OʻZBEKISTON MILLIY STANDARTI

TEXNIK TELLUR
 Texnik shartlar

Rasmiy nashr

Oʻzbekiston standartlar instituti

Toshkent

Soʻz boshi

1. STQ 32 “Togʻ-kon sanoati va geologiya” Standartlashtirish boʻyicha texnik qoʻmitasi va “Olmaliq kon-metallurgiya kombinati” AJ TOMONIDAN ISHLAB CHIQILDI.

2. Oʻzbekiston standartlar instituti tomonidan 2025-yil_ _____ № _____-sonli buyrugʻi bilan TASDIQLANDI.

3. ГОСТ 17614¬2018 OʻRNIGA AMALGA KIRITILDI.

4. DASTLABKI AMALGA KIRITILISHI.

Ushbu milliy standartni va unga boʻlgan oʻzgartishlarni Oʻzbekiston hududida amalga kiritish, qayta koʻrib chiqish yoki bekor qilish haqidagi axborot Standartlashtirish boʻyicha milliy organning rasmiy veb-saytlari va standartlarning yillik axborot koʻrsatkichlarda chop etiladi.

Ushbu standartni Oʻzbekiston xududida tarqatish mutlaq xuquqi
 Oʻzbekiston standartlar institutiga tegishli

II

Mundarija

III
 

OʻZBEKISTON MILLIY STANDARTI

Texnik tellur

Texnik shartlar

Теллур технический

Технические условия

Technical tellurium

Technical specifications

Amalga kiritish sanasi: _____2026-y.

1 Qoʻllanish doirasi

Ushbu standart quyma, kukun va granulalar koʻrinishidagi texnik tellurga tatbiq etiladi.

Texnik tellur quyidagilar uchun moʻljallangan:

yuqori tozalikdagi tellur olish; termoelektr elementlar ishlab chiqarish; babbit qotishmalari ishlab chiqarish; boʻyoqlar ishlab chiqarish; boshqa sanoat maqsadlari.

2 Standartlarga havolalar

Ushbu standartda quyidagi normativ hujjatlarga havolalar berilgan:

ГОСТ 8.010-2013 Государственная система обеспечения единства измерений. Методики выполнения измерений. Основныэ положения

ГОСТ 12.0.004-2015 Система стандартов безопасности труда. Организация обучения безопасности труда. Общие положения

ГОСТ 12.1.005-88 Система стандартов безопасности труда. Общие санитарно-гигиенические требования к воздуху рабочей зоны

ГОСТ 12.1.007-76 Система стандартов безопасности труда. Вредныэ вещэства. Классификация и общие требования безопасности

ГОСТ 12.1.016-79 Система стандартов безопасности труда. Воздух рабочей зоны. Требования к методикам измерения концентратсий вредных вещэств

ГОСТ 12.1.019-79 Система стандартов безопасности труда. Электробезопасност. Общие требования и номенклатура видов защиты

ГОСТ 12.1.030-81 Система стандартов безопасности труда. Электробезопасност. Защитное заземление, зануление

ГОСТ 12.2.007.0-75 Система стандартов безопасности труда. Изделия электротехнические. Общие требования безопасности

ГОСТ 12.2.091-2002 (МEК 61010-1:1990) Безопасност электрических контролно-измерителных приборов и лабораторного оборудования. Част 1. Общие требования

ГОСТ 12.3.009-76 Система стандартов безопасности труда. Работы погрузочно-разгрузочныэ. Общие требования безопасности

ГОСТ 12.3.019-80 Система стандартов безопасности труда. Испытания и измерения электрические. Общие требования безопасности

ГОСТ 12.4.009-83 Система стандартов безопасности труда. Пожарная техника для защиты объектов. Основныэ виды. Размещэние и обслуживание

ГОСТ 12.4.021-75 Система стандартов безопасности труда. Системы вентиляционныэ. Общие требования

ГОСТ 17.2.3.01-86 Охрана природы. Атмосфера. Правила контроля качества воздуха населенных пунктов

ГОСТ 17.2.3.02-2014 Правила установления допустимых выбросов загрязняющих вещэств промышленными предприятиями

Rasmiy nashr
 

ГОСТ 2228-81 Бумага мешочная. Технические условия

ГОСТ 2991-85 Ящики дощатыэ неразборныэ для грузов массой до 500 кг. Общие технические условия

ГОСТ 3282-74 Проволока сталная низкоуглеродистая общэго назначения. Технические условия

ГОСТ 3560-73 Лента сталная упаковочная. Технические условия

ГОСТ 4403-91 Ткани для сит из шелковых и синтетических нитей. Общие технические условия

ГОСТ 5044-79 Барабаны сталныэ тонкостенныэ для химических продуктов. Технические условия

ГОСТ 5959-80 Ящики из листовых древесных материалов неразборныэ для грузов массой до 200 кг. Общие технические условия

ГОСТ 6613-86 Сетки проволочныэ тканыэ с квадратными ячейками. Технические условия

ГОСТ 8273-75 Бумага оберточная. Технические условия

ГОСТ 9569-2006 Бумага парафинированная. Технические условия

ГОСТ 9816.0-2014 Теллур технический. Общие требования к методам анализа

ГОСТ 9816.1-84 Теллур технический. Метод определения теллура

ГОСТ 9816.2-84 Теллур технический. Методы определения селена

ГОСТ 9816.3-2017 Теллур технический. Методы определения серы

ГОСТ 9816.4-2014 Теллур технический. Метод спектралного анализа

ГОСТ 9816.5-2014 Теллур технический. Метод атомно-абсорбционного анализа

ГОСТ 10354-82 Пленка полиетиленовая. Технические условия

ГОСТ 12082-82 Обрешетки дощатыэ для грузов массой до 500 кг. Общие технические условия

ГОСТ 13646-68 Термометры стеклянныэ ртутныэ для точных измерений. Технические условия

ГОСТ 14192-96 Маркировка грузов

ГОСТ 15102-75 Контейнер универсалный металлический закрытый номиналной массой брутто 5,0 т. Технические условия

ГОСТ 17811-78 Мешки полиетиленовыэ для химической продуксии. Технические условия

ГОСТ 18300-87 Спирт этиловый ректификованный технический. Технические условия

ГОСТ 18573-86 Ящики деревянныэ для продуксии химической промышленности. Технические условия

ГОСТ 19433-88 Грузы опасныэ. Классификация и маркировка

ГОСТ 20435-75 Контейнер универсалный металлический закрытый номиналной массой брутто 3,0 т. Технические условия

ГОСТ 21650-76 Средства скрепления тарно-штучных грузов в транспортных пакетах. Общие требования

ГОСТ 24104-2001 Весы лабораторныэ. Общие технические требования

ГОСТ 24597-81 Пакеты тарно-штучных грузов. Основныэ параметры и размеры

ГОСТ 26381-84 Поддоны плоские одноразового исползования. Общие технические условия

ГОСТ 26663-85 Пакеты транспортныэ. Формирование с применением средств пакетирования. Общие технические требования

ГОСТ 29251-91 (ИСО 385-1-84) Посуда лабораторная стеклянная. Бюретки. Част 1. Общие требования

ГОСТ 33757-2016 Поддоны плоские деревянныэ. Технические условия

ГОСТ ИСО 5725-6-2002 Точност (правилност и претсизионност) методов и резултатов измерений. Част 6. Исползование значений точности на практике

Izoh – Mazkur standartdan foydalanganda, havola qilingan standartlarning amal qilishini umumiy foydalanishdagi axborot tizimida - Internet tarmogʻidagi Texnik tartibga solish va metrologiya federal agentligining rasmiy saytida yoki joriy yil 1-yanvar holatiga nashr qilingan “Milliy standartlar” yillik axborot koʻrsatkichlari va joriy yil uchun oylik “Milliy standartlar” axborot koʻrsatkichlari boʻyicha tekshirish maqsadga muvofiqdir. Agar havola qilingan standart almashtirilgan (oʻzgartirilgan) boʻlsa, mazkur standartdan foydalanganda almashtiruvchi (oʻzgartirilgan) standartga amal qilish kerak. Agar havola qilingan standart almashtirilmagan holda bekor qilingan boʻlsa, unga havola qilingan qoidalar ushbu havolaga taalluqli boʻlmagan qismda qoʻllaniladi.

3 Texnik talablar

3.1 Umumiy talablar

3.1.1 Texnik tellur (bundan buyon - tellur) belgilangan tartibda tasdiqlangan texnologik hujjatlar talablariga rioya qilgan holda ushbu standart talablariga muvofiq ishlab chiqariladi.

3.1.2 Tellurning markalari va kimyoviy tarkibi 1-jadvalda keltirilgan qiymatlarga muvofiq boʻlishi kerak.

1- Jadval                                                                                                                                                    foizlarda

3.1.3 Tellur kukun, granulalar va quymalar (slitkalar) koʻrinishida ishlab chiqariladi.

3.1.4 Kukun (granulalangan) tellur - toʻq kulrang yoki qora rangdagi kukun (granulalar).

Kukun holatidagi tellurning zichligiga (sochilma zichligiga) qoʻyiladigan talablar ishlab chiqaruvchi va isteʻmolchi oʻrtasidagi kelishuvga muvofiq belgilanadi.

3.1.5 Barcha markadagi kukun holatidagi tellur GOST 6613 boʻyicha 1 yoki 063 raqamli elakdan oʻtishi kerak. Kukun holatidagi tellurda begona qoʻshimchalar va qotib qolgan boʻlaklar boʻlmasligi kerak.

3.1.6 Tellur quyma (slitka) shakli va oʻlchamlari ishlab chiqaruvchi va isteʻmolchi oʻrtasidagi kelishuv bilan belgilanadi. Quyma massasi - 8 kg dan oshmasligi kerak.

3.1.7 Quyma yuzasida shlakli qoʻshimchalar boʻlmasligi kerak. Tellur quymalarida sinish izlari va namuna olishdan hosil boʻlgan teshiklarning mavjudligiga ruxsat etiladi.

3.2 Markirovka

3.2.1 Har bir quyma ustida tellur markasi quyib yozilgan boʻlishi yoki qadoqqa tellur markasi koʻrsatilgan yorliq joylashtirilgan boʻlishi kerak.

3.2.2 Har bir yashik yoki barabanga quyidagi maʻlumotlar oʻchmaydigan boʻyoq bilan trafaret yordamida tushirilishi yoki tipografik usulda tayyorlangan yorliq yopishtirilishi (yoki biriktirilishi) kerak:

ishlab chiqaruvchi korxonaning tovar belgisi yoki nomi va uning tovar belgisi;

mahsulot nomi;

marka;

partiya raqami;

netto massasi, kilogrammlarda;

brutto massasi, kilogrammlarda;

ishlab chiqarilgan sana;

ushbu standartning belgisi.

3.2.3 Uzoq muddat saqlash uchun moʻljallangan tellur uchun markirovkada qoʻshimcha ravishda quyidagilar koʻrsatiladi:

qadoqlash birligi raqami;

kimyoviy tahlil natijalari.

Tellurning kimyoviy tahlil natijalari koʻrsatilgan yorliq bevosita qadoqqa (baraban yoki yashikka) yopishtirilishi kerak.

3.2.4 Transport markirovkasi quyidagi maʻlumotlarni oʻz ichiga olishi kerak:

ishlab chiqaruvchi korxonaning tovar belgisi yoki nomi va uning tovar belgisi;

mahsulot nomi va markasi;

partiya raqami;

partiyadagi oʻrinlar soni va partiya ichidagi tartib raqami;

netto massasi, kilogrammlarda;

brutto massasi, kilogrammlarda;

shartnoma (kontrakt) raqami;

yuk qabul qiluvchining nomi;

ishlab chiqarilgan sana;

ushbu standartning belgisi;

kafolatli saqlash muddati.

Kukun va granulalar koʻrinishida ishlab chiqarilgan tellur uchun isteʻmol va transport markirovkasiga GOST 14192 talablariga muvofiq “Namlikdan asrang” va “Germetik qadoq” manipulyatsion belgilar qoʻyilishi kerak.

3.2.5 Quyma koʻrinishidagi tellur uchun tellur markasi koʻrsatilgan yorliq va kimyoviy tahlil natijalari koʻrsatilgan yorliq oʻrniga sifat toʻgʻrisidagi hujjatni qoʻllashga ruxsat etiladi, bunda ushbu hujjat partiya qadoqlangan polietilen qop ichiga joylashtiriladi.

4 Xavfsizlik va atrof-muhitni muhofaza qilish talablari

4.1 Tellur qora yoki quyuq kul rangli metall porlashga ega kukun boʻlib, tarkibida quyidagi iflosliklar mavjud: temir, qoʻrgʻoshin, selen, mis, natriy, kremniy, alyuminiy, oltingugurt, ular GOST 12.1.005 va standartni qabul qilgan davlatlarning normativ hujjatlariga muvofiq texnik tellur ishlab chiqarish, transport va saqlash jarayonida nazorat qilinadigan moddalarga kiradi.

4.2 Elementar tellur kam zaharli hisoblanadi, tellur birikmalarining toksikligi ularning suvdagi eruvchanligiga bogʻliq.

GOST 12.1.007 va standartni qabul qilgan davlatlarning normativ hujjatlariga muvofiq, tellur (agregat holatda - aerozol) 1 xavf sinfiga kiradi (juda xavfli). Xavf turi - tellur aerozoli bilan zaharlanish.

Izoh - Tellur inson organizmiga nafas yoʻllari yoki teri orqali kirganda surunkali boʻgʻim yalligʻlanishi, suyak kasalliklari, surunkali bronxit, nerv buzilishlari, jigar kasalliklari, tish emalining oʻzgarishiga olib keladi.

4.3 Tellur ishlab chiqarish va tahlil oʻtkazish jarayonida ish zonasi havosiga zararli moddalar chiqishi mumkin, ularning konsentratsiyasi ish zonasi havosida quyidagi meʻyoriy chegaralardan oshmasligi kerak: tellur - 0,01 mg/m³, temir - 10 mg/m³, qoʻrgʻoshin va uning noorganik birikmalari (qoʻrgʻoshin boʻyicha) - 0,05 mg/m³, selen - 2 mg/m³, mis - 1/0,5 mg/m³, alyuminiy va uning qotishmalari (alyuminiyga nisbatan hisoblangan) - 6/2 mg/m³, oltingugurt - 6 mg/m³ va bu GOST 12.1.005 va standartni qabul qilgan davlatlarning normativ talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

4.4 Ish zonasi havosida zararli moddalar konsentratsiyasini nazorat qilish GOST 12.1.005, GOST 12.1.016 va standartni qabul qilgan davlatlarning normativ hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Nazorat davri moddalar xavf sinfiga (GOST 12.1.007) bogʻliq boʻlib, GOST 12.1.005 bilan tartibga solinadi.

4.5 Tellur bilan ishlov beriladigan ishlab chiqarish xonalari (shu jumladan kimyoviy tahlil xonalari) umumiy aylanishli kirish-chiqish ventilyatsiya tizimi bilan jihozlanishi lozim (GOST 12.4.021), zararli moddalar ajraladigan joylarda esa maxsus lokal aspiratsiya tizimlari oʻrnatilishi kerak.

4.6 Yongʻin oʻchirish vositalari va usullari yongʻin manbai va xarakteriga muvofiq GOST 12.4.009 ga muvofiq qoʻllaniladi.

4.7 Elektr texnikasi oʻlchov asboblari, laboratoriya uskunalari va ularni ishlatish sharoitlari GOST 12.1.019, GOST 12.1.030, GOST 12.2.007.0, GOST 12.3.019 va GOST 12.2.091 talablariga muvofiq boʻlishi lozim. Yerga ulash tizimi standartni qabul qilgan davlatlarning normativ hujjatlariga mos boʻlishi kerak.

4.8 Yuklash-va-yuk tushirish ishlari paytida xavfsizlik talablariga GOST 12.3.009 ga muvofiq rioya qilinadi.

4.9 Ish zonasi havosida zararli moddalar konsentratsiyasini oʻlchash usullari GOST 8.010 va GOST 12.1.016 talablariga javob berishi, natijalar aniqligi va ishonchliligini taʻminlashi lozim.

4.10 Texnik tellur ishlab chiqarish va tahlil ishlarida ishlayotgan xodimlar 18 yoshdan kichik boʻlmasligi, ishga kirish va davriy tibbiy koʻriklardan oʻtishi kerak, milliy sogʻliqni saqlash organlari talablariga muvofiq.

4.11 Ishchilarning mehnat xavfsizligi boʻyicha oʻqitish va bilimlarini tekshirish GOST 12.0.004 ga muvofiq amalga oshiriladi.

4.12 Ishchilar maxsus kiyim, maxsus oyoq kiyim va boshqa shaxsiy himoya vositalari bilan standartni qabul qilgan davlatlarning qoidalariga muvofiq taʻminlanishi lozim.

4.13 Shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish maxsus kiyim, maxsus oyoq kiyim va boshqa himoya vositalarini berish, saqlash va ishlatish tartibini belgilovchi normativ hujjatga muvofiq boʻlishi kerak.

4.14 Tellur ishlab chiqarish va tahlil ishlarida ishlayotgan xodimlar profilaktika maqsadida bepul davolash-pedagogik ovqat, sut yoki boshqa ekvivalent oziq-ovqat mahsulotlari bilan taʻminlanadi, standartni qabul qilgan davlatlar qoidalariga muvofiq.

4.15 Ishchilar ishlab chiqarish xonalari (shu jumladan kimyoviy tahlil xonalari) sanitariya-gigiyena xonalar bilan taʻminlanadi, standartni qabul qilgan davlatlar normativlariga muvofiq, 1b ishlab chiqarish jarayonlari guruhida.

4.16 Ish xonalarida (shu jumladan kimyoviy tahlil xonalari) oziq-ovqat mahsulotlari va suv saqlash, ovqatlanish, ichish va chekish taqiqlanadi.

4.17 Ish tugagach, ish joyi tozalanishi, maxsus kiyim va boshqa himoya vositalari, ishlatilgan asboblar yuvilishi, qoʻl va yuz sovun bilan yuvilishi, smen oxirida esa dush qabul qilinishi kerak.

4.18 Tellur havo va suv muhitida toksik birikmalar hosil qilmaydi.

4.19 Tellur ishlab chiqarish jarayonida atrof-muhit obʻektlarida ajraladigan zararli moddalar tarkibini nazorat qilish akkreditatsiyadan oʻtgan ekologik-analitik xizmatlar yoki ixtisoslashgan tashkilotlarning akkreditatsiyadan oʻtgan laboratoriyalari tomonidan amalga oshiriladi.

4.20 Tellur ishlab chiqarish jarayonida havo atmosferasiga tashkil etilgan chiqindilar orqali zararli moddalar aerozollari chiqarilishi mumkin, ularning konsentratsiyasi yer yuzasiga yaqin qatlamda, sanitariya-muhofaza zonasining chegara chizigʻidan boshlab va keyin tarqalishini hisobga olgan holda, PDK qiymatlari va taxminiy xavfsiz taʻsir darajalarini (OBUV) oshirmasligi kerak.

4.21 Atmosfera havosini ifloslanishdan muhofaza qilish maqsadida standartni qabul qilgan davlatlarning normativ hujjatlari talablarini, shuningdek GOST 17.2.3.01 va GOST 17.2.3.02 talablarini bajarish taʻminlanishi lozim.

5 Qabul qilish qoidalari

5.1 Tellur partiyalar boʻyicha qabul qilinadi. Partiya bir xil markali, bir xil turdagi (kukun, granulalar, quymalar) tellurdan iborat boʻlishi va bitta sifat hujjati bilan rasmiylashtirilishi kerak. Partiyaning massasi shartnoma bilan belgilanadi.

Sifat hujjatida quyidagilar koʻrsatilishi lozim:

Tovar belgisi yoki ishlab chiqaruvchi korxona nomi va uning tovar belgisi;

Mahsulot nomi, markasi, turi (kukun, granulalar, quymalar);

Partiya raqami;

Sinov natijalari (tahlillar, oʻlchovlar);

Partiyaning sof massasi, kilogrammlarda;

Partiyadagi joylar soni;

Ishlab chiqarilgan sana;

Hozirgi standartning belgilanishi.

5.2 Kukun shaklidagi tellurning tashqi koʻrinishi, kimyoviy tarkibi, zichligi (quyma zichlik) va donaligi nazorat qilinishi uchun partiyadan kamida 1 kg namunalar olinadi.

Zichlik (quyma zichlik) nazorati davriy tarzda amalga oshiriladi. Nazoratning zaruriyligi va davriyetligi yetkazib berish shartnomasida belgilanadi.

5.3 Quyma shaklidagi tellurning tashqi koʻrinishi, massasi va kimyoviy tarkibini nazorat qilish uchun partiyadan 10 % quymalar olinadi.

5.4 Granulali tellurning kimyoviy tarkibini aniqlash uchun partiyadan kamida 1 kg namunalar olinadi.

5.5 Ishlab chiqaruvchi korxonada kimyoviy tarkibni nazorat qilish uchun suyuq tellurdan toʻkib olish vaqtida namunalar olinishi mumkin. Namuna olish va tayyorlash usuli ilova A da keltirilgan.

5.6 Agar tahlil natijalari kamida bir koʻrsatkich boʻyicha qoniqarsiz boʻlsa, xuddi shu tanlovdan olingan namunalarning ikki baravar miqdorida yoki ishlab chiqaruvchi korxonada suyuq tellurdan toʻkib olish vaqtida olingan nazorat (duplikat) namunalarda qayta tahlil oʻtkaziladi. Qayta tahlil natijalari butun partiyaga taalluqli hisoblanadi.

6 Nazorat usullari

6.1 Namuna olish va tayyorlash

6.1.1 Kukun (granulali) tellurning har bir qadoq birligidan mexanik namuna olish vositasi yoki diametri 20-25 mm boʻlgan sondaj asbobi yordamida ikki nuqtadan namuna olinadi, namuna olish vositasi yoki sondaj asbobi qadoq birligining toʻliq chuqurligiga kirgaziladi. Nuqtaviy namunaning massasi kamida 10 g boʻlishi kerak. Nuqtaviy namunalari birlashtiriladi, yaxshilab aralashtiriladi, 0,5 kg gacha qisqartiriladi va donalikni aniqlash uchun GOST 6613 boʻyicha 1 yoki 063 raqamli elak orqali elakdan oʻtkaziladi. Elakdan oʻtgan namuna aralashtiriladi, 100 g gacha qisqartiriladi, qoʻl bilan ohak toʻpi yoki mexanik uskuna yordamida maydalab, GOST 6613, GOST 4403 (T000 markasi uchun GOST 4403) boʻyicha 014 raqamli elak orqali elakdan oʻtkaziladi, aralashtiriladi va ikki qismga boʻlinadi. Bir qismi kimyoviy tarkibni aniqlash uchun moʻljallangan, ikkinchi qismi yopiq idishda sinov natijalari olinmaguncha saqlanadi.

6.1.2 Har bir olingan quymadan nuqtaviy namuna uch nuqtadan, quyma diagonali boʻylab teng taqsimlangan holda burgʻulash orqali yoki tellur boʻlaklarini qarama-qarshi yuzlardan yuqori va pastki sirtlardan chertib olib olinadi. Nuqtaviy namunaning massasi kamida 10 g boʻlishi kerak. Nuqtaviy namunalari birlashtiriladi, yaxshilab aralashtiriladi va kamida 100 g gacha qisqartiriladi. Qisqartirilgan namuna qoʻl bilan ohak toʻpi yoki mexanik uskuna yordamida maydalab, GOST 6613, GOST 4403 (T000 markasi uchun GOST 4403) boʻyicha 014 raqamli elakdan oʻtkaziladi, aralashtiriladi va ikki qismga boʻlinadi. Bir qismi kimyoviy tarkibni aniqlash uchun moʻljallangan, ikkinchi qismi yopiq idishda sinov natijalari olinmaguncha saqlanadi.

6.1.3 Agar tellur partiyasining sifati baholanishida nizolar yuzaga kelsa, namuna olish va tayyorlash jarayoni 6.1.1-6.1.2 boʻyicha qayta amalga oshiriladi.

6.2 Kimyoviy tarkibni aniqlash

Tellurdagi elementlarning massaviy ulushi GOST 9816.0-GOST 9816.5 ga muvofiq aniqlanadi.

Boshqa tahlil usullari ham qoʻllanilishi mumkin, agar ular GOST 8.010 ga muvofiq belgilangan tartibda attestatsiyadan oʻtgan boʻlsa va aniqlik jihatidan GOST 9816.0-GOST 9816.5 da koʻrsatilgan qiymatlardan kam boʻlmasa. Tellurdagi elementlarning massaviy ulushi aniqlanishida nizolar yuzaga kelsa, GOST 9816.0-GOST 9816.5 ga muvofiq usullar qoʻllaniladi.

6.3 Quyma zichlikni aniqlash

6.3.1 Oʻlchash vositalari, yordamchi qurilmalar, materiallar va eritmalar

Oʻlchash ishlari quyidagi vositalar, yordamchi qurilmalar va materiallar yordamida amalga oshiriladi:

Skott volyumometri (rasm 1 ga muvofiq);

Yuquori aniqlikdagi laboratoriya tarozi (GOST 24104 ga muvofiq);

Buretka 1-1-2-50-0,1 (GOST 29251 ga muvofiq);

Termometr (GOST 13646 ga muvofiq);

Metall yoki shisha plastinka.

1 — qalingili 0,25 mm boʻlgan tunukudan yasalgan voronka; 2 — bunker s plastinami iz organicheskogo stekla

1-rasm

6.3.2 Oʻlchash usuli

Uslub maʻlum hajmdagi materialning massasini oʻlchashga asoslangan boʻlib, u erkin quyilgan holatda maʻlum hajmga ega idishni (stakanni) toʻliq toʻldiradi.

Erkin quyilgan holat Skott volyumometrining moyillik plitalari tizimidan navbatma-navbat oʻtgan holda qadoqni toʻldirish orqali hosil qilinadi.

6.3.3 Oʻlchashga tayyorgarlik

Toza, quruq stakanni atrof-muhit haroratida (20 ± 1) °S boʻlgan suv bilan buretkadan toʻldiriladi.

Buretkadan sarflangan suv hajmi stakanning kub santimetrda hajmiga mos keladi. Suv toʻkib tashlanadi, stakan quritiladi, ikki onlik raqam aniqligida tortiladi va volyumometr vornasiga oʻrnatiladi.

Izohlar

1. Stakanning hajmi yiliga kamida bir marta aniqlanishi kerak.

2. Stakanning hajmini aniqlashni massaviy usulda ham amalga oshirish mumkin.

6.3.4 Oʻlchashni bajarish

200-250 g massadagi tellur ehtiyotkorlik bilan stakanni toʻldirish uchun taxminan 20 sm balandlikdan voronka devorlariga quyiladi.

Stakanning chetidan metall yoki shisha plastinka yordamida ortiqcha kukun bir harakat bilan olib tashlanadi, kukunni siqmaslik, qazimaslik, stakanni silkitmaslik va tebratmaslikka eʻtibor beriladi. Zarurat boʻlsa, stakan tashqi yuzasidagi yopishgan zarralarni olib tashlash kerak.

Stakan ikki onlik raqam aniqligida tortiladi.

6.3.5 Oʻlchash natijalarini qayta ishlash

6.3.5.1 Zichlik (quyma zichlik) ρ, g/sm³, quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi

bu yerda:

𝑚1 - kukun bilan stakan massasi, g;

m- boʻsh stakan massasi, g;

V - stakan hajmi, sm³.

6.3.5.2 Oʻlchash natijasi sifatida ikki parallel oʻlchashning oʻrtacha arifmetik qiymati qabul qilinadi, agar ularning absolyut farqi 𝑃=0,95 ishonchli ehtimollik sharoitida takrorlanish chegarasidan g=0,02 g/sm³) oshmasa.

Agar parallel oʻlchash natijalari farqi takrorlanish chegarasidan oshsa, GOST ISO 5725- 6 (5.2.2.1) da keltirilgan protseduralar bajariladi.

6.3.5.3 Turli laboratoriyalarda olingan ikki oʻlchash natijasi orasidagi ruxsat etilgan maksimal absolyut farq R=0,04 g/sm³ dan oshmasligi kerak (P = 0,95 ishonchli ehtimollik). Shu holda yakuniy natija sifatida ularning oʻrtacha arifmetik qiymati qabul qilinadi. Shart bajarilmasa, GOST ISO 5725-6 da keltirilgan protseduralar qoʻllaniladi.

6.4 Quyma massasi 0,1 % oʻlchash xatosi bilan tarozi yordamida aniqlanadi.

6.5 Tellurning tashqi koʻrinishi kattalashtirish vositalarini ishlatmasdan vizual tekshiruv orqali aniqlanadi.

7 Tashish va saqlash

7.1 Tellur barcha turdagi transport vositalari bilan yopiq transport vositalarida tashiladi, har bir turdagi transportda amal qiladigan yuk tashish qoidalariga muvofiq. Pochta joʻnatmalari orqali yuborish ruxsat etiladi; bu holda qadoqlash, markirovka va tashish pochta idoralari qoidalari yoki koʻrsatmalariga muvofiq amalga oshiriladi.

Temir yoʻl transportida - kichik joʻnatmalar yogʻoch qutilarda amalga oshiriladi.

Tellur GOST 20435 yoki GOST 15102 ga muvofiq konteynerlarda yoki GOST 26663 ga muvofiq paketlarda tashiladi.

Paketlash paytida GOST 33757 ga muvofiq tekis yogʻoch paletlar, 70 × 70 mm kesimli yogʻoch gʻovaklar yoki GOST 26381 ga muvofiq bir martalik paletlar, yoki standartni qabul qilgan davlatlarning normativ hujjatlariga muvofiq metall paletlar ishlatilishi mumkin.

Paketlarni bogʻlash vositalari - GOST 21650 ga muvofiq.

Paketning umumiy oʻlchamlari - GOST 24597 ga muvofiq. Paket massasi - 1250 kg dan oshmasligi kerak.

Tellur kichik joʻnatmalar bilan tashilganda, qutilarning uchlari GOST 3560 ga muvofiq poʻlat qadoqlash lentasi bilan yopiladi, temir yoʻl transportida esa u qulflanadi. Pochta joʻnatmalari bilan yuborishda qutilarning uchlari poʻlat lentasi bilan yopilmaydi.

7.2 [1] qoida Ilova 1 va BMTning Standart qoidalariga [2] muvofiq tellur xavfli yuklar qatoriga kirmaydi.

Tellur GOST 19433 boʻyicha tasniflanmaydi.

7.3 Tellur yopiq xonada saqlanishi kerak.

7.4 Eksport uchun moʻljallangan tellurning tashish sharoitlariga qoʻshimcha talablar yetkazib berish shartnomasida belgilanishi lozim, joriy standart va joʻnatuvchi hamda qabul qiluvchi hududlarda amal qiladigan qoidalarni hisobga olgan holda.

8 Ishlab chiqaruvchi kafolatlari

8.1 Ishlab chiqaruvchi tellurning joriy standart talablariga muvofiqligini kafolatlaydi, agar isteʻmolchi standartda belgilangan tashish va saqlash sharoitlariga rioya qilsa.

8.2 Kukun (granulali) tellur uchun kafolatli saqlash muddati - ishlab chiqarilgan kundan boshlab yetti yil; quyma shaklidagi tellur uchun muddati cheklanmagan.

Kafolat muddati tugagach, kukun (granulali) tellur joriy standart talablariga mosligini tekshirishdan soʻng ishlatilishi mumkin.

Bibliografik maʼlumotlar

UDK 661.25:006.354 SMT 77.120.30

Muhim soʻzlar: tellur, texnik talablar, xavfsizlik, kimyoviy tarkib, sinov usullari