O‘zMSt ______:2026

O‘ZBEKISTON MILLIY STANDARTI

GUL EKINLARINING PIYOZBOSHLARI VA TUGANAKPIYOZLARI

Texnik shartlar

Rasmiy nashr

O‘zbekiston standartlar instituti

Toshkent

So‘zboshi

1. STQ 26 “Qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat mahsulotlari” standartlashtirish bo‘yicha texnik qo‘mita va “Qishloq xo‘jaligi mahsulotlari sifatini baholash markazi” DM TOMONIDAN ISHLAB CHIQILDI.

2 O‘zbekiston Standartlar Institutining  2026-yil ______  ___________-dagi ________/MSt-26-                                                       - sonli buyrugʻi bilan TASDIQLANDI.

3 Ushbu milliy standart ГОСТ 28849-90 «Луковицы и клубнелуковицы цветочных культур. Технические условия» davlatlararo standarti o‘rniga ishlab chiqilgan.

4 DASTLABKI AMALGA KIRITILDI

Ushbu milliy standartni va unga bo‘lgan o‘zgartishlarni O‘zbekiston hududida amalga kiritish, qayta ko‘rib chiqish yoki bekor qilish haqidagi axborot Standartlashtirish bo‘yicha milliy organning rasmiy veb-saytlari va standartlarning yillik axborot ko‘rsatkichlarda chop etiladi

Ushbu standartni O‘zbekiston Respublikasi hududida rasmiy chop etish va tarqatish huquqi O‘zbekiston standartlar institutiga tegishli.

Mundarija

1 Qo‘llanish doirasi 1

2 Standartlarga havolalar 1

3 Texnik talablar 1

3.1 Asosiy parametrlar va tavsiflar 1

3.2 Tamg‘alash 17

3.3 O‘rab-joylash 17

4 Qabul qilish qoidalari 17

5 Nazorat usullari 18

5.1 Namuna olish 18

5.2 O‘lchash asboblari 18

5.3 Nazoratni o‘tkazish 18

6 Transportda tashish va saqlash 18

6.1 Transportda tashish 18

6.2 Saqlash 18

A ilova (normativ) Ekish materialiga nav guvohnomasi 19

Bibliografik ma’lumotlar 20

O‘ZBEKISTON MILLIY STANDARTI

GUL EKINLARINING PIYOZBOSHLARI VA TUGANAKPIYOZLARI

Texnik shartlar

Луковицы и клубнелуковицы цветочных култур

Технические условия

Bulbs and corms of flower crops

Specifications

Amalga kiritish sanasi ____________

1 Qo‘llanish doirasi

Ushbu milliy standart kesish va ko‘kalamzorlashtirish uchun yetishtiriladigan gullar,  ko‘paytirib ekish materiali uchun mo‘ljallangan gul ekinlarining piyozboshlari va tuganakpiyozlariga taalluqli.

2 Standartlarga havolalar

Ushbu milliy standartda quyidagi standartlarga normativ havolalardan foydalanilgan:

ГОСТ 166-89 (ISO 3599-76) Штангенциркули. Технические условия. 

ГОСТ 14192-96 Маркировка грузов

Eslatma — Ushbu milliy standartdan foydalanishda Standartlashtirish boʻyicha milliy organning rasmiy veb-saytlari va standartlarning yillik axborot koʻrsatkichlariga muvofiq standartlarni Oʻzbekiston Respublikasi hududida amal qilinishi tekshirilishi kerak. Agar havola Вqilingan standart almashtirilgan (oʻzgartirilgan) boʻlsa, unda ushbu milliy standartdan foydalanishda almashtirilgan (oʻzgartirilgan) standartga amal qilish kerak. Agarda havola qilinayotgan standart almashtirilmasdan bekor qilingan boʻlsa, unga havola qilingan qoida ushbu havolaga taalluqli boʻlmagan qismida qoʻllaniladi.

3 Texnik talablar

3.1 Asosiy parametrlar va tavsiflar

3.1.1 Piyozboshli va tuganakpiyozli gul ekinlarining ekish materiali eng katta ko‘ndalang kesimdagi aylana uzunligiga qarab quyidagi o‘lchamlarga bo‘linadi: birinchi, ikkinchi, uchinchi, to‘rtinchi, beshinchi, oltinchi, yettinchi.

3.1.2 Gul ekinlarining piyozboshlari va tuganakpiyozlari tuproqdan, barg qoldiqlaridan, nobud bo‘layotgan po‘stloqlardan va boshqa aralashmalardan tozalangan bo‘lishi kerak.

3.1.3 Gul ekinlarining ekish materiali sog‘lom bo‘lishi kerak. Piyozboshlar va tuganakpiyozlarda zararkunandalar, kasallik alomatlari hamda mexanik shikastlar bo‘lishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

3.1.4 Piyozboshlar va tuganakpiyozlarning tashqi ko‘rinishi, rangi va shakli mazkur tur hamda navga xos belgilarga muvofiq bo‘lishi kerak.

3.1.5 Lola piyozboshlarida eng katta ko‘ndalang kesim darajasidagi eng kichik diametrning eng katta diametrga nisbati birinchi o‘lcham uchun kamida 0,61, ikkinchi va uchinchi o‘lchamlar uchun kamida 0,66 bo‘lishi kerak.

3.1.6 Lola va nargis piyozboshlari quyidagi massa ko‘rsatkichlariga ega bo‘lishi kerak: birinchi o‘lchamdagi lolalar — kamida 40 g, ikkinchi o‘lchamdagilar — kamida 30 g; birinchi o‘lchamdagi nargislar — kamida 80 g, ikkinchi o‘lchamdagilar — kamida 70 g. 

Rasmiy nashr

3.1.7 Gladiolus, krokus va montbretsiya tuganakpiyozlarining balandligi diametrining kamida 2/3 qismiga teng bo‘lishi kerak.

3.1.8 Nargis piyozboshlarining uchlari soni va shakli 1-jadval talablariga muvofiq bo‘lishi kerak.

1-jadval — Nargis piyozboshlarining uchlari soni va shakli

Eslatma — Bir yoki ikki tomoni yassi bo‘lgan birinchi—uchinchi o‘lchamdagi piyozbosh bir o‘lcham past deb hisoblanadi.

3.1.9 Piyozboshlar va tuganakpiyozlarning o‘lchamlari 2-jadvalda ko‘rsatilgan talablarga muvofiq bo‘lishi kerak.

2-jadval — Piyozboshlar va tuganakpiyozlarning o‘lchamlari

3.2 Tamg‘alash

3.2.1 Har bir qadoqlash birligiga quyidagilar ko‘rsatilgan qadoqlash varag‘i joylanadi:

— jo‘natuvchining nomi;

— qadoq raqami;

— ekin va navning nomi;

— ekish materialining miqdori;

— partiya raqami;

— qadoqlovchining familiyasi yoki raqami;

— mazkur standartning belgisi.

3.2.2 Transport tamg‘asi — ГОСТ 14192 bo‘yicha. Har bir qadoqlash birligiga trafaret yordamida yoki yorliqda quyidagilar ko‘rsatilgan tamg‘a qo‘yiladi:

— qabul qiluvchining nomi;

— mo‘ljallangan manzil;

— ekin va navning nomi;

— ekish materialining miqdori;

— qadoqlangan sana;

— brutto massasi;

— jo‘natuvchining nomi;

— partiyadagi qadoqlash birligining raqami;

— partiya raqami;

— mazkur standartning belgisi.

3.3 Qadoqlash

3.3.1 Gul ekinlarining piyozboshlari va tuganakpiyozlari brutto massasi 25 kg dan oshmaydigan amaldagi me’yoriy hujjatlar bo‘yicha yog‘och yashiklarga qadoqlanadi. Iste’molchi bilan kelishilgan holda ekish materialining saqlanishini ta’minlaydigan boshqa idishlardan foydalanishga ruxsat etiladi.

4 Qabul qilish qoidalari

4.1 Gul ekinlarining ekish materiali partiyalar bilan qabul qilinadi. Bitta sifat hujjati bilan rasmiylashtirilgan bir nav yoki turdagi ekish materialining istalgan miqdori partiya deb hisoblanadi.

4.2 Ekish materialining har bir partiyasi guvohnoma bilan rasmiylashtirilishi kerak (A ilovaga qarang).

4.3 Ekish materiali sifatining mazkur standart talablariga muvofiqligini tekshirish uchun partiyadan har o‘ninchi qadoqlash birligi, biroq kamida bitta birlik tanlab olinadi.

4.4 Shikastlangan qadoqlash birliklaridagi ekish materialining sifati alohida tekshiriladi va natijalar faqat shu qadoqlash birliklariga tatbiq etiladi.

4.5 Qoniqarsiz natijalar olinganda ikki baravar ko‘p tanlanmada takroriy nazorat o‘tkaziladi. Nazorat natijalari butun partiyaga tatbiq etiladi.

4.6 Partiyada yuqori o‘lcham tarkibida past o‘lchamdagi ekish materiali 5 % gacha bo‘lishiga ruxsat etiladi.

4.7 Ekish materialini qabul qilish o‘zaro kelishuvga ko‘ra qabul qiluvchi vakili ishtirokida yoki uning ishtirokisiz o‘tkaziladi.

5 Nazorat usullari

5.1 Namuna olish

5.1.1 4.3-band bo‘yicha tanlab olingan har bir qadoqlash birligining turli joylaridan 100 dona piyozbosh yoki tuganakpiyoz miqdorida nuqtaviy namuna olinadi.

5.1.2 Nuqtaviy namunalar birlashtirilgan namunaga qo‘shiladi.

5.1.3 Birlashtirilgan namuna barcha sifat ko‘rsatkichlari bo‘yicha donalab tahlil qilinadi.

5.1.4 Birlashtirilgan namuna tekshirilayotgan ekish materiali partiyasiga qo‘shiladi.

5.2 O‘lchash asboblari

5.2.1 ГОСТ 166 bo‘yicha shtangensirkul. Piyozboshlar va tuganakpiyozlarni o‘lchash uchun aylana uzunligini o‘lchash imkonini beradigan boshqa o‘lchash asboblaridan foydalanishga ruxsat etiladi.

5.2.2 Barcha o‘lchashlar ±0,3 sm xatolik bilan bajariladi.

5.3 Nazoratni o‘tkazish

5.3.1 Tashqi ko‘rinish, rang, shakl, zararkunandalar, kasalliklar va mexanik shikastlarning mavjudligi ko‘zdan kechirish orqali aniqlanadi.

5.3.2 Piyozboshlar va tuganakpiyozlarning o‘lchami eng katta ko‘ndalang kesimdagi aylana uzunligini ±0,3 sm xatolik bilan o‘lchash orqali aniqlanadi.

6 Transportda tashish va saqlash

6.1 Transportda tashish

6.1.1 Gul ekinlarining piyozboshlari va tuganakpiyozlari barcha transport turlarida, ushbu transport turida amal qiladigan yuk tashish qoidalariga muvofiq yopiq transport vositalarida tashiladi. Gul ekinlarining piyozboshlari va tuganakpiyozlarini ochiq transport vositalarida yo‘lda bir sutkadan ortiq bo‘lmagan muddat davomida tashishga ruxsat etiladi.

6.1.2 Piyozboshlar va tuganakpiyozlar quruq, toza, begona hidsiz transport vositalarida 8 °C dan past va 20 °C dan yuqori bo‘lmagan haroratda tashiladi.

6.2 Saqlash

6.2.1 Qabul qilingan ekish materiali darhol qadoqdan chiqarilishi, tekshirilishi va ekishgacha maxsus omborga joylashtirilishi kerak.

6.2.2 Piyozboshlar va tuganakpiyozlar quritish hamda kalibrlashdan keyin shamollatiladigan xonada tokchalarda yoki to‘r tubli yashiklarda saqlanadi: 7 sm dan katta o‘lchamlar uchun ko‘pi bilan 2—3 qatlam, 7 sm dan kichik o‘lchamlar uchun 4—5 qatlam. Harorat va havoning nisbiy namligi mazkur ekinni saqlash texnologiyasiga muvofiq bo‘lishi kerak.

6.2.3 Har bir tokcha yoki yashikda ekin, nav, o‘lcham, piyozboshlar va tuganakpiyozlar miqdori, shuningdek mazkur partiya raqami ko‘rsatilgan yorliq bo‘lishi kerak.

A ilova

(normativ)

Ekish materialiga nav guvohnomasi

EKISH MATERIALIGA NAV GUVOHNOMASI № ______

(piyozboshlar va tuganakpiyozlar)

20__-yil «____» ______________ dan

Tashkilot (xo‘jalik) nomi _________________________________________________

Respublika, o‘lka, viloyat, tuman _________________________________________

Pochta manzili __________________________________________________________

Ekin ______________________________ Nav _________________________________

Piyozboshlar, tuganakpiyozlar o‘lchami __________ Partiya hajmi (ming dona) ____

Dastlabki ekish materiali qayerdan va qachon olingan ______________________

Ekish materiali yetishtirilgan joy: brigada № _____________________________

dala _______________________________________ uchastka ____________________

Nav tozaligi, foizda. Nav aralashmasining tarkibi (nomi va foizi) __________

Ola-barglilik, kasalliklar va zararkunandalar bilan zararlanish (nomi va foizi)

Nav tozaligi, kasalliklar va zararkunandalar bilan zararlanish ko‘rsatkichlari haqidagi ma’lumotlar quyidagi hujjatlar asosida berilgan:

Aprobatsiya, ro‘yxatga olish dalolatnomasi (keraksizi o‘chirilsin)

№_____________ 20__-yil «_____»________________ dan

Ekish materialini tekshirish dalolatnomasi №_________ _________ dan

Ekish materiali sifati bo‘yicha O‘zMSt ______:2026 talablariga javob beradi

M.O‘.

Xo‘jalik rahbari        __________________ ____________________________

Mas’ul mutaxassis        __________________ ____________________________

Nav guvohnomasi 20__-yil «____»__________________ da olindi

Qabul qiluvchining imzosi ________________________________

lavozimi, ishonchnoma raqami

imzo                         F.I.Sh.

Bibliografik ma’lumotlar

O’z МSt    :2026 “Gul ekinlarining piyozboshlari va tuganakpiyozlar. Texnik shartlar”

TUShUNTIRISh XATI

1 LOYIHANI IShLAB ChIQISh UChUN ASOS

№ O’RQ-800 sonli 2022 yil 3 noyabrdan "Standartlashtirish to’g’risida" O’zbekiston Respublikasining Qonuni.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 4-avgustdagi PQ-5209-son «Respublika hududlarida gulchilik va ko‘chatchilik sohalarini yanada rivojlantirish to‘g‘risida»gi qarori.

Sanoatni “O’zbekiston Respublikasining JSTga kirishi dasturi”ni amalga oshirishga tayyorlash.

2 STANDART IShLAB ChIQIShNING MAQSAD VA VAZIFALARI

Sanoatda gul ekinlarining piyozboshlari va tuganakpiyozlarini ishlab chiqarish, tayyorlash va realizatsiya qilishda mahsulotlarni standart bilan ta’minlash, shuningdek, ularning sifatiga qo‘yiladigan yagona texnik talablarni belgilash standartni ishlab chiqishning asosiy maqsadi hisoblanadi.

Standartning asosiy vazifasi gul ekinlarining piyozboshlari va tuganakpiyozlariga qo‘yiladigan sifat ko‘rsatkichlari, qabul qilish, nazorat qilish, tashish va saqlash talablarini belgilashdan iborat. 

3. STANDARTLAShTIRISh OBЪEKTINING TAVSIFNOMASI

O‘z MSt ______:2026 loyihasi sanoatni gul ekinlarining piyozboshlari va tuganakpiyozlarini ishlab chiqarish hamda sifatini nazorat qilish uchun amaldagi standart bilan ta’minlash maqsadida ishlab chiqilgan va sinovlarni o‘tkazishda qo‘llaniladi.

Standart loyihasini ishlab chiqishda ISO, ASTM standartlari kataloglari va Xitoy standartlari ro‘yxati o‘rganildi. O‘rganish natijasida mazkur mahsulotlarga qo‘yiladigan talablarni to‘liq qamrab oluvchi tegishli xalqaro yoki xorijiy standart aniqlanmadi.

Shu sababli gul ekinlarining piyozboshlari va tuganakpiyozlariga qo‘yiladigan texnik talablarni belgilash maqsadida mazkur standart loyihasi ishlab chiqildi.

4 STANDARTNING ILMIY-TEXNIK DARAJASI

Ishlab chiqilgan O‘z MSt ______:2026 «Gul ekinlarining piyozboshlari va tuganakpiyozlari. Texnik shartlar» standarti ГОСТ 28849-90 «Луковицы и клубнелуковицы цветочных культур. Технические условия» davlatlararo standarti asosida ishlab chiqilgan.

5 LOYIHANING JORIY ETIShDA TEXNIK-IQTISODIY SAMARADORLIGI 

O’z MSt       :2026 standartining joriy etilishi sanoatda gul ekinlarining piyozboshlari va tuganakpiyozlarni sifatini nazorat qilish uchun zamonaviy standarti bilan ta’minlaydi.

Standartning joriy etilishi mahsulot sifatini baholash va nazorat qilishni takomillashtirish, ishlab chiqaruvchi va iste’molchilar uchun yagona texnik talablarni belgilash hamda gul ekinlari mahsulotlarining sifatini oshirishga xizmat qiladi.

6 JORIY ETISh, STANDARTNI AMALGA OShIRISh, AMAL QILISh MUDDATI VA STANDART TEKShIRISh

Tavsiya etilgan joriy etish sanasi O’z MSt       :2026 tasdiqlanib va davlat ro’yxatidan o’tkazilgandan olti oy o’tgach, manfaatdor tashkilotlarni xabardor qilish va gul ekinlarining piyozboshlari va tuganakpiyozlarni texnik shartlar uchun, vaqtini hisobga olgan holda, standartni sotib olish

Zamonaviy iqtisodiy sharoitda O’z MSt         :2026 ning amal qilish muddatini cheklash maqsadga muvofiq emas, agar moliyaviy imkoniyatlar mavjud bo’lsa, tekshirishning muddati 5 yil.

7 BOShQA ME`YORIY HUJJATLAR BILAN O’ZARO BOG’LIQLIK

O’z MSt         :2026 ishlab chiqilishi munosabati bilan boshqa standartlarga o’zgartirishlar kiritish talab etilmaydi.

8 KO’RIB VA TASDIQLASh UChUN TARQATISh HAQIDAGI MA`LUMOT

O‘z MSt ______:2026 loyihasi Qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat mahsulotlarini standartlashtirish bo‘yicha TQ yig‘ilishida ko‘rib chiqildi, manfaatdor tashkilotlar a’zolariga yuborildi va tashkilotlardan taqrizlar olindi.

9 AXBOROT MANBALARI

Standart loyihasini ishlab chiqishda quyidagilardan foydalanilgan:

ГОСТ 28849-90 «Луковицы и клубнелуковицы цветочных культур. Технические условия»