OʻZBEKISTON MILLIY STANDARTI

Bazalt kompozitlaridan tayyorlangan pultruzion konstruktiv quvurlar.

 O‘lchamlar va turlar

Rasmiy nashr 

Oʻzbekiston standartlar instituti

Toshkent
 

SOʻZ BOSHI

1. STQ-21 “Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi” standartlashtirish boʻyicha texnik qoʻmitasi tomonidan “O‘zsanoatqurilishmateriallari” uyushmasi hamkorligida ISHLAB CHIQILDI.

2. Oʻzbekiston standartlar institutining 2026-yil _________-son buyrug‘i bilan TASDIQLANDI.

3. DASTLABKI AMALGA KIRITILISHI

Ushbu milliy standartni va unga boʻlgan oʻzgartishlarni Oʻzbekiston hududida amalga kiritish, qayta koʻrib chiqish yoki bekor qilish haqidagi axborot Standartlashtirish boʻyicha milliy organning rasmiy veb-saytlari va standartlarning yillik axborot koʻrsatkichlarda chop etiladi.
 

Ushbu standartni Oʻzbekiston hududida rasmiy tarqatish mutlaq huquqi Oʻzbekiston standartlar institutiga tegishli

II

Oʻzbekiston MILLIY standarti

Bazalt kompozitlaridan tayyorlangan pultruzion konstruktiv quvurlar.

 O‘lchamlar va turlar

Трубы пултрузионные конструкционные из базальтовых композитов.

Сортамент

 Pultruded structural pipes made of basalt composites. Range of Sizes

Amalga kiritish sanasi: ________2026 y.

1. Qo‘llanish sohasi

Ushbu standart bazalt kompozit materialdan tayyorlangan, pultruziya usulida tayyorlangan, dumaloq, kvadrat, to‘g‘ri to‘rtburchak va boshqa profillardagi quvurlarga nisbatan qo‘llaniladi. Quvurlar qurilish konstruksiyalari, muhandislik inshootlari, transport infratuzilmasi va energetikada qo‘llash uchun mo‘ljallangan. Quvurlarni yuqori korrozion faollik, namlik, ultrabinafsha nurlanish va harorat o‘zgarishi sharoitlarida ishlatishga ruxsat etiladi. Standart yuqori bosimli magistral quvurlarda va yong‘in xavfsizligi hamda sanitariya-gigiyena me’yorlari bo‘yicha maxsus talablarni talab qiladigan tizimlarda ishlatiladigan quvurlarga tatbiq etilmaydi.

2. Me’yoriy havolalar

GOST 12.1.004–91 Mehnat xavfsizligi standartlari tizimi. Yong‘in xavfsizligi. Umumiy talablar

GOST 24297–2013 Xarid qilingan mahsulotni verifikatsiyalash. Nazoratni tashkil etish va o‘tkazish usullari

GOST 30244–94 Qurilish materiallari. Yonuvchanlikni sinash usullari

GOST 30402–96 Qurilish materiallari. Yonuvchanlikni sinash usuli

GOST 32794–2014 Polimer kompozitlar. Atamalar va ta’riflar

GOST 32931–2015 Metall konstruksiyalar uchun profilli po‘lat quvurlar. Texnik shartlar

GOST 33344–2015 Polimer kompozitlardan tayyorlangan pultruzion konstruktiv profillar. Umumiy texnik shartlar

O‘z MSt ASTM D8448/D8448M:2024 (ASTM D8448/D8448M-22, IDT) Bazalt tolali iplar uchun standart tasnif

3. Atama va ta’riflar

Ushbu standartda GOST 32794 bo‘yicha atamalar qo‘llanilgan.

4. Tasniflash va shartli belgilash

4.1 GOST 33344 bo‘yicha pultruzion quvurlarning tasnifi.

4.2 Bundan tashqari, quvur profilining ko‘ndalang kesimi shakliga ko‘ra, pultruzion quvurlar GOST 32931 ga muvofiq quyidagilarga bo‘linadi:

- PK - profilning kvadrat shakli;

- PP - to‘g‘ri to‘rtburchak shaklidagi profil;

- K - profilning dumaloq shakli;

- O - profilning oval shakli;

- PO - profilning yassi oval shakli, A, B, V turlari.

4.3 Pultrusion quvurlarning shartli belgisi GOST 33344 ning A ilovasiga muvofiq pultrusion profillarning shartli belgilar tizimiga muvofiq quyidagilarni o‘z ichiga olishi lozim:

- mahsulot turining nomi "Pultrusion profil";

- mazkur standartning belgilanishi "O‘z MSt XXXX";

- "T" profil shaklining shartli belgisi (quvur profilining belgisi), GOST 32931 bo‘yicha quvur profilining kesim shakli belgisi bilan to‘ldirilgan;

- mustahkamlovchi materialning shartli belgisi "Ba" (bazalt tolasining belgisi);

- polimer matritsa turining shartli belgisi "V" (viniliefir smolasi belgisi);

- minimal elastiklik moduli;

- o‘lchamlari;

- qo‘shimcha ma’lumot (zarur hollarda belgiga kiritiladi, masalan, profilning asosiy qismi bo‘yalgan rangni belgilash).

Quyidagilarni belgilash bo‘yicha chora-tadbirlar:

1) O‘z MSt XXXX bo‘yicha pultruzion profil, vinil efir matritsasini qo‘llagan holda bazalt roving bilan armaturalangan to‘g‘ri burchakli profil shaklidagi quvur, minimal elastiklik moduli 23 GPa, tashqi o‘lchamlari 200x100 mm, devor qalinligi 5,0 mm:

O‘z MSt XXXX – T-PP-Ba,V,E23 pultruzion profili, 200×100×5.

2) O‘z MSt XXXX bo‘yicha pultruzion profil, vinil efir matritsasini qo‘llagan holda bazalt roving bilan armaturalangan kvadrat shakldagi profil quvuri, minimal elastiklik moduli 23 GPa, tashqi o‘lchami 100 mm, devor qalinligi 9,0 mm:

O‘z MSt XXXX – T-PK-Ba,V,E23 pultruzion profili, 100×100×9.

3) O‘z MSt XXXX bo‘yicha pultruzion profil, B turidagi yassi oval profil shaklidagi quvur, vinilefir matritsadan foydalangan holda bazalt roving bilan armaturalangan, minimal elastiklik moduli 23 GPa, tashqi o‘lchamlari 80×60 mm, devor qalinligi 3,0 mm:

 Пултрузионный профиль Oʻz MSt ХХХХ – T-ПОА-Ba,V,E23, 80×60×3.

5 Texnik talablar

5.1 Pultrusion quvurlar ushbu standart talablariga muvofiq bo‘lishi va belgilangan tartibda tasdiqlangan texnologik hujjatlar bo‘yicha tayyorlanishi kerak.

5.2 Pultruzion quvurlarning tashqi ko‘rinishi (nuqsonlari) ko‘rsatkichlari bo‘yicha GOST 33344 talablariga muvofiq bo‘lishi kerak (B ilova).

5.3 Pultruzion quvurlar ko‘ndalang kesimining asosiy o‘lchamlari va shakllari GOST 32931 (A-D ilovalari) bo‘yicha po‘lat profilli quvurlarning o‘lchamlari va shakllariga mos kelishi kerak.

5.4 Pultruzion quvurlar odatdagi aniqlikdagi o‘lchamlarda tayyorlanadi. Tayyorlovchi va buyurtmachi o‘rtasidagi kelishuvga ko‘ra, pultruzion quvurlar GOST 32931 (A-D ilovalari) da ko‘rsatilmagan o‘lchamlarda tayyorlanadi.

5.5 Pultrusion quvurlar quyidagicha tayyorlanadi:

- o‘lchangan uzunligi 2 metrdan 12 metrgacha bo‘lgan;

- ko‘rsatilgan o‘lchov uzunligi diapazoni doirasida o‘lchovsiz uzunlik.

5.6 Buyurtmachi va ishlab chiqaruvchi o‘rtasidagi kelishuvga ko‘ra, boshqa o‘lchamdagi pultruzion quvurlarni tayyorlashga ruxsat etiladi.

5.7 Pultruziya usulida tayyorlangan quvurlarning nominal o‘lchamlardan ruxsat etilgan chegaraviy chetlanishlari GOST 33344 ga muvofiq belgilanadi (V ilova).

5.8 O‘lchov uzunligidagi pultruzion quvurlarning uzunligi bo‘yicha chegaraviy og‘ishlar quyidagilardan oshmasligi kerak:

- 4 metrgacha bo‘lgan uzunlikda - +30 mm gacha;

- uzunligi 4 metrdan 6 metrgacha bo‘lganda - +50 mm gacha;

- uzunligi 6 metrdan ortiq bo‘lganda - + 70 mm gacha.

Iste’molchining talabiga ko‘ra, uzunligi 4 metrdan 7 metrgacha bo‘lgan pultrusion quvurlar uchun uzunlikning chegaraviy og‘ishlari har bir keyingi metr uchun + 40 mm dan, 7 metrdan ortiq bo‘lganda esa + 5 mm dan oshmasligi kerak.

5.9 Fizik-mexanik xususiyatlari bo‘yicha pultruzion quvurlarning kompozit materiali GOST 33344 talablariga muvofiq bo‘lishi kerak (1-jadval).

5.10 Pultrusion quvurlar materialining yong‘in xavfi xususiyatlari quyidagilardan oshmasligi kerak:

- yonuvchanlik uchun - G2 (GOST 30244 bo‘yicha);

- alangalanish uchun - V2 (GOST 30402 bo‘yicha).

5.11 Buyurtmachi va ishlab chiqaruvchi o‘rtasidagi kelishuvga ko‘ra aniqlanadigan pultruzion quvurlarning bazalt kompozit materiali tavsiflari ko‘rsatkichlarining qiymatlari (GOST 33344 dagi 2-jadval) ishlab chiqaruvchi korxonaning texnologik hujjatlarida belgilanadi.

6 Xomashyo va materiallarga qo‘yiladigan talablar

6.1 Pultruzion bazalt kompozit quvurlarni tayyorlash uchun profil uzunligi bo‘yicha asosiy armatura sifatida O‘z MSt ASTM D8448/D8448M bo‘yicha bazalt rovingi qo‘llanilishi lozim.

6.2 Yuzaning armaturalovchi qatlami sifatida amaldagi me’yoriy yoki texnik hujjatlar bo‘yicha bazalt mat qo‘llaniladi.

6.3 Bog‘lovchi sifatida amaldagi me’yoriy yoki texnik hujjatlar bo‘yicha vinilafir, poliefir, epoksid, fenol, termoplastik smolalar qo‘llaniladi.

6.4 Pultruzion quvurlarni tayyorlash uchun qo‘llaniladigan materiallar GOST 24297 bo‘yicha kirish nazoratidan o‘tkazilishi kerak.

6.5 Pultruzion quvurlarni tayyorlashda bazalt kompozitining tarkibi ishlab chiqaruvchi korxonaning texnologik hujjatlarida belgilangan retsepturaga muvofiq bo‘lishi kerak.

6.6 Armaturalovchi to‘ldiruvchi choklari GOST 33344 ning G ilovasiga muvofiq bajarilishi shart.

6.7 Pultruzion quvurlarni tayyorlashda bazalt kompozit tarkibiga yonish ingibitorlari, ultrabinafsha nurlanish stabilizatorlari, rangli pigmentlar va boshqa to‘ldiruvchilarni kiritishga ruxsat etiladi.

6.8 Quvurlarni tayyorlashda bazalt kompozit tarkibiga 6.7-bandda ko‘rsatilgan pultruzion to‘ldiruvchilarni kiritish materiallarning fizik-mexanik xususiyatlarini pasaytirmasligi kerak.

7. To‘liqlik

7.1 Pultrusion quvurlarni yetkazib berishning to‘liqligi profilning aniq turi uchun texnik hujjatlarda yoki yetkazib berish shartnomasida belgilanadi.

8. Qadoqlash va markalash

8.1 GOST 33344 bo‘yicha qadoqlash va markirovkalash.

9. Xavfsizlik va atrof-muhitni muhofaza qilish talablari

9.1 GOST 33344 bo‘yicha xavfsizlik va atrof-muhitni muhofaza qilish talablari.

10. Namunalar olish va sinov usullari

10.1 GOST 33344, 4-jadval, 9.1-band bo‘yicha namunalar olish (tanlanma hajmi, sinov o‘tkazish uchun namunalar soni).

10.2 GOST 33344, 9.2–9.17-bandlar bo‘yicha sinovlar o‘tkazish.

10.3 Группу горючести материала профилей определяют по требованию заказчика в GOST 30244 yoki GOST 12.1.044 ga muvofiq.

10.4 Profil materialining yonuvchanlik guruhi GOST 30402 ga muvofiq buyurtmachining talabiga ko‘ra aniqlanadi.

11 Tashish va saqlash

11.1 Pultruzion quvurlar transportning barcha turlarida yopiq transport vositalarida yoki universal konteynerlarda tegishli transport turida amal qiladigan yuk tashish qoidalariga muvofiq tashiladi.

11.2 Pultruzion quvurlarni omborxonalarda yoki bostirma ostida, stellajlarda yoki tagliklarda poldan kamida 50 mm balandlikda, atrof-muhit haroratida saqlash lozim.

12. Ishlab chiqaruvchining kafolatlari

12.1 Ishlab chiqaruvchi pultruzion quvurlarning ushbu standart talablariga muvofiqligini iste’molchi tomonidan tashish va saqlash me’yorlari hamda qoidalariga rioya qilingan taqdirda kafolatlaydi.

12.2 Pultrusion quvurlardan foydalanishning kafolatli muddati ................................

12.3 Kafolatli saqlash muddati - pultruzion quvurlar tayyorlangan kundan boshlab 18 oy.

12.4 Saqlash muddati tugagandan so‘ng pultruzion quvurlar ushbu standart hajmidagi talablarga muvofiqligi tekshirilishi kerak, shundan so‘ng ularni belgilangan maqsadda qo‘llash mumkinligi to‘g‘risida qaror qabul qilinadi.