O‘ZBEKISTON MILLIY STANDARTI

Qotishmasiz sifatli konstruksion va maxsus po‘latlardan tayyorlangan metall mahsulotlar.

Umumiy texnik shartlar

Rasmiy nashr

O‘zbekiston standartlar instituti 

Toshkent

So‘zboshi

1. STQ 32 “Tog‘-kon sanoati va geologiya” Standartlashtirish bo‘yicha texnik qo‘mitasi TOMONIDAN ISHLAB CHIQILDI VA TAQDIM ETILDI.

2. Oʻzbekiston standartlar instituti tomonidan 2025 yil_ _____ № _____-sonli buyrugʻi bilan TASDIQLANDI. 

3. DASTLABKI AMALGA KIRITILISH

Ushbu milliy standart va unga bo‘lgan o‘zgartishlarni O‘zbekiston hududida amalga kiritish haqidagi axborot Standartlashtirish bo‘yicha milliy organning rasmiy veb-saytlari va standartlarning yillik axborot ko‘rsatkichlarida qayd etiladi. Ushbu standartni qayta ko‘rib chiqish yoki bekor qilish haqidagi muvofiq axborot Standartlashtirish bo‘yicha milliy organning rasmiy veb-saytlari va standartlarning yillik axborot ko‘rsatkichlarida qayd etiladi.

Ushbu standartni Oʻzbekiston hududida rasmiy chop etish mutlaq huquqi Oʻzbekiston standartlar institutiga tegishli

O‘ZBEKISTON MILLIY STANDARTI 

QOTISHMASIZ SIFATLI KONSTRUKSION VA MAXSUS PO‘LATLARDAN TAYYORLANGAN METALL MAHSULOTLAR.

Umumiy texnik shartlar

МЕТАЛЛОПРОДУКЦИЯ ИЗ НЕЛЕГИРОВАННЫХ КОНСТРУКЦИОННЫХ КАЧЕСТВЕННЫХ И СПЕЦИАЛЬНЫХ СТАЛЕЙ

Общие технические условия

METAL PRODUCTS MADE OF NON-ALLOY QUALITY STRUCTURAL AND SPECIAL STEELS

General technical specifications

                                                                                              Amalga kiritish sanasi: _____2026y.

1 Qo‘llanish doirasi

Ushbu standart sanoatning turli tarmoqlarida foydalanish uchun mo‘ljallangan issiq prokatlangan, bolg‘alangan, kalibrlangan hamda maxsus ishlov berilgan sirtga ega metall mahsulotlarga nisbatan tatbiq etiladi.

Kimyoviy tarkibga qo‘yiladigan talablar qismida ushbu standart quymalar, blyumlar, slyablar, prokatlangan, bolg‘alangan va uzluksiz quyilgan zagotovkalar, pokovkalar, shtampovkalar, list prokati hamda prokat mahsulotlarining boshqa turlariga tatbiq etiladi.

Ushbu standart 05kp, 08kp, 08ps, 10kp, 10ps, 11kp, 15kp, 15ps, 18kp, 20kp va 20ps markali po‘latlardan tayyorlangan metall mahsulotlarga faqat kimyoviy tarkibga qo‘yiladigan talablar qismida tatbiq etiladi.

2 Standartlarga havolalar

Ushbu standartda quyidagi normativ hujjatlarga havolalar keltirilgan:

ГОСТ 1051-73 Прокат калиброванный. Общие технические условия

ГОСТ 1133-71    Сталь кованая круглая и квадратная. Сортамент

ГОСТ 1497-2023  Металлы. Методы испытания на растяжение

ГОСТ 1763-68 Сталь. Методы определения глубины обезуглероженного слоя

ГОСТ 2789-73 Шероховатость поверхности. Параметры и характеристики

ГОСТ 2879-2006 Прокат сортовой стальной горячекатаный шестигранный. Сортамент

ГОСТ 4405-75 Полосы горячекатаные и кованые из инструментальной стали. Сортамент

ГОСТ 5157-83 Профили стальные горячекатаные разных назначений. Сортамент

ГОСТ 5639-82 Стали и сплавы. Методы выявления и определения величины зерна

ГОСТ 5657-69 Сталь. Метод испытания на прокаливаемость

ГОСТ 7417-75 Сталь, калиброванная круглая. Сортамент

ГОСТ 7566-2018 Металлопродукция. Приемка, маркировка, упаковка, транспортирование и хранение

ГОСТ 8559-75 Сталь калиброванная квадратная. Сортамент

ГОСТ 8817-82 Металлы. Метод испытания на осадку

ГОСТ 9454-2025 Металлы. Метод испытаний на ударный изгиб при пониженных, комнатной и повышенных температурах

ГОСТ 10243-75 Сталь. Методы испытаний и оценки макроструктуры

ГОСТ 14955-77 Сталь качественная круглая со специальной отделкой поверхности. Технические условия

ГОСТ 21014-2022 Прокат черных металлов. Термины и определения дефектов поверхности

ГОСТ 21120-75 Прутки и заготовки круглого и прямоугольного сечения. Методы ультразвуковой дефектоскопии

ГОСТ 21650-76 Средства скрепления тарно-штучных грузов в транспортных пакетах. Общие требования

ГОСТ 22235-2023 Вагоны грузовые магистральных железных дорог колеи 1520 мм. Общие требования по обеспечению сохранности при производстве погрузочно-разгрузочных и маневровых работ

ГОСТ 24597-81 Пакеты тарно-штучных грузов. Основные параметры и размеры

ГОСТ 26877-2008 Металлопродукция. Методы измерений отклонений формы

ГОСТ 30415-96 Сталь. Неразрушающий контроль механических свойств и микроструктуры металлопродукции магнитным методом

O‘z DSt 3458:2020 Сталь. Методы испытаний и оценки макроструктуры

O‘z DSt ISO 6892-1:2023 (ISO 6892-1:2019, IDT) Metall materiallar. Kuchlanish sinovi. 1-Qism: Xona haroratida sinov usuli

O‘z DSt EN 10058:2023 (EN 10058:2018, IDT) Прокат сортовой стальной горячекатаный полосовой. Сортамент

O‘z DSt EN 10059:2023 (EN 10059:2003, IDT) Umumiy vazifadagi issiq kvadrat po'lat chigirning o'lchamlari hamda shakli va gabaritlari bo'yicha quyimlar

O‘z DSt EN 10060:2023 (EN 10060:2003, IDT) Прокат сортовой стальной горячекатаный круглый. Сортамент

O‘z DSt ISO 10278:2023 (ISO 10278:1995, IDT) Po'lat. Marganets tarkibini aniqlash. Induktiv bog'langan plazma bilan atom emissiya spektrometrik usuli

O‘z DSt ISO 10474:2019 (ISO 10474:2013, IDT) Сталь и стальные изделия. Документы о контроле

O‘zMSt ISO 377-2:2023 (ISO 377-2:1989) Чугун, сталь и сплавы. Метод отбора проб для определения химического состава

ASTM A370-2026 Стандартные методы испытаний и определения для механических испытаний стальной продукции

ASTM E415-2021 Стандартный метод испытаний для анализа углеродистой и низколегированной стали методом искровой атомно-эмиссионной спектрометрии 

Izoh Mazkur standartdan foydalanishda O‘zbekiston Respublikasi hududida standartlarning amal qilish holati standartlashtirish bo‘yicha milliy organning rasmiy veb-sayti hamda har yili nashr etiladigan standartlarning axborot ko‘rsatkichlari orqali tekshirilishi lozim. Agar havola qilingan standart almashtirilgan (o‘zgartirilgan) bo‘lsa, mazkur standartdan foydalanishda almashtirilgan (o‘zgartirilgan) standartga amal qilish lozim. Agar havola qilingan standart o‘rniga boshqa standart qabul qilinmasdan bekor qilingan bo‘lsa, unda havola berilgan qoida mazkur havolaga taalluqli bo‘lmagan qismida qo‘llaniladi.

3 Atamalar va ta’riflar

Mazkur standartda havola qilingan standartlarda keltirilgan atama va ta’riflardan tashqari quyidagi atamalar tegishli ta’riflari bilan qo‘llaniladi.

3.1 eritish; uzluksiz quyish mashinasida (MNLZ) quyiladigan eritish:
 Po‘lat eritish agregatida (marten pechi, kislorodli konverter yoki elektr pechda) bir martada eritib olinadigan po‘lat hajmi. Katta sig‘imli pechlarda po‘lat eritilib, ikki yoki undan ortiq cho‘michga quyilganda, har bir cho‘mich alohida eritish (cho‘michli eritish) sifatida qaraladi.

3.2 legirlanmagan sifatli po‘lat:
 Tarkibiga maxsus legirlovchi elementlar (nikel, xrom, molibden va boshqalar) ataylab kiritilmagan hamda zararli qo‘shimchalar (oltingugurt va fosfor) miqdori kamaytirilgan po‘lat. Oddiy uglerodli po‘latlarga nisbatan yuqori mustahkamlik, qovushqoqlik va ishonchlilik bilan tavsiflanadi.

3.3 legirlanmagan maxsus po‘lat:
 Minimal miqdordagi zararli qo‘shimchalar (oltingugurt va fosfor)ni o‘z ichiga olgan hamda tarkibiga maxsus legirlovchi elementlar (nikel, xrom va boshqalar) ataylab kiritilmagan sifatli uglerodli po‘lat. Tarkibining yuqori darajada tozaligi tufayli oddiy sifatli po‘latlarga nisbatan zarbiy qovushqoqligi, payvandlanuvchanligi va mexanik xossalari yaxshiroq bo‘ladi.

3.4 qoldiq kimyoviy element:
 Po‘lat tarkibiga ataylab qo‘shilmagan, biroq shixta materiallari, olovbardosh materiallar yoki havodan eritmaga tushgan kimyoviy element.

3.5 markaziy g‘ovaklik:
 Uzluksiz quyilgan zagotovkadan tayyorlangan mahsulot makrotuzilmasining nuqsoni bo‘lib, tavsifi jihatidan ISO 4968, ISO 4969 va EN 10160 standartlarida keltirilgan "cho‘kish natijasidagi g‘ovaklik (subshrinkage porosity)" atamasiga mos keladi.

3.6 "kp", "ps", "sp" harflari — po‘latning deoksidlanish darajasi:

kp — qaynovchi po‘lat;

ps — yarim tinchlantirilgan po‘lat;

sp — tinchlantirilgan po‘lat.

4 Tasniflash

4.1 Metall mahsulotlar quyidagilarga ko‘ra tasniflanadi:

— ishlab chiqarish turiga ko‘ra:

issiq prokatlangan;

• bolg‘alangan;

• kalibrlangan;

• maxsus ishlov berilgan sirtli.

• po‘latning sifat sinfiga ko‘ra:

• legirlanmagan sifatli po‘lat;

• legirlanmagan maxsus po‘lat.

— deoksidlanish darajasiga ko‘ra:

• kp — qaynovchi po‘latdan tayyorlangan;

• ps — yarim tinchlantirilgan po‘latdan tayyorlangan;

• po‘lat markasi belgisida indeks qo‘yilmagan bo‘lsa — sp (tinchlantirilgan) po‘latdan tayyorlangan.

— uzunligi bo‘yicha:

• sortamentga oid standartlarga muvofiq.

— sifati va sirtining ishlov berilishiga ko‘ra:

• 1GP, 2GP va 3GP guruhlari — issiq prokatlangan va bolg‘alangan mahsulotlar;

- B va V guruhlari — kalibrlangan mahsulotlar;

- V, G va D guruhlari — maxsus ishlov berilgan sirtli mahsulotlar.

— kislorod-konverter usulida olingan po‘latga pechdan tashqari ishlov berilganligiga ko‘ra:

- pechdan tashqari ishlov berilgan (VO);

- pechdan tashqari ishlov berilmagan (BVO).

— yetkazib berish holatiga ko‘ra:

- termik ishlov berilmagan;

- termik ishlov berilgan (TO);

- nagartlangan (NG) (kalibrlangan va maxsus ishlov berilgan sirtli mahsulotlar uchun).

5 Po‘lat markalari

5.1 Po‘lat markalari va cho‘michdan olingan namuna bo‘yicha aniqlanadigan kimyoviy tarkib 1 va 2-jadvallarda keltirilgan talablarga muvofiq bo‘lishi kerak.

5.1.1 N ning massa ulushi quyidagidan oshmasligi kerak:

kislorod-konverter po‘latida:

— pechdan tashqari ishlov berilmagan (BVO):

0,006 % — yupqa listli metall mahsulotlar va lenta uchun;

0,008 % — boshqa turdagi metall mahsulotlar uchun.

— pechdan tashqari ishlov berilgan (VO) — 0,010 %;

elektr pechlarda eritilgan po‘latda — 0,012 %.

Agar buyurtmani rasmiylashtirishda kelishilmagan bo‘lsa, po‘latni eritish usuli va unga ishlov berish usuli ishlab chiqaruvchi tomonidan tanlanadi.

Agar po‘latda umumiy Al ning massa ulushi kamida 0,020 % yoki kislotada eruvchan Al ning massa ulushi kamida 0,015 % bo‘lsa yoki azotni bog‘lovchi elementlar (Ti — 0,04 % dan ko‘p bo‘lmagan, V — 0,05 % dan ko‘p bo‘lmagan, Nb — 0,05 % dan ko‘p bo‘lmagan) alohida yoki istalgan kombinatsiyada kiritilgan bo‘lsa, bunda azotni bog‘lovchi elementlarning (Ti, V, Nb, Al) umumiy massa ulushi 0,15 % dan oshmasa, po‘latdagi N ning massa ulushi me’yorlashtirilmaydi va nazorat qilinmaydi.

Po‘latdagi azotni bog‘lovchi elementlarning massa ulushi sifat to‘g‘risidagi hujjatda ko‘rsatilishi kerak.

5.1.2 Patentlangan sim ishlab chiqarish uchun mo‘ljallangan 35, 40, 45, 50, 55 va 60 markali po‘latlarda Mn ning massa ulushi 0,30 % dan 0,60 % gacha, Ni — 0,15 % dan ko‘p bo‘lmasligi, Cr — 0,15 % dan ko‘p bo‘lmasligi, Cu — 0,20 % dan ko‘p bo‘lmasligi kerak, bu buyurtmada ko‘rsatilishi lozim.

5.1.3 Sovuq shtamplash uchun mo‘ljallangan list metall mahsulotlar ishlab chiqarishda foydalaniladigan 08ps, 10ps, 15ps va 20ps markali po‘latlarda Mn ning massa ulushi quyi chegarasini 0,25 % gacha kamaytirishga ruxsat etiladi.

5.1.4 Oq tunuka ishlab chiqarish uchun mo‘ljallangan 08ps markali po‘latda C, Si va Mn ning massa ulushini belgilangan quyi chegaradan kamaytirishga hamda umumiy Al ning massa ulushini 0,07 % gacha oshirishga ruxsat etiladi.

5.1.5 Barcha po‘lat markalarida Si ning massa ulushini belgilangan quyi chegaradan kamaytirishga, Si dan tashqari boshqa deoksidlovchilar (Al, Ti, V, Nb) zarur miqdorda birgalikda, alohida yoki istalgan kombinatsiyada qo‘llanilishi, shuningdek mazkur standartning 4 va 5-jadvallari, buyurtmada kelishilgan taqdirda esa 9, 10 va 11-jadvallari yoki tegishli metall mahsulot standarti bo‘yicha mexanik xossalarga qo‘yilgan talablar bajarilishi sharti bilan ruxsat etiladi.

Boshqa deoksidlovchi elementlarning massa ulushi sifat to‘g‘risidagi hujjatda ko‘rsatilishi kerak.

5.1.6 Mazkur standart bo‘yicha metall mahsulot ishlab chiqarish uchun mo‘ljallangan 1-jadvaldagi barcha tinchlantirilgan po‘lat markalarida Mn ning massa ulushi quyi chegarasini 0,20 % dan ko‘p bo‘lmagan miqdorga kamaytirishga, 4-jadval, shuningdek buyurtmada kelishilgan taqdirda mazkur standartning 9, 10 va 11-jadvallari bo‘yicha mexanik xossalarga qo‘yilgan talablar bajarilishi sharti bilan ruxsat etiladi.

Metall mahsulotdagi Mn ning massa ulushi quyi chegarasi bo‘yicha chetlanishlarga yo‘l qo‘yilmaydi.

1-jadval — Cho‘michdan olingan namuna bo‘yicha po‘latning kimyoviy tarkibi

1-jadvalning davomi

2-jadval — Cho‘michdan olingan namuna bo‘yicha po‘latning kimyoviy tarkibi

1-jadvalda keltirilgan barcha po‘lat markalaridan mazkur standartning qo‘llanish sohasida sanab o‘tilgan boshqa turdagi metall mahsulotlarni tayyorlash uchun mo‘ljallangan po‘latda, tegishli metall mahsulot standarti bilan belgilangan mexanik xossalarga qo‘yilgan talablar bajarilishi sharti bilan Mn ning massa ulushi quyi chegarasini kamaytirishga ruxsat etiladi.

5.1.7 Metallolomdan foydalanib ishlab chiqarilgan tinchlantirilgan po‘latda Cr va Ni ning qoldiq massa ulushi har biri 0,40 % dan ko‘p bo‘lmasligiga ruxsat etiladi. Sifat to‘g‘risidagi hujjatda po‘latdagi Cr va Ni ning haqiqiy massa ulushi ko‘rsatiladi.

5.1.8 1-jadvalda keltirilgan barcha po‘lat markalarida As ning massa ulushi 0,08 % dan ko‘p bo‘lmasligiga ruxsat etiladi.

5.1.9 2-jadvalda keltirilgan barcha po‘lat markalarida qoldiq elementlarning massa ulushi quyidagidan ko‘p bo‘lmasligiga ruxsat etiladi: W — 0,20 %, Mo — 0,15 %, V — 0,05 %, Ti — 0,03 %.

5.2 Metall mahsulotlarda kimyoviy tarkib bo‘yicha 1 va 2-jadvallar, 5.1.1–5.1.5, 7.2.2, 7.2.4, 7.2.7, 7.2.10, 7.2.11, 7.2.17 bandlarida keltirilgan me’yorlardan 3-jadvalga muvofiq chetlanishlarga ruxsat etiladi.

3 - jadval

6 Sortament

6.1 Shakli, o‘lchamlari va chegaraviy chetlanishlari bo‘yicha metall mahsulot quyidagilar uchun belgilangan talablarga muvofiq bo‘lishi kerak:

issiq prokatlangan:

- chiviqlar va o‘ramlardagi dumaloq — O‘zDSt EN 10060;

- chiviqlar va o‘ramlardagi kvadrat — O‘zDSt EN 10059 yoki boshqa standart bo‘yicha yoxud buyurtmani rasmiylashtirishda kelishiladigan boshqa talablar bo‘yicha;

- chiviqlar va o‘ramlardagi olti qirrali — GOST 2879;

- polosali — GOST 4405; O‘zDSt EN 10058;

- qiya shaybalar uchun profillar — GOST 5157 yoki boshqa standart bo‘yicha;

bolg‘alangan:

- chiviqlardagi dumaloq va kvadrat — GOST 1133;

- polosali — GOST 4405;

kalibrlangan:

- chiviqlar va o‘ramlardagi dumaloq — GOST 7417;

- chiviqlar va o‘ramlardagi kvadrat — GOST 8559, O‘zDSt EN 10278;

- chiviqlar va o‘ramlardagi olti qirrali — GOST 8560, O‘zDSt EN 10278;

- polosali — buyurtmani rasmiylashtirishda kelishilgan normativ hujjat bo‘yicha;

- chiviqlar va o‘ramlardagi maxsus ishlov berilgan sirtli — GOST 14955.

Izoh — Metall mahsulot o‘ramlarda yetkazib berilganda, partiyada ikki bo‘lakdan iborat o‘ramlar soni 5 % dan ko‘p bo‘lmasligiga ruxsat etiladi.

7 Texnik talablar

7.1 Bazaviy ijro tavsiflari

7.1.1 Issiq prokatlangan dumaloq, kvadrat va olti qirrali metall mahsulot, chiviqlar va o‘ramlarda o‘lchanmaydigan uzunlikda, o‘lchamlar (diametr, kvadrat tomoni, ichki chizilgan aylana diametri) bo‘yicha chegaraviy chetlanishlari oddiy prokat aniqligi (B1), IV sinf egriligi (chiviqlarda yetkazib berilganda) va shaklga qo‘yilgan boshqa talablar bo‘yicha O‘zDSt EN 10060, O‘zDSt EN 10059, GOST 2879 yoki buyurtma rasmiylashtirilganda kelishilgan boshqa normativ hujjat (standart) talablariga muvofiq bo‘lishi kerak.

7.1.2 Issiq prokatlangan polosali metall mahsulot, o‘lchanmaydigan uzunlikda, qalinligi va eni bo‘yicha chegaraviy chetlanishlari oddiy prokat aniqligi (VT1, VSh1), odatiy o‘roqsimonligi (VS), normal tekisligi (PN) va shaklga qo‘yilgan boshqa talablar bo‘yicha O‘zDSt EN 10058 talablariga muvofiq bo‘lishi kerak.

7.1.3 Bolg‘alangan metall mahsulot GOST 1133 va GOST 4405 talablariga muvofiq bo‘lishi kerak.

7.1.4 Kalibrlangan dumaloq metall mahsulot, o‘lchanmaydigan uzunlikda, diametri bo‘yicha h9, h10, h11, h12 kvalitetlari uchun GOST 7417 ga muvofiq chegaraviy chetlanishlar bilan, ovalligi diametr bo‘yicha chegaraviy chetlanishlardan oshmasligi kerak.

7.1.5 Maxsus ishlov berilgan sirtli dumaloq metall mahsulot, o‘lchanmaydigan uzunlikda, diametri bo‘yicha h9, h10, h11, h12 kvalitetlari uchun GOST 14955 ga muvofiq chegaraviy chetlanishlar bilan, ovalligi diametr bo‘yicha chegaraviy chetlanishlarning yarmidan oshmasligi kerak.

7.1.6 Issiq prokatlangan, kalibrlangan va maxsus ishlov berilgan sirtli metall mahsulot bir bo‘lakdan iborat o‘ramlarda yetkazib berilishi kerak.

7.1.7 GOST 5157 bo‘yicha qiya shaybalar uchun profil 20 va 35 markali po‘latdan tayyorlanishi kerak.

7.1.8 Issiq prokatlangan va bolg‘alangan metall mahsulot sirt sifati 2GP yoki 3GP guruhlariga mansub bo‘lishi kerak.

7.1.9 2GP sirt sifati guruhidagi metall mahsulot sirtida prokatlangan (bolg‘alangan) pufakchalar va ifloslanishlar, qatlamlanishlar, buklanmalar (zakovlar), yoriqlar, prokatlangan kuyindi hamda kuyindi kavakchalari bo‘lmasligi kerak.

7.1.9.1 Metall mahsulot sirtida o‘lcham (diametr, qalinlik) bo‘yicha chegaraviy chetlanishlar yig‘indisining yarmidan oshmaydigan chuqurlikdagi ayrim tirnalishlar, botiqlar va to‘lqinsimon notekisliklar, shuningdek o‘lcham (diametr, qalinlik) bo‘yicha chegaraviy chetlanishlar yig‘indisining 1/4 qismidan oshmaydigan, biroq haqiqiy o‘lchamdan hisoblaganda 0,2 mm dan ko‘p bo‘lmagan chuqurlikdagi tolasimon izlar, prokatlangan (bolg‘alangan) pufakchalar va ifloslanishlarni olib tashlamaslikka ruxsat etiladi.

7.1.9.2 Metall mahsulot sirtidagi yo‘l qo‘yilmaydigan nuqsonlar qiya o‘yib tashlash yoki tozalash yo‘li bilan bartaraf etilishi kerak, bunda tozalangan joyning eni uning chuqurligidan kamida besh baravar katta bo‘lishi kerak.

Nuqsonlarni uzluksiz yo‘nib tashlash orqali bartaraf etishga ruxsat etiladi.

Nuqsonlarni tozalash, o‘yib tashlash yoki yo‘nib tashlash chuqurligi, kesimning haqiqiy o‘lchamidan hisoblaganda, quyidagidan oshmasligi kerak:

o‘lcham bo‘yicha chegaraviy chetlanishlar yig‘indisining yarmidan — o‘lchami 80 mm dan kichik metall mahsulot uchun;

o‘lcham bo‘yicha chegaraviy chetlanishlar yig‘indisidan — o‘lchami 80 mm dan 140 mm gacha (shu jumladan) bo‘lgan metall mahsulot uchun;

diametr yoki qalinlikning 5 % idan — o‘lchami 140 mm dan katta va 200 mm gacha (shu jumladan) bo‘lgan metall mahsulot uchun;

diametr yoki qalinlikning 6 % idan — o‘lchami 200 mm dan katta bo‘lgan metall mahsulot uchun.

O‘lchami (diametri yoki qalinligi) 140 mm dan kichik bo‘lgan metall mahsulotning bitta kesimida maksimal chuqurlikdagi bittadan ortiq tozalashga yo‘l qo‘yilmaydi, o‘lchami 140 mm va undan katta bo‘lgan metall mahsulotda esa maksimal chuqurlikdagi ikkitadan ortiq tozalashga yo‘l qo‘yilmaydi.

7.1.10 3GP sirt sifati guruhiga mansub metall mahsulot sirtida chuqurligi o‘lcham (diametr yoki qalinlik) bo‘yicha manfiy chegaraviy chetlanishdan oshmaydigan mahalliy nuqsonlarga, o‘lchami 100 mm dan kichik metall mahsulot uchun, hamda o‘lchami 100 mm va undan katta metall mahsulot uchun o‘lcham (diametr yoki qalinlik) bo‘yicha chegaraviy chetlanishlar yig‘indisidan oshmaydigan mahalliy nuqsonlarga yo‘l qo‘yiladi.

Nuqsonlarning joylashish chuqurligi nominal o‘lchamdan hisoblanadi.

7.1.11 Issiq prokatlangan va bolg‘alangan metall mahsulot uchlari kesilgan yoki chopilgan bo‘lishi kerak. Ezilgan uchlarga, shuningdek balandligi 2 mm dan oshmaydigan qirindilarga yo‘l qo‘yiladi.

O‘lchami (diametri, qalinligi) 30 mm gacha (shu jumladan) bo‘lgan metall mahsulotning kesilish qiyaligi me’yorlanmaydi, 30 mm dan katta bo‘lganda esa diametr yoki qalinlikning 0,1 qismidan oshmasligi kerak.

O‘lchami 40 mm gacha (shu jumladan) bo‘lgan, o‘lchanmaydigan uzunlikdagi metall mahsulotni kesilmagan uchlar bilan tayyorlashga yo‘l qo‘yiladi.

7.1.12 Kalibrlangan metall mahsulotning sirt sifati va uchlarini kesishga qo‘yiladigan talablar GOST 1051 ning B va V guruhlari talablariga, maxsus ishlov berilgan sirtli metall mahsulotniki esa GOST 14955 ning V, G va D guruhlari talablariga muvofiq bo‘lishi kerak.

7.1.13 Maxsus ishlov berilgan sirtli metall mahsulotda uglerodsizlanishga yo‘l qo‘yilmaydi.

7.1.14 Issiq prokatlangan va bolg‘alangan metall mahsulot termik ishlovsiz yetkazib beriladi.

7.1.15 Kalibrlangan va maxsus ishlov berilgan sirtli metall mahsulot quyidagi holatda yetkazib beriladi:

nagartlangan — NG;

termik ishlov berilgan — TO (yumshatilgan, yuqori bo‘shatilgan, normallangan, bo‘shatish bilan normallangan, toblash va bo‘shatish orqali ishlov berilgan).

7.1.16 Yetkazib berish holatidagi metall mahsulotning qattiqligi (TV1) quyidagidan oshmasligi kerak:

termik ishlovsiz issiq prokatlangan va bolg‘alangan metall mahsulot uchun — 255 HB;

nagartlangan kalibrlangan va maxsus ishlov berilgan sirtli metall mahsulot uchun:

1-jadvalda ko‘rsatilgan po‘lat markalari uchun — 269 HB;

15Mn markali po‘lat uchun — 207 HB;

2-jadvalda ko‘rsatilgan boshqa po‘lat markalari uchun — 269 HB, nazoratning haqiqiy natijalari sifat hujjatiga kiritiladi.

7.1.17 M1 metall mahsulotning mexanik xossalari quyidagi po‘lat markalari uchun belgilangan me’yorlarga muvofiq bo‘lishi kerak:

08, 10, 15, 20, 25, 30, 35, 40, 45, 50, 55, 58 (55pp), 60, 15Mn, 20Mn va 10Mn2 markali po‘latlar uchun, normallangan namunalar bo‘yicha aniqlanadigan ko‘rsatkichlar — 4-jadval;

25Mn, 30Mn, 35Mn, 40Mn, 45Mn, 50Mn, 30Mn2, 35Mn2, 40Mn2, 45Mn2 va 50Mn2 markali po‘latlar uchun, termik ishlov berilgan (toblash va bo‘shatish) namunalar bo‘yicha aniqlanadigan ko‘rsatkichlar — 5-jadval.

4-jadval

5-jadval

7.1.17.1 Diametri yoki qalinligi 80 mm dan katta va 180 mm gacha (shu jumladan) bo‘lgan metall mahsulot uchun nisbiy uzayishning 2 % (absolyut) ga va nisbiy torayishning 5 % (absolyut) ga kamayishiga yo‘l qo‘yiladi. Diametri yoki qalinligi 180 mm dan katta bo‘lgan metall mahsulot uchun esa nisbiy uzayishning 3 % (absolyut) ga va nisbiy torayishning 10 % (absolyut) ga kamayishiga yo‘l qo‘yiladi.

7.1.17.2 Kesim o‘lchami 90 mm dan 100 mm gacha bo‘lgan qayta bolg‘alangan (qayta prokatlangan) namunada mexanik xossalar nazorat qilinganda, mexanik xossalar me’yorlari mos ravishda 4 va 5-jadvallarda ko‘rsatilgan me’yorlarga muvofiq bo‘lishi kerak.

7.1.18 Quyma quyish usulida ishlab chiqarilgan metall mahsulotning makrotuzilmasida kirishish bo‘shlig‘i qoldiqlari, kirishish g‘ovakligi, pufakchalar, qatlamlanishlar, yoriqlar, qobiqlar, begona metall va shlak qo‘shimchalari hamda flokenlar bo‘lmasligi kerak.

Uzluksiz quyilgan zagotovkadan ishlab chiqarilgan metall mahsulotning makrotuzilmasida markaziy g‘ovaklik, yoriqlar, qobiqlar, qatlamlanishlar, begona metall va shlak qo‘shimchalari hamda flokenlar bo‘lmasligi kerak.

O‘z DSt 3458 ga muvofiq tasniflangan makrotuzilmaning boshqa nuqsonlari me’yorlanmaydi va nazorat qilinmaydi.

Izoh — Makrotuzilmaga qo‘yiladigan qo‘shimcha talablar va uni nazorat qilish shartlari, shuningdek qalinligi yoki diametri 40 mm dan kichik bo‘lgan prokatning makrotuzilmasini nazorat qilish zarurati buyurtmani rasmiylashtirishda belgilanishi mumkin.

7.2 Ishlab chiqaruvchi va buyurtmachi o‘rtasidagi kelishuv asosida belgilanadigan metall mahsulotga qo‘yiladigan talablar

Buyurtmada talablar tegishli kichik bandlarga (masalan: "7.2.8") yoki ularda keltirilgan shartli belgilarga havola qilish orqali ko‘rsatiladi.

7.2.1 Ushbu standartning 4, 5 va 11-jadvallarida belgilangan mexanik xossalar talablariga rioya qilingan holda, 1 va 2-jadvallar bo‘yicha po‘lat markalaridan uglerod (C), kremniy (Si) va marganets (Mn)ning massa ulushi quyi chegarasi me’yorlanmagan metall mahsulot.

7.2.2 Cho‘mich namunasida uglerod (C)ning massa ulushi 1-jadvalda keltirilgan qiymatlarga nisbatan toraytirilgan chegaralarda, biroq 0,05 % dan kam bo‘lmagan po‘latdan tayyorlangan metall mahsulot.

7.2.3 Cho‘mich namunasida uglerod (C)ning massa ulushi 1-jadvalda keltirilgan qiymatlarga nisbatan toraytirilgan chegaralarda, biroq 0,05 % dan kam bo‘lmagan, 3-jadvalda ko‘rsatilgan metall mahsulotdagi chegaraviy chetlanishlar hisobga olinmaydigan po‘latdan tayyorlangan metall mahsulot.

7.2.4 Cho‘mich namunasida marganets (Mn)ning massa ulushi 1-jadvalda keltirilgan qiymatlarga nisbatan toraytirilgan chegaralarda, biroq 0,10 % dan kam bo‘lmagan po‘latdan tayyorlangan metall mahsulot.

7.2.5 15Mn, 20Mn, 25Mn, 30Mn, 35Mn, 40Mn, 45Mn, 50Mn, 30Mn2, 35Mn2, 40Mn2, 45Mn2 va 50Mn2 markali po‘latlardan tayyorlangan metall mahsulotda, ushbu standartning 4, 5 va 11-jadvallarida belgilangan mexanik xossalar talablariga rioya qilingan holda, cho‘mich namunasidagi marganets (Mn)ning massa ulushi quyi chegarasini 0,20 % dan ko‘p bo‘lmagan miqdorga kamaytirishga yo‘l qo‘yiladi. Metall mahsulotda marganets (Mn)ning quyi chegarasi bo‘yicha chegaraviy chetlanishlarga yo‘l qo‘yilmaydi.

7.2.6 Cho‘mich namunasida kremniy (Si)ning massa ulushi 0,17 % dan 0,27 % gacha bo‘lgan sokin po‘latdan tayyorlangan metall mahsulot.

7.2.7 Cho‘mich namunasida oltingugurt (S)ning massa ulushi 0,020 % dan 0,040 % gacha bo‘lgan po‘latdan tayyorlangan metall mahsulot.

7.2.8 15, 20, 25, 30, 35, 40, 45, 50, 15Mn, 20Mn, 25Mn, 30Mn, 35Mn, 40Mn, 45Mn, 50Mn, 10Mn2, 30Mn2, 35Mn2, 40Mn2, 45Mn2 va 50Mn2 markali po‘latlardan tayyorlangan, cho‘mich namunasida oltingugurt (S) va fosfor (P)ning massa ulushi har biri 0,015 % dan oshmaydigan metall mahsulot.

7.2.9 15, 20, 25, 30, 35, 40, 45, 50, 15Mn, 20Mn, 25Mn, 30Mn, 35Mn, 40Mn, 45Mn, 50Mn, 10Mn2, 30Mn2, 35Mn2, 40Mn2, 45Mn2 va 50Mn2 markali po‘latlardan tayyorlangan, cho‘mich namunasida oltingugurt (S) va fosfor (P)ning massa ulushi har biri 0,025 % dan oshmaydigan metall mahsulot.

7.2.10 05kp, 08kp, 08ps va 08 markali po‘latlardan tashqari barcha po‘lat markalaridan tayyorlangan, cho‘mich namunasida xrom (Cr)ning massa ulushi 0,10 % dan 0,25 % gacha bo‘lgan metall mahsulot.

7.2.11 Cho‘mich namunasida nikel (Ni)ning massa ulushi 0,10 % dan 0,25 % gacha bo‘lgan po‘latdan tayyorlangan metall mahsulot.

7.2.12 Metall parchalari (lom) qo‘llanilgan sokin po‘latdan tayyorlangan, cho‘mich namunasida qoldiq xrom (Cr)ning massa ulushi 0,30 % dan oshmaydigan metall mahsulot.

7.2.13 11kp va 18kp markali po‘latlardan tashqari barcha po‘lat markalaridan tayyorlangan, cho‘mich namunasida mis (Cu)ning massa ulushi 0,25 % dan oshmaydigan metall mahsulot.

7.2.14 Cho‘mich namunasida xrom (Cr), nikel (Ni) va mis (Cu)ning massa ulushi har biri 0,15 % dan oshmaydigan po‘latdan tayyorlangan metall mahsulot.

7.2.15 Kislorod-konverter usulida, pechdan tashqari ishlovsiz tayyorlangan po‘latdan ishlab chiqarilgan (yupqa listli metall mahsulot uchun mo‘ljallangan po‘latdan tashqari), cho‘mich namunasida azot (N)ning massa ulushi 0,009 % dan oshmaydigan, metall mahsulotdagi azot (N) bo‘yicha chegaraviy chetlanishi +0,001 % bo‘lgan metall mahsulot.

7.2.16 Yupqa listli metall mahsulot ishlab chiqarish uchun mo‘ljallangan, pechdan tashqari ishlovsiz kislorod-konverter po‘latida cho‘mich namunasidagi azot (N)ning massa ulushi 0,008 % dan oshmasligi kerak.

7.2.17 Barcha markadagi sokin va yarim sokin po‘latlardan tayyorlangan, cho‘mich namunasida umumiy alyuminiy (Al)ning massa ulushi 0,020 % dan 0,050 % gacha bo‘lgan metall mahsulot.

7.2.18 Payvandlanuvchanligi kafolatlangan metall mahsulot (GS).

Payvandlanuvchanlik kimyoviy tarkib, uglerod ekvivalenti va ishlab chiqarish texnologiyasi bilan ta’minlanadi. Uglerod ekvivalentining qiymati va uni aniqlash formulasi buyurtmada kelishiladi.