rnatilishi xavfsizlik, barqarorlik, xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash qulayligi, texnologik operatsiyalar ketma-ketligiga rioya qilinishini ta’minlashi kerak.

6.3 Mahsulotni ishlab chiqarishda ГОСТ 12.2.061 ga muvofiq xavfsizlik talablariga rioya qilinishi kerak.

6.4 Ishlab chiqarish bo‘yicha ishga ГОСТ 12.0.004 ga muvofiq mehnat xavfsizligi texnikasi bo‘yicha o‘qitilgan, stajyorlik va instruktaj o‘tgan shasxlar qo‘yiladi.

6.5 Ishlab chiqarish jarayonlariga umumiy xavfsizlik talablari ГОСТ 12.3.002 bo‘yicha.

6.6 Ishlab chiqarish xonalari, ish mutihi havosining ГОСТ 12.1.005 va [4] ga muvofiq holatini ta’minlaydigan, ГОСТ 12.4.021 bo‘yicha umumalmashinuvchi oqib kelish-so‘rish ventilyatsiyasi bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.

6.7 Ishlar jarayonida ishlatiladigan texnologik uskunalardan hosil bo‘ladigan shovqin, tebranish, agregatdan harorat – zararli ishlab chiqarish omillari sanitariya-gigiyena qoidalari va me’yorlariga ([5], [6]) muvofiq bo‘lishi kerak.

6.8 Atrof muhitni muhofaza qilish bo‘yicha talablar ГОСТ 17.2.3.02 ga muvofiq.

6.9 Ortish-tushirish ishlarida ГОСТ 12.3.009 ga muvofiq xavfsizlik qoidalariga amal qilinishi kerak.

6.10 Ishlab chiqarishda ishlatilmaydigan chiqindilarni utilizatsiya qilish [7] bo‘yicha amalga oshirilishi kerak.

7 Qabul qilish qoidalari

7.1 Qabul qilish qoidalari ГОСТ 26809.1 bo‘yicha. Mahsulot to‘plarda qabul qilinadi. Korxona tomonidan bir smena davomida ishlab chiqarilgan va sifat to‘g‘risidagi bitta hujjat bilan rasmiylashtirilgan, bir hil netto massali (hajmli), bir xil qadoqdagi bir xil ko‘rinish va nomli, bir turdagi mahsulot birliklarining yig‘indisi to‘p hisoblanadi.

7.2 Sifat to‘g‘risidagi hujjat quyidagilarni o‘z ichiga olishi kerak:

- ishlab chiqaruvchi korxonaning nomi va tovar belgisi, manzili, telefoni;

- to‘pning netto va brutto massasi (hajmi);

- ishlab chiqarilgan sana (kun, oy, yil);

- smena nomeri;

- yaroqlilik muddati;

- ushbu milliy standartning belgilanishi;

- sertifikatlashtirish to‘g‘risida ma’lumotlar (zarurat bo‘lsa);

- mahsulot tahlili natijalarining ma’lumotlari.

7.3 Toksik elementlari, mikotoksinlari, antibiotiklari, radionuklidlari, GMO, pestitsidlarining miqdori va mikrobiologik xavfsizlik mezonlarini nazorat qilish kamida uch oyda bir marotaba ishlab chiqarish nazorati tartibida korxonaning laboratoriyasi tomonidan, u mavjud bo‘lmasligida esa akkreditlangan sinov laboratoriyasi bilan shartnoma bo‘yicha amalga oshiriladi.

7.4 Tayyor mahsulotning organoleptik va fizik-kimyoviy ko‘rsatkichlarini nazorat qilish har bir to‘pda amalga oshiriladi.

7.5 Ko‘rsatkichlardan bittasi bo‘yicha bo‘lsa ham tahlilning qoniqarsiz natijalari olinishida, u bo‘yicha mahsulotning aynan o‘sha to‘pidan olingan tanlanmaning ikki hissa hajmida takroriy tahlil o‘tkaziladi. Takroriy tahlilning natijalari yakuniy hisoblanadi va butun to‘pga taalluqli bo‘ladi.

Ko‘rsatkichlardan bittasi bo‘yicha bo‘lsa ham tahlilning qoniqarsiz natijalari olinishida, butun to‘p yaroqsiz deb topiladi va bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi.

8 Nazorat usullari

8.1 Namunalarni tanlash va tahlilga tayyorlash – ГОСТ 3622, ГОСТ 26809.1 bo‘yicha, toksik elementlarini aniqlash uchun namunalarni minerallashtirish – ГОСТ 26929 bo‘yicha, mikrobiologik tahlillar uchun namunalarni tanlash – ГОСТ 9225, ГОСТ ISO 707, O‘zMSt ISO 707 yoki ISO 707 bo‘yicha, mikrobiologik tahlillar uchun namunalarni tayyorlash – ГОСТ 26669 bo‘yicha.

8.2 Tashqi ko‘rinishi, konsistentsiyasi, rangi, qadoqlanish sifati va tamg‘alanishi to‘g‘riligi ko‘z bilan ko‘rib, ta’mi va hidi – organoleptik usulda yoki O‘z DSt ISO 22935-2 yoki O‘z DSt ISO 22935-3 yoki ISO 22935-2, ISO 22935-3 bo‘yicha aniqlanadi.

8.3 Korxonadan chiqarilishida haroratini aniqlash ГОСТ 3622, ГОСТ 26754 bo‘yicha.

8.4 Hajmini aniqlash ГОСТ 1770 yoki ISO 1042 yoki ISO 4788 bo‘yicha o‘lchovli silindr yordamida amalga oshiriladi.

8.5 Yog‘ning massa ulushini aniqlash ГОСТ 5867 yoki O‘z DSt ISO 11870 / IDF 152 yoki ISO 11870 yoki O‘z DSt ISO 7208 bo‘yicha amalga oshiriladi.

8.6 Kislotaliligini aniqlash ГОСТ 3624 yoki O‘zMSt ISO 22113 yoki ISO 22113 yoki ГОСТ ISO/TS 22113 yoki O‘z DSt ISO 11869 yoki ISO 11869 bo‘yicha amalga oshiriladi.

8.7 Oqsilning massa ulushini aniqlash ГОСТ 23327 yoki ГОСТ 25179 yoki O‘z DSt ISO 8968-1, O‘z DSt ISO 8968-4 yoki ISO 8968-1, ISO 8968-4 bo‘yicha amalga oshiriladi.

8.8 Fosfatazani aniqlash ГОСТ 3623 yoki O‘z DSt ISO 11816-1 yoki ISO 11816-1 bo‘yicha amalga oshiriladi.

8.9 Mikrobiologik ko‘rsatkichlarini aniqlash ГОСТ 9225, ГОСТ 30347, ГОСТ ISO 11866-1, O‘z DSt ISO 11866-1, ГОСТ ISO 11866-2, O‘z DSt ISO 11866-2, ISO 11866-1, ISO 11866-2 bo‘yicha amalga oshiriladi.

8.10 Pestitsidlarini aniqlash ГОСТ 23452 yoki ГОСТ ISO 8260 yoki ISO 8260 yoki O‘z DSt ISO 8260 yoki ГОСТ ISO 3890-2 yoki O‘zMSt ISO 3890-1, O‘z DSt ISO 3890-2 yoki ISO 3890-1, ISO 3890-2 bo‘yicha amalga oshiriladi.

8.11 Toksik elementlarini aniqlash quyidagicha amalga oshiriladi:

- simobni aniqlash – ГОСТ 26927 bo‘yicha;

- margimushni aniqlash – ГОСТ 26930 bo‘yicha;

- misni aniqlash – ГОСТ 26931, O‘z DSt ISO 5738, ISO 5738 bo‘yicha;

- qo‘rg‘oshinni aniqlash – ГОСТ 26932 bo‘yicha;

- kadmiyni aniqlash – ГОСТ 26933 bo‘yicha;

- ruxni aniqlash – ГОСТ 26934 bo‘yicha.

8.12 Mikotoksinlarni (M1 aflatoksini) aniqlash ГОСТ 30711 yoki ГОСТ 33601 bo‘yicha amalga oshiriladi.

8.13 Antibiotiklarni aniqlash ГОСТ 31502, ГОСТ 23454 bo‘yicha yoki o‘rnatilgan tartibda tasdiqlangan uslubiyatlari bo‘yicha amalga oshiriladi.

8.14 Genetik modifikatsiyalangan organizmlar (GMO) tarkibini aniqlash – O‘zbekiston Respublikasi hududida amaldagi me’yoriy hujjatlarga muvofiq.

8.15 Radionuklidlarini aniqlash quyidagicha amalga oshiriladi: seziy Cs-137 ni – ГОСТ 32161 bo‘yicha, strontsiy Sr-90 ni – ГОСТ 32163 bo‘yicha; yoki o‘rnatilgan tartibda tasdiqlangan, boshqa uslubiyatlar bo‘yicha.

8.16 Sinovlarning ishonchli natijalari olinishini ta’minlaydigan, o‘rnatilgan tartibda tasdiqlangan, boshqa uslubiyatlar bo‘yicha, shuningdek, xalqaro standartlar bo‘yicha sinovlarni o‘tkazishga yo‘l qo‘yiladi.

9 Transportda tashish va saqlash

9.1 Mahsulot, transportning muayyan turlarida amalda bo‘lgan, tez ayniydigan yuklarni tashish qoidalariga muvofiq ixtisoslashtirilgan transportda tashiladi.

9.2 Mahsulotni kimyoviy moddalar va o‘tkir hidli mahsulotlar yoki materiallar bilan birgalikda tashishga yo‘l qo‘yilmaydi.

9.3 Mahsulotni saqlash tez ayniydigan mahsulotlar uchun amaldagi sanitariya qoidalariga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

9.4 Mahsulot quruq, toza, sovutiladigan omborxonalarda saqlanadi. Omborxonadagi havoning nisbiy namligi ko‘pi bilan 75 %, havoning harorati plyus 2 dan plyus 6 ℃ gacha bo‘lishi kerak.

10 Ishlab chiqaruvchi kafolatlari

10.1 Iste’molchi tomonidan saqlash va transportda tashish shartlariga rioya qilinishida, ishlab chiqaruvchi korxona ushbu milliy standartning talablariga tayyor mahsulotning sifati muvofiqligini kafolatlaydi.

10.2 Mahsulotning yaroqlilik muddatlari, ishlab chiqarish texnologik jarayonining o‘ziga xos jihatlari, qo‘llaniladigan qadoqlash materiallariga ko‘ra, hamda ishlatiladigan xom ashyolarning xususiyatlaridan kelib chiqib, ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilanadi va texnologik yo‘riqnomada ko‘rsatiladi.

Bibliografiya

Bibliografik ma’lumotlar

SMT 67.100.10

Muhim so‘zlar: fermentlangan sut mahsulotlari, qimiz, qurtoba, shubat (qumron), massa ulush, texnik talablar, xavfsizlik va atrof muhitni muhofaza qilish talablari, qabul qilish qoidalari, nazorat usullari, transportda tashish va saqlash, ishlab chiqaruvchi kafolatlari.