OʻZBEKISTON MILLIY STANDARTI

Ko‘prik tayanchlari uchun prizmasimon temir–beton qoziq oyoqlar.

Texnik shartlar

Rasmiy nashr

Oʻzbekiston standartlar instituti

Toshkent
 

Soʻz boshi

1. STQ 21 “Qurilish va uy–joy kommunal xoʻjaligi” Standartlashtirish boʻyicha texnik qoʻmitasi tomonidan ISHLAB CHIQILDI.

2. Oʻzbekiston standartlar institutining 202_ yil __–______ dagi ________–sonli buyrugʻi bilan TASDIQLANDI.

3. O‘z DSt 3246:2017 o‘rniga ishlab chiqildi.

Ushbu milliy standartni va unga boʻlgan oʻzgartishlarni Oʻzbekiston hududida amalga kiritish, qayta koʻrib chiqish yoki bekor qilish haqidagi axborot Standartlashtirish boʻyicha milliy organning rasmiy veb–saytlari va standartlarning yillik axborot koʻrsatkichlarda chop etiladi.

Ushbu standartni Oʻzbekiston hududida rasmiy tarqatish huquqi Oʻzbekiston standartlar institutiga tegishli

Mundarija

1 Область применения

2 Нормативные ссылки

3 Классификация и условные обозначения

4 Технические требования

5 Требования безопасности и охрана окружающей среды

6 Правила приёмки

7 Методы контроля

8 Транспортирование и хранение

9 Указания по монтажу и эксплуатации

10 Гарантии изготовителя

Приложение А (обязательное)

Библиография

Библиографические данные

OʻZBEKISTON MILLIY STANDARTI

Ko‘prik tayanchlari uchun prizmasimon temir–beton qoziq oyoqlar.

Texnikaviy shartlar

Сваи железобетонные призматические для мостовых опор.

Технические условия

Reinforced Concrete Prismatic Piles for Bridge Supports.

Specifications

Amalga kiritish sanasi ________

1 Qo‘llanish doirasi

Ushbu standart ko‘prik tayanchlari uchun temir-beton prizmatik qoziqlarga (bundan keyin qoziqlar deb yuritiladi), ko‘priklar va avtomobil va temir yo‘l transport inshootlari yo‘l o‘tkazgichlarining qoziq tayanchlarini o‘rnatish uchun mo‘ljallangan hamda qoziqlarga qo‘yiladigan texnik talablarni, xavfsizlik va atrof-muhitni muhofaza qilish talablarini, nazorat usullarini, qabul qilish, tashish va saqlash qoidalarini belgilaydi.

Qoziqlar eng sovuq besh kunlikdagi tashqi havoning hisobiy qishki harorati minus 30° C dan [1] gacha bo‘lgan hududlarda qo‘llanilishi kerak.

Qoziqlarning ishlatilish sohasi foydalanish hududining tuproq sharoitiga qarab GOST 19804 ning A ilovasida keltirilgan.

2 Нормативные ссылки

Ushbu standartda quyidagi me’yoriy hujjatlarga havolalar qo‘llanilgan:

ГОСТ 12.0.004–90 ССБТ. Организация обучения работающих безопасности труда. Общие положения

ГОСТ 12.1.004–91 ССБТ. Пожарная безопасность. Общие требования

ГОСТ 12.1.005–88 ССБТ. Общие санитарно–гигиенические требования к воздуху рабочей зоны

ГОСТ 12.1.019–79 ССБТ. Электробезопасность. Общие требования и номенклатура видов защиты

ГОСТ 12.1.030–81 ССБТ. Электробезопасность. Защитное заземление, зануление

ГОСТ 12.2.003–91 ССБТ. Оборудование производственное. Общие требования безопасности

ГОСТ 12.3.009–76 ССБТ. Работы погрузо–разгрузочные. Общие требования безопасности

ГОСТ 12.4.011–89 ССБТ. Средства защиты работающих. Общие требования и классификация

ГОСТ 12.4.021–75 ССБТ. Системы вентиляционные. Общие требования

ГОСТ 12.4.026–76 ССБТ. Цвета сигнальные и знаки безопасности

ГОСТ 17.2.3.02–2014 Правила установления допустимых выбросов загрязняющих веществ промышленными предприятиями

ГОСТ 17.4.3.05–86 Охрана природы. Почвы. Требования к сточным водам и их осадкам для орошения и удобрения

ГОСТ 162–90 Штангенглубиномеры. Технические условия

ГОСТ 166–89 Штангенциркули. Технические условия

ГОСТ 310.1–76 Цементы. Методы испытаний. Общие положения

ГОСТ 310.2–76 Цементы. Методы определения тонкости помола

ГОСТ 310.3–76 Цементы. Методы определения нормальной густоты, сроков схватывания и равномерности изменения объема

ГОСТ 310.4–81 Цементы. Методы определения предела прочности при изгибе и сжатии

ГОСТ 427–75 Линейки измерительные металлические. Технические условия

ГОСТ 3282–74 Проволока стальная низкоуглеродистая общего назначения. Технические условия

ГОСТ 7502–98 Рулетки измерительные металлические. Технические условия

ГОСТ 8074–82 Микроскопы инструментальные. Типы, основные параметры и размеры. Технические требования

ГОСТ 8267–93 Щебень и гравий из плотных горных пород для строительных работ. Технические условия

ГОСТ 8269.0–97 Щебень и гравий из плотных горных пород и отходов промышленного производства для строительных работ. Методы физикомеханических испытаний

ГОСТ 8735–88 Песок для строительных работ. Методы испытаний

ГОСТ 8736–2014 Песок для строительных работ. Технические условия

ГОСТ 10060–2012 Бетоны: Методы определения морозостойкости

ГОСТ 10178–85 Портландцемент и шлако–портландцемент. Технические условия

ГОСТ 10180–2012 Бетоны. Методы определения прочности по контрольным образцам

ГОСТ 10922–2012 Арматурные и закладные изделия, их сварные, вязанные и механические соединения для железобетонных конструкций. Общие технические условия

ГОСТ 12730.1–78 Бетоны. Методы определения плотности

ГОСТ 12730.5–84 Бетоны. Методы определения водонепроницаемости

ГОСТ 13015–2012 Изделия железобетонные и бетонные для строительства. Общие технические требования. Правила приемки, маркировки, транспортирования и хранения

ГОСТ 14098–2014 Соединения сварные арматуры и закладных изделий железобетонных конструкций. Типы, конструкции и размеры

ГОСТ 17624–2012 Бетоны. Ультразвуковой метод определения прочности

ГОСТ 18105–2010 Бетоны. Правила контроля прочности

ГОСТ 19804–2012 Сваи железобетонные. Общие технические условия.

ГОСТ 22266–2013 Цементы сульфатостойкие. Технические условия

ГОСТ 22690–88 Бетоны. Определение прочности механическими методами неразрушающего контроля

ГОСТ 22904–93 Конструкции железобетонные. Магнитный метод определения толщины защитного слоя бетона и расположения арматуры

ГОСТ 23732–2011 Вода для бетонов и строительных растворов. Технические условия

ГОСТ 24211–2008 Добавки для бетонов и строительных растворов. Общие технические условия

ГОСТ 24297–2013 Верификация закупленной продукции. Организация проведения и методы контроля

ГОСТ 26433.1–89 Система обеспечения точности геометрических параметров в строительстве. Правила выполнения измерений. Элементы заводского изготовления

ГОСТ 26633–2012 Бетоны тяжелые и мелкозернистые. Технические условия

ГОСТ 30108–94 Материалы и изделия строительные. Определение удельной эффективной активности естественных радионуклидов

ГОСТ 31424–2010 Материалы строительные нерудные из отсевов дробления плотных горных пород при производстве щебня. Технические условия

O‘z DSt 12.0.001:2005 Система стандартов научной организации труда, промышленной санитарии и гигиены, безопасности труда

O‘z DSt 838–97 Формы стальные для изготовления железобетонных изделий. Технические условия

O‘z DSt 3025: 2015 Прокат арматурный гладкого и периодического профиля. Технические условия

3 Tasniflash va shartli belgilar

3.1 Uzunligi 4 metrdan 16 metrgacha bo‘lgan qoziqlar nomenklaturasi ko‘ndalang kesim o‘lchamlari va yoriqbardoshlik yoki chidamlilik guruhi, qo‘llaniladigan armatura, qo‘llaniladigan sementga qarab namunaviy o‘lchamli qatorni ifodalaydi.

3.2 Qoziqlar yuk ko‘tarish qobiliyatiga qarab quyidagilarga bo‘linadi:

- SM turidagi ko‘prik tayanchlarining past qoziqli rostverklarida qo‘llash uchun yoriqbardosh bo‘lmagan qoziqlar;

- ko‘prik tayanchlarining baland qoziqli rostverklarida va SM-T turidagi avtoyo‘l estakada ko‘priklarining qoziqli tayanchlarida qo‘llash uchun mo‘ljallangan yoriqbardosh qoziqlar;

- SM-V turidagi temir yo‘l va estakada ko‘priklarining qoziq tayanchlarida qo‘llash uchun chidamli qoziqlar.

3.3 Qoziq uzunligi, ko‘ndalang kesim o‘lchamlari, yoriqbardoshlik yoki chidamlilik guruhlari, SM, SM-T, SM-V turdagi qoziqlar aniq transport inshooti uchun loyiha hujjatlari bilan belgilanadi.

3.4 A300 yoki A400 sinfidagi qo‘llaniladigan bo‘ylama ishchi armatura aniq transport inshooti uchun loyiha hujjatlari bilan belgilanadi.

3.5 Qo‘llaniladigan sement:

- oddiy muhitda ishlatiladigan qoziqlar uchun portlandsement;

- agressiv muhitda ishlatiladigan qoziqlar uchun sulfatga chidamli portlandsement.

3.6 Buyurtma va boshqa hujjatlarda qoziqlarni yozish namunasi.

SM 6.30.1–A400 O‘z DSt ___2017

Ko‘prik svayasi, uzunligi 6 metr, ko‘ndalang kesim tomoni o‘lchami 30 santimetr, armaturalash sxemasi 1, armatura sinfi A400, O‘z DSt ___2017 bo‘yicha tayyorlangan

SM 8.35.3T5–A400. O‘z DSt ___2017

Ko‘prik svayasi, uzunligi 8 metr, ko‘ndalang kesim tomoni o‘lchami 35 santimetr, armaturalash sxemasi 3, yoriqbardoshlik bo‘yicha guruhi T5, armatura sinfi A400, sulfatga chidamli "A" sement, O‘z DSt ___2017 bo‘yicha tayyorlangan

SM 10.40.V4–A300 O‘z DSt ___2017

Ko‘prik svayasi, uzunligi 10 metr, ko‘ndalang kesim tomoni o‘lchami 40 santimetr, chidamlilik guruhi 4, armatura sinfi A300, O‘z DSt ___2017 bo‘yicha tayyorlangan.

4 Texnik talablar

4.1 Ko‘prik tayanchlari uchun prizmatik temir-beton qoziqlar ushbu standart, GOST 13015 va belgilangan tartibda tasdiqlangan qoziqlarga oid loyiha hujjatlari talablariga muvofiq bo‘lishi shart.

4.2 Qoziqlar belgilangan tartibda tasdiqlangan texnologik hujjatlar bo‘yicha tayyorlanishi kerak.

4.3 Qoziqlar O‘z DSt 838 talablariga javob beradigan po‘lat qoliplarda tayyorlanishi lozim.

4.4 Asosiy parametrlar va xususiyatlar

4.4.1 Qoziqlarning umumiy ko‘rinishi va ularning millimetrlardagi geometrik o‘lchamlari 1-rasm va 2-rasmda keltirilgan.

1-rasm - Yorilishga chidamsiz va yorilishga chidamli qoziqlar

2-rasm - Chidamli qoziqlar

4.4.2 1-rasm va 2-rasmda ko‘rsatilgan qoziqlar geometrik o‘lchamlarining harfiy belgilarining qiymatlari 1-jadvalda keltirilgan.

1-jadval

4.4.3 Qoziqlar ham to‘g‘ri burchakli, ham trapetsiyasimon kesimga ega bo‘lishi mumkin. Qoziqning to‘g‘ri burchakli kesimi 3-rasmda, trapetsiyasimon kesimi esa 4-rasmda keltirilgan. Qoziqlar kesim o‘lchamlari harfiy belgilarining qiymatlari 1-jadvalda keltirilgan.

Qoziqlarning to‘g‘ri to‘rtburchak kesimi bukiladigan bo‘ylama bortli qoliplar uchun ko‘zda tutilgan. Qoziqlarning trapetsiyasimon kesimi qattiq bo‘ylama bortli qoliplar uchun ko‘zda tutilgan (yon qirralarining texnologik qiyaligi ko‘ndalang kesim yuzasini o‘zgartirmagan holda).

Uzunligi 14 metrdan ortiq bo‘lgan qoziqlarni faqat qaytarma bortli qoliplarda tayyorlash lozim.

3-rasm

4-rasm

4.4.4 Bo‘ylama ishchi armaturagacha bo‘lgan beton himoya qatlamining qalinligi belgilangan tartibda tasdiqlangan qoziqlardagi loyiha hujjatlariga mos kelishi, ammo 30 mm dan kam bo‘lmasligi kerak.

4.4.5 Qoziqning kesimi va uzunligiga, bir metr qoziqning hajmiga, bir metr qoziqning massasiga qarab siqilishga mustahkamligi bo‘yicha beton sinfi 2-jadvalda keltirilgan.

2-jadval

4.4.6 Qoziqlar tashish va saqlash paytida o‘z massasidan yoriqbardoshlik sinovlariga bardosh berishi kerak.

Qoziqlarni sinashda yoriqlarning ochilishining nazorat qiymati, tt, quyidagilardan oshmasligi kerak:

- yorilishga chidamsiz - 0,2;

- yorilishga chidamli -0,1.

Chidamli qoziqlarda darz ketishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

4.4.7 Qoziqlarni tashish va saqlashda o‘z massasidan yoriqbardoshlikka sinash sxemasi A ilovada keltirilgan.

4.5 Betonga qo‘yiladigan talablar

4.5.1 Qoziqlar GOST 26633 bo‘yicha og‘ir betondan tayyorlanishi kerak.

4.5.2 Qoziq uzunligi va uning ko‘ndalang kesimiga qarab siqilishga mustahkamlik bo‘yicha beton sinfi 2-jadvalda keltirilgan.

4.5.3 Zichlik bo‘yicha beton markasi D 2200 dan D 2500 kg/m3 gacha bo‘lishi kerak.

4.5.4 Qoziq betonining sovuqqa chidamliligi ekspluatatsiya hududining aniq iqlim sharoitlarini hisobga olgan holda qoziq buyurtmasida ko‘rsatilishi kerak. Qoziqlar buyurtmasida sovuqqa chidamlilik bo‘yicha ma’lumotlar bo‘lmasa, sovuqqa chidamlilik bo‘yicha markani F 200 deb qabul qilish lozim.

4.5.5 Qoziq betonining suv o‘tkazmasligi qoziq buyurtmasida ko‘rsatilishi kerak. Qoziqlar buyurtmasida suv o‘tkazmaslik bo‘yicha ma’lumotlar mavjud bo‘lmaganda, suv o‘tkazmaslik bo‘yicha markani W 6 deb qabul qilish lozim.

4.5.6 Qoziq betonining me’yorlangan bo‘shatish mustahkamligi 100% bo‘lishi kerak.

4.6 Xomashyo va materiallarga qo‘yiladigan talablar

4.6.1 Qoziqlarni tayyorlash uchun quyidagi xomashyo materiallarini qo‘llash lozim:

- GOST 10178 bo‘yicha PS 400, PS 500 markali portlandsement, [3] ga muvofiq qoziqlardan foydalanish hududida xlorli tuzlar mavjud bo‘lgan taqdirda, GOST 22266 bo‘yicha SSPS 400, SSPS 500 markali sulfatga chidamli portlandsement qo‘llanilishi lozim, sulfatga chidamli sementni qo‘llash zarurati qoziqlar uchun buyurtmada ko‘rsatilishi lozim;

- GOST 8267 bo‘yicha qurilish ishlari uchun zich tog‘ jinslaridan olingan shag‘al, yirik to‘ldiruvchi donalarining o‘lchami 20 mm dan oshmasligi kerak;

- GOST 8736 bo‘yicha qurilish ishlari uchun qum, GOST 31424 bo‘yicha chaqiqtosh ishlab chiqarishda zich tog‘ jinslarini maydalash chiqindilaridan olingan qum, GOST 8736 bo‘yicha qum (tabiiy) va GOST 31424 bo‘yicha qum (maydalangan) aralashmasi, bunda ularning miqdori massa bo‘yicha kamida 20% bo‘lishi kerak, qumlar aralashmasi GOST 8736 talablariga javob berishi shart;

- O‘z DSt 3025 bo‘yicha CM turidagi yorilishga chidamsiz va SM-T turidagi yorilishga chidamli qoziqlar uchun bo‘ylama ishchi armatura sifatida A300 sinfidagi St5sp, St5ps markali yoki A400 sinfidagi 35GS, 25G2S markali davriy profilli armatura prokati;

- SM-V turidagi chidamli qoziqlar uchun bo‘ylama ishchi armatura sifatida O‘z DSt 3025 bo‘yicha A400 sinfidagi 25G2S rusumli davriy profilli armatura prokati;

- O‘z DSt 3025 bo‘yicha StZsp, StZps markali A240 sinfidagi silliq profilli armatura prokati, stropovka halqalari, nayzalar, xomutlar, spirallar va to‘rlar uchun mo‘ljallangan.

4.6.2 Qoziq beton qorishmasini tayyorlash uchun to‘ldirgichlar va bog‘lovchilar GOST 26633 talablariga muvofiq bo‘lishi kerak.

4.6.3 Beton qorishmasini tayyorlash uchun GOST 23732 bo‘yicha betonlar va qurilish qorishmalari uchun suvdan foydalanish lozim.

4.6.4 Beton uchun plastifikatsiyalovchi, havo tortuvchi va kompleks qo‘shimchalar GOST 24211 talablariga javob berishi kerak. Beton qorishmasiga qo‘shimchalar kiritish miqdori qo‘shimchalar uchun me’yoriy hujjatlar talablarini qondirishi kerak.

4.6.5 Sement, shag‘al, qum, armatura prokati qoziqlarni tayyorlashdan oldin GOST 24297 bo‘yicha verifikatsiyadan (kirish nazoratidan) o‘tishi kerak.

4.6.6 Qoziqlarni ishlab chiqarishda ishlatiladigan to‘ldiruvchilar va bog‘lovchilarning tabiiy radionuklidlarining solishtirma samarali faolligi Asam qiymati GOST 30108 va [2] ga muvofiq bo‘lishi shart:

- aholi punktlari va istiqbolli qurilish zonalari doirasidagi qurilish uchun 370 dan 740 Bq/kg gacha;

- aholi punktlaridan tashqarida 740 dan 1500 Bq/kg gacha.

4.6.7 Armatura prokatining gamma-nurlanish ekvivalent dozasining maksimal quvvati [5] da ko‘rsatilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.

4.7 Armatura va stropovka mahsulotlariga qo‘yiladigan talablar

4.7.1 Armatura buyumlari, bog‘lash halqalari va shtirlar, ularning qoziqlardagi holati belgilangan tartibda tasdiqlangan qoziqlarning loyiha hujjatlariga muvofiq bo‘lishi kerak.

4.7.2 Loyiha uzunligidagi ishchi armaturani olish uchun GOST 14098 bo‘yicha kontakt-uchma-uch payvandlash usuli bilan chokli birikmalarni qo‘llash lozim.

4.7.3 Bitta kesimdagi ishchi armaturaning choklar soni umumiy choklar sonidan quyidagi miqdorlardan oshmasligi kerak:

– 25% - chidamli qoziqlar uchun;

– 40% - yoriqbardosh va yoriqbardosh bo‘lmagan qoziqlar uchun.

Qirqim uchun qoziqning uzunligi 50 santimetr bo‘lgan qismi qabul qilinadi.

4.7.4 Chidamli qoziqlar uchun choklar bo‘ylama tozalanishi kerak.

Chidamli qoziqlarda tozalashsiz choklar qo‘llanilganda, chok joylashgan joy tutashtirilgan sterjen bilan bir xil diametrli, uzunligi kamida 40 sterjen diametri bo‘lgan qoplama-armatura bo‘lagi bilan mustahkamlanishi lozim. Qoplama chokning o‘rtasida joylashishi va tutashtirilgan sterjenga mustahkam bog‘lanishi kerak.

4.7.5 Qoziq boshini armaturalash uchun to‘rlarni GOST 14098 bo‘yicha kontakt-nuqtaviy payvandlash yoki GOST 3282 bo‘yicha diametri 2 mm bo‘lgan qovushqoq to‘quv simi bilan tayyorlash lozim.

Armaturaning barcha kesimlari payvandlanishi va bog‘lanishi kerak.

4.7.6 Fazoviy karkasni yig‘ishni quyidagicha amalga oshirish lozim:

- spiral o‘ramlarini GOST 14098 bo‘yicha kontakt-nuqtaviy payvandlash orqali ishchi bo‘ylama armaturaga payvandlash orqali spiralni o‘rash;

- GOST 3282 bo‘yicha diametri 2 mm bo‘lgan to‘quv simi bilan ishchi bo‘ylama armaturaga bog‘langan xomutlarni o‘rnatish.

4.7.7 Trapetsiyasimon kesimli qoziqlarda qoziq karkaslari 5-rasm va 6-rasmda keltirilgan to‘g‘ri burchakli yoki trapetsiyasimon kesimga ega bo‘lishi mumkin. Qoziq kesimlari o‘lchamlarining harfiy belgilari qiymatlari 1-jadvalda keltirilgan.

5-rasm

6-rasm

4.7.8 Armatura buyumlarining payvand birikmalari GOST 10922 talablariga javob berishi kerak.

4.8 Tayyorlash aniqligiga qo‘yiladigan talablar

4.8.1 Qoziqlar geometrik parametrlarining haqiqiy og‘ish qiymatlari 3-jadvalda ko‘rsatilgan chegaraviy qiymatlardan oshmasligi lozim.

3-jadval millimetrlarda

4.9 Sirtlarning sifati va tashqi ko‘rinishiga qo‘yiladigan talablar

4.9.1 Qoziqlar betoni yuzasidagi chuqurchalar, mahalliy oqimlar, chuqurchalar va qovurg‘alar beton hoshiyalarining o‘lchamlari 4-jadvalda ko‘rsatilgan qiymatlardan oshmasligi lozim.

4-jadval millimetrlarda

4.9.2 Qoziqlar yuzasida quyidagilarga yo‘l qo‘yilmaydi:

- kengligi 0,1 mm dan, uzunligi 50 mm dan ortiq bo‘lgan kirishish yoriqlari;

- qoziqlar yon tomonidagi beton to‘sinlari;

- yog‘ va zang dog‘lari;

- ishchi va konstruktiv armaturalarni ochish.

4.9.3 Stropovka halqalari va shtirlari beton quyqalaridan tozalangan bo‘lishi kerak.

4.10 Markirovka

4.10.1 Qoziqlarni markirovkalashni ushbu standart va GOST 13015 talablariga muvofiq amalga oshirish lozim.

4.10.2 Markirovka yozuvlari quyidagi ma’lumotlarni o‘z ichiga olishi lozim:

- qoziq markasi;

- ishlab chiqaruvchi korxonaning qisqacha nomi yoki tovar belgisi (mavjud bo‘lsa);

- texnik nazorat shtampi;

- ishlab chiqarilgan sana (oy, kun, yil);

- qoziq massasining qiymati, t;

- qoziq raqami.

4.10.3 Markirovka yozuvlarini har bir qoziqning yon yuzasiga yozish lozim.

4.10.4 "Tayanish joyi" montaj belgilarini 1-rasm va 2-rasmda keltirilgan tayanch o‘qlari bo‘yicha qoziqning yon qirrasiga qo‘yish lozim.

GOST 13015 bo‘yicha "tayanish joyi" montaj belgisining shakli va o‘lchamlari.

4.10.5 Qoziqlarni belgilash quyidagi usullardan biri bilan amalga oshirilishi lozim:

- trafaret bo‘yicha bo‘yash;

- shtamplar yordamida bo‘yash;

- markirovkalash mashinalari;

- qoziqlarni shakllantirishda shtamplash.

Markirovka yozuvlarini qo‘lda maxsus qalam bilan issiqlik bilan ishlov berilgandan so‘ng sovimagan qoziqlar yoki bo‘yoqlarning beton yuzasiga tushirishga ruxsat etiladi.

5 Xavfsizlik va atrof-muhitni muhofaza qilish talablari

5.1 Qoziqlar zaharli emas, yong‘indan va portlashdan xavfsiz, tayyorlash, saqlash va tashishda xavf tug‘dirmaydi.

5.2 Odamlar hayoti va sog‘lig‘i xavfsizligini, atrof-muhitni muhofaza qilishni ta’minlash uchun qoziqlar ushbu standart talablariga javob berishi kerak.

5.3 Qoziqlar ishlab chiqarishda ishlovchilar ishga kirishda belgilangan tartibda dastlabki va davriy tibbiy ko‘rikdan o‘tishlari, shuningdek, GOST 12.0.004 va O‘z DSt 12.0.001 ga muvofiq xavfsizlik texnikasi bo‘yicha yo‘riqnoma olishlari va ish joyida o‘qitilishlari shart.

5.4 Qoziqlarni ishlab chiqarish bilan bog‘liq shaxslar GOST 12.4.011 ga muvofiq shaxsiy himoya vositalari bilan ta’minlanishi shart.

5.6 Qoziqlarni ishlab chiqarishda elektr xavfsizligi GOST 12.1.019, GOST 12.1.030 talablariga muvofiq bo‘lishi shart.

5.6 Ish joylarida ruxsat etilgan shovqin va tebranish darajalari mos ravishda [6] va [7] da belgilangan qiymatlardan oshmasligi kerak.

5.7 Yuklash-tushirish ishlarida GOST 12.3.009 va [8] bo‘yicha xavfsizlik talablariga rioya qilinishi shart.

5.8 Ishlab chiqarish uskunalari GOST 12.2.003 talablariga javob berishi shart.

5.9 Barcha ishlab chiqarish uchastkalari GOST 12.1.004 ga muvofiq bo‘lgan yong‘in o‘chirish vositalari bilan ta’minlanishi shart.

5.10 Xavfsizlik va zarur ma’lumotlarni ta’minlash maqsadida GOST 12.4.026 bo‘yicha signal ranglari va xavfsizlik belgilari qo‘llanilishi shart.

5.11 Qoziqlarni ishlab chiqarish jarayonida GOST 17.2.3.02 bo‘yicha atrof-muhitni muhofaza qilish talablariga rioya qilinishi kerak.

5.12 Yopiq ishlab chiqarish xonalari GOST 12.1.005, GOST 12.04.21 ga muvofiq kiritish-chiqarish ventilyatsiyasi, [9] ga muvofiq isitish va konditsionerlash bilan ta’minlanishi shart.

5.13 GOST 17.4.3.05 bo‘yicha oqova suvlarga qo‘yiladigan talablar.

5.14 Chiqindilarni [10] bo‘yicha utilizatsiya qilish.

5.15 Ishlab chiqaruvchi korxonaning ma’muriy va maishiy binolari [11] talablariga javob berishi shart.

5.16 Ishlab chiqarish xonalarining mikroiqlimi [12] talablariga javob berishi kerak.

6 Qabul qilish qoidalari

6.1 Qoziqlar ushbu standart va GOST 13015 talablariga muvofiq ishlab chiqaruvchi korxonaning texnik nazorat bo‘limi tomonidan qabul qilinishi shart.

6.2 Qoziqlarni qabul qilishni partiya bilan amalga oshirish lozim. Partiya hajmini 50 ta qoziqgacha qabul qilish lozim. Partiya tarkibiga bir xil texnologiya bo‘yicha bir xil turdagi va sifatdagi materiallardan bir sutka davomida tayyorlangan bir xil markadagi qoziqlarni kiritish lozim.

6.3 Qoziqlar kam miqdorda tayyorlanganda, partiya tarkibiga 6.2-band talablarining bajarilishini ta’minlagan holda bir necha sutka davomida, lekin bir haftadan ko‘p bo‘lmagan muddatda tayyorlangan qoziqlarni kiritish lozim.

6.4 Qoziqlarni qabul qilishni quyidagi natijalar asosida amalga oshirish lozim:

- xomashyo va materiallarni tekshirish (kirish nazorati);

- qoziqlarni ishlab chiqarish jarayonida amalga oshiriladigan operatsion nazorat;

- armatura buyumlari, stropovka halqalari va shtirlarni qabul qilish nazorati;

- qo‘llaniladigan betonning davriy sinovlari;

- qoziq betonlari va tayyor qoziqlarni qabul qilish-topshirish sinovlari.

6.5 Xomashyo va materiallarni tekshirish (kirish nazorati) GOST 24297 ga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

6.6 Qoziqlarni ishlab chiqarishda operatsion nazoratni o‘tkazish hajmi va tartibini belgilangan tartibda tasdiqlangan ishlab chiqaruvchi korxonaning texnologik hujjatlarida belgilash lozim.

6.7 Armatura buyumlari, stropovka ilgaklari va shtirlar partiyasini qabul qilish nazoratini quyidagi ko‘rsatkichlar bo‘yicha partiyadan kamida uchta buyumda o‘tkazish lozim:

- payvandlangan armatura buyumlari birikmalarining mustahkamligi;

- to‘qilgan armatura buyumlarining to‘qilish sifati;

- shakl va o‘lchamlarning muvofiqligi.

6.8 Qoziq betonini quyidagi ko‘rsatkichlar bo‘yicha davriy sinovdan o‘tkazish:

-zichlik;

- suv o‘tkazmaslik;

-sovuqqa chidamlilik

qoziqlarni ommaviy tayyorlash boshlanishidan oldin, ularga konstruktiv o‘zgartirishlar kiritilganda, tayyorlash texnologiyasi o‘zgarganda, qo‘llaniladigan materiallarning turi va sifati o‘zgarganda, lekin seriyali ishlab chiqarishda kamida 6 oyda bir marta o‘tkazish lozim.

6.9 Qoziq betonini quyidagi ko‘rsatkichlar bo‘yicha qabul qilish-topshirish sinovlari:

- betonning siqilishga bo‘lgan loyihaviy mustahkamligini har bir beton partiyasidan hisoblash lozim;

- bo‘shatish mustahkamligi - GOST 13015 bo‘yicha bir bosqichli tanlov nazorati usuli bilan amalga oshirilishi lozim, bunda tanlov hajmi partiyaning hajmiga bog‘liq bo‘ladi.

6.10 Tayyor qoziqlarni quyidagi ko‘rsatkichlar bo‘yicha qabul qilish-topshirish sinovlari:

- geometrik o‘lchamlarning aniqligi;

- beton yuzalarining sifati va tashqi ko‘rinishi;

- beton himoya qatlamining qalinligi va armaturaning joylashuvi;

-cho‘kish yoriqlarining ochilish kengligi

GOST 13015 bo‘yicha tanlab bir bosqichli nazorat usuli bilan o‘tkazish lozim, bunda tanlov hajmi partiya hajmiga bog‘liq bo‘ladi;

6.11 Tayyor qoziqlarni quyidagi ko‘rsatkichlar bo‘yicha qabul qilish-topshirish sinovlari:

- bog‘lash halqalari va shtirlarning mavjudligi hamda holati;

- armaturaning ochilmasligi;

- yog‘ va zang dog‘larining yo‘qligi;

- markirovka yozuvlari va montaj belgilarining mavjudligi hamda to‘g‘ri tushirilganligi

yoppasiga nazorat qilish usuli bilan o‘tkazish lozim.

6.12 Qoziqlarni tashish va saqlashda o‘z massasidan yoriqbardoshlikka sinashni yiliga kamida 1 marta amalga oshirish lozim.

Sinovlar uchun tanlab olinadigan bir turdagi qoziqlar soni ikkitadan kam bo‘lmasligi kerak.

6.13 Qoziqlarning har bir qabul qilingan partiyasi GOST 13015 bo‘yicha "Sifat to‘g‘risidagi hujjat" bilan ta’minlanishi kerak.

6.14 "Sifat to‘g‘risidagi hujjat"da quyidagilar ko‘rsatilishi shart:

- ishlab chiqaruvchi korxonaning to‘liq nomi, yuridik va haqiqiy manzili yoki tovar belgisi (mavjud bo‘lsa);

- hujjatning raqami va berilgan sanasi;

- qoziqlarning nomi va markasi;

- qoziqlar soni, dona;

- qoziqlar tayyorlangan sana (oy, kun, yil);

- siqilishga mustahkamlik bo‘yicha beton sinfi;

- haqiqiy bo‘shatish mustahkamligi, kgf/cm2;

- betonning o‘rtacha zichligi, kg/m3;

- betonning sovuqqa chidamliligi bo‘yicha markasi;

- betonning suv o‘tkazmasligi bo‘yicha markasi;

- ushbu standartning belgilanishi;

- sertifikatlashtirish to‘g‘risidagi ma’lumotlar;

- TNB shtampi yoki qoziqlar sifati uchun mas’ul shaxsning imzosi;

- O‘zbekiston Respublikasi hududida sotiladigan qoziqlar uchun davlat tilidagi "O‘ZBEKISTONDA ISHLAB CHSHQARILGAN" yozuvi;

- qoziqlarni eksportga yetkazib berishda shartnomaga (kontraktga) muvofiq ingliz tilidagi "MADE IN UZBEKISTAN" yoki import qiluvchi mamlakat tilidagi yozuv.

6.15 Qoziqlarni tayyorlash uchun buyurtmada ko‘rsatilgan qo‘shimcha ko‘rsatkichlar mavjud bo‘lganda, "Sifat to‘g‘risidagi hujjat"da ushbu ko‘rsatkichlar bo‘yicha ma’lumotlarni keltirish lozim.

6.16 Qoziqlarni ushbu standartning barcha talablariga muvofiqligini sertifikatlash sinovlarini O‘zbekiston Respublikasi akkreditatsiya tizimida va O‘zbekiston Respublikasi Milliy xavfsizlik xizmati me’yoriy hujjatlarida akkreditatsiya qilingan sinov laboratoriyalarida o‘tkazish lozim.

7 Nazorat usullari

7.1 Qo‘llaniladigan xomashyo va materiallar sifatini tekshirish (kirish nazorati) quyidagi tartibda amalga oshirilishi lozim:

- portlandsement, GOST 310.1, GOST 310.2, GOST 310.3, GOST 310.4 bo‘yicha sulfatga chidamli sement;

- GOST 8269.0 bo‘yicha zich tog‘ jinslaridan olingan shag‘al;

- GOST 8735, GOST 31424 bo‘yicha qurilish ishlari uchun qum;

- O‘z DSt 3025 bo‘yicha armatura prokati;

7.2 Qoziqlar betonining siqilishga loyihaviy mustahkamligini nazorat qilishni GOST 10180 bo‘yicha ishchi tarkibning beton aralashmasidan tayyorlangan namunalar seriyasida GOST 18105 bo‘yicha o‘tkazish lozim.

7.3 Qoziq betonining bo‘shatish mustahkamligini nazorat qilish GOST 17624 bo‘yicha ultratovushli asbob, GOST 22690 bo‘yicha mexanik asbob yoki 7.2-bandga muvofiq kub-namunalar yordamida buzmasdan amalga oshirilishi lozim.

7.4 Qoziq betonini sinashni quyidagi ko‘rsatkichlar bo‘yicha amalga oshirish lozim:

- GOST 10060 bo‘yicha sovuqqa chidamlilik;

- GOST 12730.1 bo‘yicha zichlik;

- GOST 12730.5 bo‘yicha suv o‘tkazmaslik xususiyati.

7.5 Armatura buyumlarini nazorat qilishni GOST 10922 bo‘yicha amalga oshirish lozim.

7.6 Qoziqlarning geometrik o‘lchamlarini, yuzalar profilining to‘g‘ri chiziqliligini, qoziqlar toretslarining perpendikulyarligini, yuzalar sifati va tashqi ko‘rinishini, stropovka halqalari va shtirlarining holatini nazorat qilishni, armatura buyumlari, stropovka halqalari va shtirlarining geometrik o‘lchamlarini nazorat qilishni GOST 26433.1 bo‘yicha o‘lchashlarni bajarish qoidalari bo‘yicha o‘lchash vositalari: GOST 427 bo‘yicha chizg‘ichlar, GOST 7502 bo‘yicha ruletkalar, GOST 166 bo‘yicha shtangensirkullar, GOST 162 bo‘yicha shtangenchuqurlik o‘lchagich yordamida amalga oshirish lozim.

7.7 Beton himoya qatlamining qalinligi va armaturaning joylashuvini nazorat qilishni GOST 22904 bo‘yicha amalga oshirish lozim.

7.8 Qoziqlarni tashish va saqlash paytida o‘z og‘irligidan yoriqbardoshlikka sinashni "A" ilovada keltirilgan sinov sxemalariga muvofiq amalga oshirish lozim.

7.9 Cho‘kish yoriqlari va yoriqlarning ochilish kengligini o‘z massasidan yoriqbardoshlikka sinashda GOST 8074 bo‘yicha mikroskop bilan 0,05 pip aniqlikda o‘lchash lozim.

7.10 Aeff tabiiy radionuklidlarining solishtirma samarali faolligini nazorat qilishni GOST 30108 va [4] talablariga muvofiq sanitariya-epidemiologik xulosa yoki xomashyo materiallariga muvofiqlik sertifikati ma’lumotlari bo‘yicha amalga oshirish lozim.

7.11 Barcha o‘lchash va nazorat vositalari tekshirilgan yoki metrologik attestatsiyadan o‘tkazilgan bo‘lishi kerak.

8 Tashish va saqlash

8.1 Qoziqlarni avtomobil yoki temir yo‘l transportida tashish lozim.

Qoziqlarni tashishda:

- temir yo‘lda temir yo‘l platformalariga yuklashning amaldagi sxemalari talablariga rioya qilish lozim;

- avtomobil transportida maxsus jihozlangan avtomobillarda, tayanch o‘qlari bo‘ylab bir qatorga o‘rnatiladigan, qalinligi kamida 50 pip bo‘lgan yog‘och tagliklarda amalga oshirish lozim.

8.2 Qoziqlar ishlab chiqaruvchi va iste’molchida GOST 13015 bo‘yicha markalari bo‘yicha saralangan zich tekislangan asosda, gorizontal qatorlarda, uchlari bir tomonga qaragan holda, shtabellarda saqlanishi kerak. Shtabelning balandligi 2,5 m dan oshmasligi kerak.

Qistirmalarni 1-rasm va 2-rasmda keltirilgan tayanch o‘qlari bo‘yicha, qat’iy ravishda bir-birining ustiga vertikal ravishda o‘rnatish lozim. Qistirmaning balandligi sirtmoq va shtirdan 20 dona baland bo‘lishi kerak.

8.3 Qoziqlarni yuklash va tushirishni yuklash-tushirish ishlarida xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya qilgan holda halqalar orqali amalga oshirish lozim.

8.4 Qoziqlarni bitta halqa orqali sudrab olib o‘tish qat’iyan man etiladi.

8.5 Qoziqlarni yuklash va tushirish, shuningdek, ularni gorizontal holatdan vertikal holatga o‘tkazish bilan bog‘liq barcha operatsiyalarni ravon, siltash va zarbalarsiz, ularning shikastlanishini istisno etgan holda amalga oshirish lozim.

9 Montaj bo‘yicha ko‘rsatmalar

9.1 Qoziqlarni cho‘ktirish ishlarini bajarishda aniq transport inshooti uchun loyiha hujjatlarida bayon etilgan cho‘ktirish qoidalari va tavsiyalariga, [13], [8] va [2] ga amal qilish lozim.

9.2 Kopyorga ko‘tarishda qoziqlarni sirtmoq yoki shtir orqali stroplash taqiqlanadi.

Qoziqlarni kopyorga ko‘tarishni yuqori sirtmoqdagi qoziqqa mahkamlangan strop yoki mahkamlovchi shtir yordamida amalga oshirish lozim.

10 Ishlab chiqaruvchining kafolatlari

10.1 Ishlab chiqaruvchi yetkazib beriladigan qoziqlarning iste’molchi tomonidan qoziqlarni tashish, saqlash va o‘rnatish qoidalariga rioya qilgan holda ushbu standart talablariga muvofiqligini kafolatlaydi.

10.2 Qoziqlarning ishonchliligi loyihalash, tayyorlash, tashish va montaj qilishdagi talablar majmuasining bajarilishi bilan ta’minlanadi.

A ilova

(normativ)

Chizmalar

Qoziqlarni tashish va saqlash paytida o‘z og‘irligidan kelib chiqqan holda yoriqbardoshlikka sinash

A.1-rasm: Yoriqbardosh bo‘lmagan va yoriqbardosh qoziqlar

A.2-rasm Chidamli qoziqlar

Izohlar:

1 Sinov uchun 100% mustahkamlikka ega bo‘lgan, issiqlik bilan ishlov berilgandan keyin ikki sutkadan oldin tayyorlanmagan qoziqlarni tanlash lozim.

2 Qoziqlarni A.1-rasm va A.2-rasmga muvofiq 150 x 150 mm kesimli yog‘och bruslarga o‘rnatish lozim.

O‘rnatilgandan 10 daqiqa o‘tgach, tayanchlar zonasidagi qoziqlarning yuqori qirralari ko‘zdan kechirilishi lozim.

3 Yoriqlarning ochilish kengligi quyidagilardan oshmasligi kerak:

yorilishga chidamsiz qoziqlar - 0,2 mm;

yoriqbardosh qoziqlar - 0,1 mm;

4 Chidamli qoziqlarda yoriqlarga yo‘l qo‘yilmaydi.

5 Yoriqlarning ochilish kengligini GOST 8074 bo‘yicha mikroskopda o‘lchash lozim.

Bibliografiya