ЎЗБЕКИСТОН МИЛЛИЙ СТАНДАРТИ

O‘ZBEKISTON MILLIY STANDARTI

______________________________________________________________________

______________________________________________________________________

Aholini ijtimoiy himoya qilish. Ijtimoiy xizmatlar.

Аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш. Ижтимоий хизматлар.

Yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarni mustaqil hayotga tayyorlash xizmati

Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни мустақил ҳаётга тайёрлаш хизмати

Loyiha

Лойиҳа

O‘zbekiston standartlar instituti

Ўзбекистон стандартлар институти

Toshkent

Тошкент

СЎЗ БОШИ

SO‘Z BOSHI

1. STQ 30 «Aholiga ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatish» Standartlashtirish bo‘yicha texnik qo‘mita (O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi) TOMONIDAN ISHLAB CHIQILGAN.

1. СТҚ 30 «Аҳолига ижтимоий хизматлар кўрсатиш» Стандартлаштириш бўйича техник қўмита (Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги) ТОМОНИДАН ИШЛАБ ЧИҚИЛГАН.

2. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Техник жиҳатдан тартибга солиш агентлигининг Ўзбекистон стандартлар институти (Стандартлар институти) томонидан «__» ___-сон буйруғи билан ТАСДИҚЛАНГАН.

2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Texnik jihatdan tartibga solish agentligining O‘zbekiston standartlar instituti (Standartlar instituti) tomonidan «__» ___-son buyrug‘i bilan TASDIQLANGAN.

3.ДАСТЛАБКИ АМАЛГА КИРИТИЛИШИ.

3.DASTLABKI AMALGA KIRITILISHI.

Ўзбекистон ҳудудида ушбу миллий стандартни ва унга ўзгартиришларни жорий этиш, қайта кўриб чиқиш ёки бекор қилиш тўғрисидаги ахборот стандартлаштириш бўйича миллий органнинг расмий веб-сайтларида ва стандартнинг йиллик ахборот кўрсаткичларида эълон қилинади.

O‘zbekiston hududida ushbu milliy standartni va unga o‘zgartirishlarni joriy etish, qayta ko‘rib chiqish yoki bekor qilish to‘g‘risidagi axborot standartlashtirish bo‘yicha milliy organning rasmiy veb-saytlarida va standartning yillik axborot ko‘rsatkichlarida e’lon qilinadi.

Mazkur standartni O‘zbekiston hududida rasmiy nash etishning mutlaq huquqi O‘zbekiston standartlar institutiga tegishlidir.

Мазкур стандартни Ўзбекистон ҳудудида расмий наш этишнинг мутлақ ҳуқуқи Ўзбекистон стандартлар институтига тегишлидир.

Mundarija

 Мундарижа

1 Qoʻllanish doirasi........................................................................................................................1

1 Қўлланиш доираси......................................................................................................................1

2 Атамалар ва таърифлар..............................................................................................................1

2 Atamalar va taʼriflar....................................................................................................................1

3 Umumiy qoidalar.........................................................................................................................2

3 Умумий қоидалар........................................................................................................................2

3.1 Xizmat koʻrsatishning maqsadi, vazifalari va tamoyillari........................................................2

3.1 Хизмат кўрсатишнинг мақсади, вазифалари ва тамойиллари.............................................2

4 Xizmatlar sifatining minimal standartlari...................................................................................3

4 Хизматлар сифатининг минимал стандартлари.......................................................................3

4.1.1 1-standart - Xizmatlar haqida xabardorlikni oshirish............................................................3

4.1.1 1-стандарт - Хизматлар ҳақида хабардорликни ошириш.................................................3

4.1.2 2-стандарт - Хизмат кўрсатиш тартиб-таомиллари ва муддатлари ................................4

4.1.2 2-standart - Xizmat koʻrsatish tartib-taomillari va muddatlari ............................................4

4.1.3 3-стандарт - Хизматлардан фойдаланишга асосланган розилик......................................5

4.1.3 3-standart - Xizmatlardan foydalanishga asoslangan rozilik................................................5

4.1.4 4-стандарт - Ижтимоий алоқалар ва ижтимоий хизмат олувчилар ҳаётида муҳим ўрин тутган катталар билан ишлаш ......................................................................................................6

4.1.4 4-standart - Ijtimoiy aloqalar va ijtimoiy xizmat oluvchilar hayotida muhim oʻrin tutgan kattalar bilan ishlash .....................................................................................................................6

4.1.5 5-Cтандарт –хизмат олувчиларни мустақил ҳаётга тайёрлаш..........................................9

4.1.5 5-standart –xizmat oluvchilarni mustaqil hayotga tayyorlash.............................................9

4.1.6 6-стандарт - Уй-жой саводхонлиги, ижарани бошқариш ва ижтимоий ҳимояга муҳтож тоифадаги хизмат олувчиларнинг уйсиз қолишининг олдини олиш.......................................13

4.1.6 6-standart - Uy-joy savodxonligi, ijarani boshqarish va ijtimoiy himoyaga muhtoj toifadagi xizmat oluvchilarning uysiz qolishining oldini olish..................................................................13

4.1.7 7-standart - Standart– xizmat oluvchilarning moliyaviy tayyorgarligi va moliyaviy xavfsizligi.............................................................................................................................…...15

4.1.7 7-стандарт - Стандарт– хизмат олувчиларнинг молиявий тайёргарлиги ва молиявий хавфсизлиги.............................................................................................................................….15

4.1.8 8-standart - Standart – ehtiyojlarni baholash..........................................................................17

4.1.8 8-стандарт - Стандарт – эҳтиёжларни баҳолаш....................................................................17

4.1.9 9-Standart – individual integratsiya rejasi (IIR)......................................................................18

4.1.9 9-Стандарт – индивидуал интеграция режаси (ИИР).............................................................18

4.1.10 10-стандарт - хизмат кўрсатишни тугатиш........................................................................21

4.1.10 10-standart - xizmat koʻrsatishni tugatish...........................................................................21

4.1.11 11-standart - shikoyatlar va mulohazalar (fikr-mulohazalar).........................................24

4.1.11 11-стандарт - шикоятлар ва мулоҳазалар (фикр-мулоҳазалар)....................................24

4.2. Хизмат кўрсатувчи фаолиятининг ташкилий асослари....................................................26

4.2. Xizmat koʻrsatuvchi faoliyatining tashkiliy asoslari..........................................................26

4.2.1 12-стандарт - "Ёшларга ҳамроҳлик дастури"...................................................................26

4.2.1 12-standart - "Yoshlarga hamrohlik dasturi"....................................................................26

4.2.2 13-стандарт - мультидисциплинар (соҳалараро) ёндашув.........................…………  29

4.2.2 13-standart - multidissiplinar (sohalararo) yondashuv.........................…………........  ..29

4.2.3 14-standart - xizmatlarni baholash va monitoring qilish...................................….....…..30

4.2.3 14-стандарт - хизматларни баҳолаш ва мониторинг қилиш...................................……30

4.2.4 15-стандарт-ҳаётий кўникмаларни ривожлантириш........................................................32

4.2.4 15-standart-hayotiy koʻnikmalarni rivojlantirish.............................................................32

А илова (тавсиявий) Шошилинч ҳолат чек листи...................... .............................................34

A ilova (tavsiyaviy) Shoshilinch holat chek listi...................... ................................................34

B ilova (tavsiyaviy) Kompleks baholash shakli..........................................................................35

Б илова (тавсиявий) Комплекс баҳолаш шакли.........................................................................35

В илова (тавсиявий) Хизмат олувчининг эҳтиёжлари (ижтимоий, ҳуқуқий, психологик, таълим, касб-ҳунар ва маиший кўникмалари)ни баҳолаш чек-листи....................................36

V ilova (tavsiyaviy) Xizmat oluvchining ehtiyojlari (ijtimoiy, huquqiy, psixologik, taʼlim, kasb-hunar va maishiy koʻnikmalari)ni baholash chek-listi..............................................................36

G ilova (tavsiyaviy) Mutaxassislar uchun individual integratsiya rejasi....................................38

Г илова (тавсиявий) Мутахассислар учун индивидуал интеграция режаси...........................38

D ilova (tavsiyaviy) 6 oylik qayta baholash varagʻi ..................................................................40

Д илова (тавсиявий) 6 ойлик қайта баҳолаш варағи .................................................................40

Ye ilova (tavsiyaviy) Mening maqsadlarim............... ................................................................41

Е илова (тавсиявий) Менинг мақсадларим............... .................................................................41

J ilova (tavsiyaviy) Xizmat oluvchining kuchli tomonlari va xavflar matritsasi (SWOT elementlari bilan)..................................................... ...................................................................42

Ж илова (тавсиявий) Хизмат олувчининг кучли томонлари ва хавфлар матрицаси (SWOT элементлари билан)..................................................... .................................................................42

З илова (мажбурий) Хизмат олувчининг шахсий йиғмажилди................................................43

Z ilova (majburiy) Xizmat oluvchining shaxsiy yigʻmajildi.......................................................43

I ilova (tavsiyaviy) Birlamchi skrining (dastlabki qisqa tekshiruv) varagʻi................................44

И илова (тавсиявий) Бирламчи скрининг (дастлабки қисқа текширув) варағи......................44

K ilova (tavsiyaviy) Vasiylik tizimidan chiqqandan soʻng 6, 12 va 24 oydan keyin xizmat oluvchilarning uzoq muddatli monitoringi va muvaffaqiyatli moslashish

К илова (тавсиявий) Васийлик тизимидан чиққандан сўнг 6, 12 ва 24 ойдан кейин хизмат олувчиларнинг узоқ муддатли мониторинги ва муваффақиятли мослашиш

кўрсаткичлари ..............................................................................................................................45

koʻrsatkichlari ...........................................................................................................................45

Л илова (тавсиявий) Хизмат олувчи (бола)нинг ўзи тўлдирадиган қисқа сўровнома.........47

L ilova (tavsiyaviy) Xizmat oluvchi (bola)ning oʻzi toʻldiradigan qisqa soʻrovnoma............47

Bibliografik maʼlumotlar.........................................................................................................48

Библиографик маълумотлар......................................................................................................48

OʻZBEKISTON MILLIY STANDARTI

ЎЗБЕКИСТОН МИЛЛИЙ СТАНДАРТИ

_____________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________

Aholini ijtimoiy himoya qilish. Ijtimoiy xizmatlar.

Аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш. Ижтимоий хизматлар.

Yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni mustaqil hayotga tayyorlsh xizmati

Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни мустақил ҳаётга тайёрлш хизмати

Социалная защита населения. Социалные услуги.

Социальная защита населения. Социальные услуги.

Услуга подготовки детей-сирот и детей, оставшихся без попечения родителей к самостоятельной жизни

Услуга подготовки детей-сирот и детей, оставшихся без попечения родителей к самостоятельной жизни

Social protection of the population. Social services.

Social protection of the population. Social services.

"Social service for preparing orphans and children left without parental care for independent living"

"Social service for preparing orphans and children left without parental care for independent living"

_____________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________

Amalga kiritish sanasi __________

Амалга киритиш санаси __________

1 Қўлланиш соҳаси

1 Qoʻllanish sohasi

Мазкур миллий стандарт етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларга ва уларни мустақил ҳаётга тайёрлаш, уларни ижтимоий қўллаб-қувватлаш ва жамиятга интеграция қилиш жараёнида иштирок этувчи хизмат кўрсатувчи субъектларга нисбатан қўлланилади.

Mazkur milliy standart yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarga va ularni mustaqil hayotga tayyorlash, ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash va jamiyatga integratsiya qilish jarayonida ishtirok etuvchi xizmat koʻrsatuvchi subyektlarga nisbatan qoʻllaniladi.

Mazkur milliy standart tashkiliy-huquqiy shaklidan qatʼi nazar, yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar uchun moʻljallangan muassasalarda boʻlishni tugatgan bolalarga va shaxslarga maslahat, psixologik, pedagogik, yuridik, ijtimoiy va boshqa yordam koʻrsatish boʻyicha faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik shaxslar, shuningdek muassasalarda va joylashtirishning oilaviy shakllarida parvarishlash, tarbiyalashni amalga oshiruvchi jismoniy shaxslar tomonidan qoʻllash uchun tavsiya etiladi.

Мазкур миллий стандарт талаблари етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларга хизматлар кўрсатишда мажбурий ҳисобланади ва ташкилий-ҳуқуқий шаклидан қатъи назар, ушбу йўналишда фаолият юритувчи қуйидаги муассасаларга татбиқ этилади:

2 Atamalar va taʼriflar

а) Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги, унинг ҳудудий бошқармалари ҳамда тизимга кирувчи "Инсон" ижтимоий хизматлар марказлари (ижтимоий ходимлар, кейс-менежерлар);

б) тарбиялаш ва жойлаштириш муассасалари, шунингдек, жойлаштиришнинг муқобил шакллари: болаларни мустақил ҳаётга тайёрлаш дастурларини амалга оширувчи барча турдаги давлат ва хусусий интернат типидаги муассасалар.

Ushbu standartda quyidagi atamalar va taʼriflardan foydalaniladi:

2.1 xizmat oluvchilar: 14 yoshdan 23 yoshgacha boʻlgan yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar. Ushbu milliy standart doirasida ularga quyidagilar kiradi:

2 Атамалар ва таърифлар

Ушбу стандартда қуйидаги атамалар ва таърифлардан фойдаланилади:

a) joylashtirish shaklidan qatʼi nazar yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar (asosiy maqsadli guruh: 14 yoshdan 18 yoshgacha, farzandlikka olish bundan mustasno);

2.1 хизмат олувчилар: 14 ёшдан 23 ёшгача бўлган етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар. Ушбу миллий стандарт доирасида уларга қуйидагилар киради:

b) yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar (mustaqil hayot bosqichida hamrohlik qilishning maqsadli guruhi: 18 yoshdan 23 yoshgacha);

а) жойлаштириш шаклидан қатъи назар етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар (фарзандликка олиш бундан мустасно) (асосий мақсадли гуруҳ: 14 ёшдан 18 ёшгача);

2.2 hamrohlik qilish (kuzatuv): Bolalarning ogʻir (qiyin) hayotiy vaziyati va ijtimoiy moslashuvining sabablari, sharoitlari va oqibatlarini aniqlash va bartaraf etishga, ularning muvaffaqiyatli integratsiyalashuviga yordam beradigan hayotiy koʻnikmalarini rivojlantirishga qaratilgan maslahat, psixologik, pedagogik, yuridik, ijtimoiy va boshqa yordam hamda koʻmak koʻrsatish boʻyicha individual integratsiya rejasi doirasidagi chora-tadbirlar tizimi, shu jumladan axborot texnologiyalaridan foydalangan holda yashash, oʻqish, ishga joylashish joyida hamrohlik qilish boʻyicha mutaxassisning bolalar bilan muntazam oʻzaro hamkorligi;

б) етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар (мустақил ҳаёт босқичида ҳамроҳлик қилишнинг мақсадли гуруҳи: 18 ёшдан 23 ёшгача);

2.3 muassasa: Yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar tarbiyalanadigan davlat va nodavlat muassasalari (bolalar uylari, oilaviy bolalar uylari, kichik hajmli bolalar uylari va boshqalar);

в) васийликнинг муқобил шаклларидаги болалар: васийликка, ҳомийликка, патронатга ёки фостер оилаларга берилган ўсмирлар.

2.4 muqobil joylashtirish shakllari — vasiylik va homiylikni belgilash, bolani farzandlikka olish, tutingan (foster) oila (oilaga tarbiyaga (patronat) berish va oilaviy bolalar uyi (qisqa muddatli, uzoq muddatli yoki ixtisoslashtirilgan joylashtirish xizmati), ixtisoslashtirilgan tarbiya muassasalari hamda qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa shakllar; 

2.2 ҳамроҳлик қилиш (кузатув): Болаларнинг қийин ҳаётий вазияти ва ижтимоий мослашувининг сабаблари, шароитлари ва оқибатларини аниқлаш ва бартараф этишга, уларнинг муваффақиятли интеграциялашувига ёрдам берадиган ҳаётий кўникмаларини ривожлантиришга қаратилган маслаҳат, психологик, педагогик, юридик, ижтимоий ва бошқа ёрдам ва кўмак кўрсатиш бўйича якка тартибдаги интеграция режаси доирасидаги чора-тадбирлар тизими, шу жумладан яшаш, ўқиш, ишга жойлашиш жойида ҳамроҳлик қилиш бўйича мутахассиснинг болалари билан мунтазам ўзаро ҳамкорлиги, шу жумладан ахборот технологияларидан фойдаланган ҳолда;

2.4 individual integratsiya rejasi (IIR): 14 yoshdan 23 yoshgacha boʻlgan yetim bolalar yoki ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan yoshlarning ijtimoiylashuvi va jamiyatga integratsiyalashuvini taʼminlash, ularning erkin kasb tanlashi uchun shart-sharoitlar yaratish va tashabbuslarini qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan ijtimoiy xizmatlar va yordam turlarini belgilovchi reja;

2.5 monitoring: joriy natijalarni baholash, qiyinchiliklar va muammolarni aniqlash, ularni bartaraf etish boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqish, shuningdek, ijtimoiy xizmatlar koʻrsatish jarayonini yaxshilash yoki takomillashtirish maqsadida ijtimoiy xizmatlar koʻrsatuvchi subyekt faoliyatini doimiy yoki davriy qayta koʻrib chiqish;

2.3 муассаса: Етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар тарбияланадиган давлат ва нодавлат муассасалари (болалар уйлари, оилавий болалар уйлари, кичик ҳажмли болалар уйлари ва бошқалар);

2.4 индивидуал интеграция режаси (ИИР): 14 ёшдан 23 ёшгача бўлган етим болалар ёки ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган ёшларнинг ижтимоийлашуви ва жамиятга интегратсиялашувини таъминлаш, уларнинг эркин касб танлаши учун шарт-шароитлар яратиш ва ташаббусларини қўллаб-қувватлашга қаратилган ижтимоий хизматлар ва ёрдам турларини белгиловчи режа;

2.6 multidissiplinar (sohalararo) guruh: tegishli masalalar boʻyicha ixtisoslashtirilgan tematik dasturlar doirasida oʻqitilgan ijtimoiy xodim, tibbiyot xodimi, yuriskonsult, psixolog, manfaatdor vazirlik va idoralar, shuningdek, tuman (shahar) "Inson" ijtimoiy xizmatlar markazlarining boshqa mutaxassislaridan iborat guruh;

2.5 мониторинг: жорий натижаларни баҳолаш, қийинчиликларни аниқлаш, муаммоларни аниқлаш, уларни бартараф этиш бўйича тавсиялар ишлаб чиқиш, шунингдек, ижтимоий хизматлар кўрсатиш жараёнини яхшилаш ёки такомиллаштириш мақсадида ижтимоий хизматлар кўрсатувчи субъект фаолиятини доимий ёки даврий қайта кўриб чиқиш;

2.7 xizmat koʻrsatuvchi: Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligining tuman (shahar) "Inson" ijtimoiy xizmatlar markazlari;

2.6 мультидисциплинар (соҳалараро) гуруҳ: тегишли масалалар бўйича ихтисослаштирилган тематик дастурлар доирасида ўқитилган ижтимоий ходим, тиббиёт ходими, юрисконсульт, психолог ва манфаатдор вазирлик ва идораларнинг бошқа мутахассисларидан иборат гуруҳ;

2.8 mustaqil hayotga tayyorlash: yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarda muvaffaqiyatli ijtimoiy integratsiya, oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish, kasbiy oʻz-oʻzini belgilash va mustaqil yashash uchun zarur boʻlgan bilim, hayotiy koʻnikma va malakalarni shakllantirishga qaratilgan ijtimoiy, psixologik-pedagogik, huquqiy va maishiy xizmatlar kompleksini koʻrsatishning maqsadli va rejali jarayoni;

2.9 vakolatli organ: Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligining Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar boshqarmalari;

2.7 хизмат кўрсатувчи: Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг туман (шаҳар) "Инсон" ижтимоий хизматлар марказлари, мултидисциплинар гуруҳ;

2.8 мустақил ҳаётга тайёрлаш: етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларда муваффақиятли ижтимоий интеграция, ўз-ўзига хизмат кўрсатиш, касбий ўз-ўзини белгилаш ва мустақил яшаш учун зарур бўлган билим, ҳаётий кўникма ва малакаларни шакллантиришга қаратилган ижтимоий, психологик-педагогик, ҳуқуқий ва маиший хизматлар комплексини кўрсатишнинг мақсадли ва режали жараёни;

2.10 ustoz/murabbiy /shaxsiy maslahatchi: yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan, mustaqil hayotga tayyorlanayotgan bolalar yashaydigan mahalla ijtimoiy xodimi.

3 Umumiy qoidalar

2.9 ваколатли орган: Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар бошқармалари;

3.1. Xizmat koʻrsatishning maqsadi, vazifalari va tamoyillari

2.10 устоз/мураббий /шахсий маслаҳатчи: етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган, мустақил ҳаётга тайёрланаётган болалар яшайдиган маҳалла ижтимоий ходими.

3 Умумий қоидалар

3.1.1. Mazkur milliy standartning maqsadi xizmat oluvchilarni mustaqil hayotga tayyorlash boʻyicha faoliyatni amalga oshirish mazmuni va shartlariga nisbatan yagona talablarni belgilash, shuningdek, xizmat oluvchilarning ijtimoiylashuvi va jamiyatga integratsiyalashuvini taʼminlash, kasbiy tanlov erkinligi uchun shart-sharoitlar yaratish.

3.1. Хизмат кўрсатишнинг мақсади, вазифалари ва тамойиллари

Bunda, jismoniy, ruhiy, maishiy va jinsiy zoʻravonlik (shu jumladan, jiddiy beparvolik)dan himoya qilish, nogironligi va psixik rivojlanishida nuqsoni boʻlgan xizmat oluvchilarni, odam savdosi, zararli odatlar (shu jumladan psixoaktiv moddalarni isteʼmol qilish, turli xil (qimor) oʻyinlarga tobe boʻlgan) bilan bogʻliq yordam va favqulodda vaziyatlarda ijtimoiy, huquqiy, psixologik-pedagogik yordam koʻrsatish va tashabbuslarni qoʻllab-quvvatlashni tashkil etadi.

3.1.2. Vasiylik, tutingan (foster) oilalarda va ixtisoslashtirilgan tarbiya muassasalarida (tashkilotlarida) tarbiyalanayotgan xizmatlarni oluvchi 14 yoshga toʻlganligi munosabati bilan xizmat oluvchining yashash joyidagi xizmat koʻrsatuvchi bir oy muddatda masʼul davlat organlari va tashkilotlari bilan birgalikda hamda xizmat oluvchi tarbiyalanayotgan oila (muassasa yoki tashkilot) vakillari ishtirokida ularning ijtimoiy maqomi, manfaatlari va ehtiyojlarini oʻrgangan holda integratsiyalashuvning individual integratsiya rejasini ishlab chiqadi.

3.1.1. Мазкур миллий стандартнинг мақсади хизмат олувчиларни мустақил ҳаётга тайёрлаш бўйича фаолиятни амалга ошириш мазмуни ва шартларига нисбатан ягона талабларни белгилаш, шунингдек, хизмат олувчиларнинг ижтимоийлашуви ва жамиятга интеграциялашувини таъминлаш, касбий танлов эркинлиги учун шарт-шароитлар яратиш.

Бунда, жисмоний, руҳий, маиший ва жинсий зўравонлик (шу жумладан, жиддий бепарволик)дан ҳимоя қилиш, ногиронлиги ва психик ривожланишида нуқсони бўлган хизмат олувчиларни, одам савдоси, зарарли одатлар (шу жумладан психоактив моддаларни истеъмол қилиш, турли хил (қимор) ўйинларга тобе бўлган) билан боғлиқ ёрдам ва фавқулодда вазиятларда ижтимоий, ҳуқуқий, психологик-педагогик ёрдам кўрсатиш ва ташаббусларни қўллаб-қувватлашдан иборат.

3.1.3 Koʻrsatilgan maqsadga erishish uchun ushbu milliy standartda quyidagi vazifalar koʻzda tutilgan:

a) aniqlangan ehtiyojlar va IIRga muvofiq sifatli xizmatlar koʻrsatish;

3.1.2. Васийлик, тутинган (фостер) оилаларда ва ихтисослаштирилган тарбия муассасаларида (ташкилотларида) тарбияланаётган хизматларни олувчи 14 ёшга тўлганлиги муносабати билан хизмат олувчининг яшаш жойидаги хизмат кўрсатувчи бир ой муддатда масъул давлат органлари ва ташкилотлари билан биргаликда ҳамда хизматларни олувчи тарбияланаётган оила (муассаса ёки ташкилот) вакиллари иштирокида уларнинг ижтимоий мақоми, манфаатлари ва эҳтиёжларини ўрганган ҳолда интегратсиялашувнинг якка тартибдаги режасини ишлаб чиқади.

b) xizmat oluvchilar uchun muassasalarda va joylashtirishning boshqa shakllarida xizmat oluvchilarni mustaqil hayotga tayyorlash boʻyicha faoliyatni tashkil etish va tartibiga qoʻyiladigan yagona talablarni shakllantirish;

3.1.3 Кўрсатилган мақсадга эришиш учун ушбу миллий стандартда қуйидаги вазифалар кўзда тутилган:

v) xizmat oluvchilarni mustaqil hayotga tayyorlashning mazmuni va tuzilishini belgilash;

а) аниқланган эҳтиёжлар ва ИИРга мувофиқ сифатли хизматлар кўрсатиш;

g) xizmat oluvchilarni tayyorlashning oʻziga xos xususiyatlarini belgilash;

б) хизмат олувчилар учун муассасаларда ва жойлаштиришнинг бошқа шаклларида хизмат олувчиларни мустақил ҳаётга тайёрлаш бўйича фаолиятни ташкил этиш ва тартибига қўйиладиган ягона талабларни шакллантириш;

в) хизмат олувчиларни мустақил ҳаётга тайёрлашнинг мазмуни ва тузилишини белгилаш;

d) xizmat oluvchilarni mustaqil hayotga tayyorlash jarayonida ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchining funksiyalari, vakolatlari va faoliyat tartibini belgilash;

г) хизмат олувчиларни тайёрлашнинг ўзига хос хусусиятларини белгилаш;

e) xizmat oluvchilarning mustaqil hayotga tayyorgarlik darajasini baholash mezonlarini ishlab chiqish va tasdiqlash.

3.1.4 Xizmat koʻrsatuvchi quyidagi asoslarga koʻra xizmat koʻrsatadi:

д) хизмат олувчиларни мустақил ҳаётга тайёрлаш жараёнида устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчининг функциялари, ваколатлари ва фаолият тартибини белгилаш;

a) ijtimoiy-psixologik qoʻllab-quvvatlash va xizmat oluvchini mustaqil hayotga tayyorlashga yoʻnaltirilgan individual integratsiya rejasi;

э) хизмат олувчиларнинг мустақил ҳаётга тайёргарлик даражасини баҳолаш мезонларини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш.

3.1.4 Хизмат кўрсатувчи қуйидаги асосларга кўра хизмат кўрсатади:

b) xizmat oluvchilarning oʻziga xos xususiyatlariga moslashtirilgan psixologik yordam koʻrsatishning tasdiqlangan standartlashtirilgan metodikalari, korreksion-rivojlantiruvchi dasturlari va protokollari;

а) ижтимоий-психологик қўллаб-қувватлаш ва хизмат олувчини мустақил ҳаётга тайёрлашга йўналтирилган индивидуал интеграция режаси;

v) mutaxassislarga qoʻyiladigan kasbiy malaka talablari (maxsus oliy maʼlumotga ega boʻlish va muntazam ravishda malaka oshirib borish);

б) хизмат олувчиларнинг ўзига хос хусусиятларига мослаштирилган психологик ёрдам кўрсатишнинг тасдиқланган стандартлаштирилган методикалари, коррекцион-ривожлантирувчи дастурлари ва протоколлари;

g) maxfiylik, shaxsiy qadr-qimmatni hurmat qilish, ixtiyoriylik va anonim yordam olish huquqini taʼminlashni oʻz ichiga olgan kasbiy etika tamoyillariga qatʼiy rioya qilish.

в) мутахассисларга қўйиладиган касбий малака талаблари (махсус олий маълумотга эга бўлиш ва мунтазам равишда малака ошириб бориш);

3.1.5 Xizmat oluvchilarni mustaqil hayotga tayyorlash va ijtimoiy-huquqiy qoʻllab-quvvatlash boʻyicha xizmatlar koʻrsatish quyidagi asosiy tamoyillar asosida amalga oshiriladi:

г) махфийлик, шахсий қадр-қимматни ҳурмат қилиш, ихтиёрийлик ва аноним ёрдам олиш ҳуқуқини таъминлашни ўз ичига олган касбий этика тамойилларига қатъий риоя қилиш.

a) xizmatlarni oluvchilarning huquqlari, erkinliklari va ularning eng ustun manfaatlarini taʼminlash;

b) shaxsiy daxlsizlikni soʻzsiz hurmat qilish;

3.1.5 Хизмат олувчиларни мустақил ҳаётга тайёрлаш ва ижтимоий-ҳуқуқий қўллаб-қувватлаш бўйича хизматлар кўрсатиш қуйидаги асосий тамойиллар асосида амалга оширилади:

v) oila, ijtimoiy tarmoq va jamiyat bilan uzviy aloqada boʻlish;

а) хизматларни олувчиларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва уларнинг энг устун манфаатларини таъминлаш;

g) teng imkoniyatlar;

б) шахсий дахлсизликни сўзсиз ҳурмат қилиш;

d) qulayligi;

в) оила, ижтимоий тармоқ ва жамият билан узвий алоқада бўлиш;

e) xizmat oluvchining fikrini hurmat qilish;

г) тенг имкониятлар;

д) қулайлиги;

j) kasb etikasiga rioya qilish;

э) хизмат олувчининг фикрини ҳурмат қилиш;

z) hamkorlik va sheriklik;

i) manzilliligi;

ж) касб этикасига риоя қилиш;

k) barqarorlik va uzluksizlik;

з) ҳамкорлик ва шериклик;

и) манзиллилиги;

m) maxfiylik;

к) барқарорлик ва узлуксизлик;

n) uzluksizlik;

o) xizmat oluvchining mustaqilligi.

м) махфийлик;

н) узлуксизлик;

4. Xizmatlar sifatining minimal standartlari

о) хизмат олувчининг мустақиллиги.

4.1. Xizmat oluvchilarni mustaqil hayotga tayyorlash xizmatlarining mavjudligi maqsadli guruhlarning (yetim bolalar, ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar, davlat muassasalari, vasiylik organlari bitiruvchilari va keng jamoatchilik) mustaqil hayotga tayyorlash xizmatlaridan foydalanish roʻyxati, shartlari, tartibi va afzalliklari toʻgʻrisida xabardorligini oshirishdan iborat.

4. Хизматлар сифатининг минимал стандартлари

4.1.1. 1-Standart - xizmatlar haqida xabardorlikni oshirish

4.1. Хизмат олувчиларни мустақил ҳаётга тайёрлаш хизматларининг мавжудлиги мақсадли гуруҳларнинг (етим болалар, ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар, давлат муассасалари, васийлик органлари битирувчилари ва кенг жамоатчилик) мустақил ҳаётга тайёрлаш хизматларидан фойдаланиш рўйхати, шартлари, тартиби ва афзалликлари тўғрисида хабардорлигини оширишдан иборат.

4.1.1.Xizmat koʻrsatuvchit maqsadli guruhlarning mustaqil hayotga tayyorlash boʻyicha xizmatlar roʻyxati, shartlari, ulardan foydalanish tartibi va afzalliklari toʻgʻrisida xabardorligini oshirish maqsadida faol, rejali va qulay axborot-maʼrifiy faoliyatni amalga oshirishi kerak.

4.1.2 Kutilayotgan natija: xizmat oluvchilar va ularning qonuniy vakillari mavjud yordam toʻgʻrisida toʻliq ishonchli va dolzarb maʼlumotlarga ega boʻladi.

4.1.1. 1-Стандарт - хизматлар ҳақида хабардорликни ошириш

4.1.3 Natijaga erishish koʻrsatkichlari:

4.1.1.Хизмат кўрсатувчит мақсадли гуруҳларнинг (етим болалар, ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар, давлат муассасалари, васийлик органлари битирувчилари ва кенг жамоатчилик) мустақил ҳаётга тайёрлаш бўйича хизматлар рўйхати, шартлари, улардан фойдаланиш тартиби ва афзалликлари тўғрисида хабардорлигини ошириш мақсадида фаол, режали ва қулай ахборот-маърифий фаолиятни амалга ошириши керак.

4.1.3.1 Axborot tizimlarining xilma-xilligi va foydalanish imkoniyati:

4.1.2 Кутилаётган натижа: хизмат олувчилар ва уларнинг қонуний вакиллари мавжуд ёрдам тўғрисида тўлиқ ишончли ва долзарб маълумотларга эга.

a) xizmat koʻrsatuvchi va muassasaning rasmiy veb-sayti, ijtimoiy tarmoqlar va ommabop messenjerlarda xizmatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning mavjudligi va muntazam ravishda yangilab borilishi (xizmat oluvchilar uchun tushunarli boʻlgan vizual kontent: infografikalar, videoroliklar, eslatmalardan foydalangan holda).

4.1.3 Натижага эришиш кўрсаткичлари:

b) xizmat oluvchilarga koʻrsatilayotgan xizmatlar toʻgʻrisida tezkor maslahat berish uchun doimiy ishlaydigan ishonch telefoni yoki mavjud raqamli tarmoqning (masalan, tyelegram-bot) mavjudligi.

4.1.3.1 Ахборот тизимларининг хилма-хиллиги ва фойдаланиш имконияти:

а) хизмат кўрсатувчи ва муассасанинг расмий веб-сайти, ижтимоий тармоқлар ва оммабоп мессенжерларда хизматлар тўғрисидаги маълумотларнинг мавжудлиги ва мунтазам равишда янгилаб борилиши (хизмат олувчилар учун тушунарли бўлган визуал контент: инфографикалар, видеороликлар, эслатмалардан фойдаланган ҳолда).

4.1.3.2 Maʼlumotlarning manzilliligi va xizmat oluvchilar ehtiyojlariga moslashtirilishi:

в) хизмат олувчиларга кўрсатилаётган хизматлар тўғрисида тезкор маслаҳат бериш учун доимий ишлайдиган ишонч телефони ёки мавжуд рақамли тармоқнинг (масалан, телеграм-бот) мавжудлиги.

a) axborot materiallari xizmat oluvchilarning yoshi, psixologik xususiyatlari va idrok etish darajasini hisobga olgan holda ishlab chiqilgan (axborot xizmat oluvchining oʻzi qanday yordam olishi mumkinligini tushunishiga qaratilgan)ligi;

4.1.3.2 Маълумотларнинг манзиллилиги ва хизмат олувчилар эҳтиёжларига мослаштирилиши:

b) mutaxassislar tomonidan xizmat oluvchilar uchun muntazam ravishda sayyor axborot uchrashuvlari, taqdimotlar va interaktiv treninglar tashkil etilganligi.

а) ахборот материаллари хизмат олувчиларнинг ёши, психологик хусусиятлари ва идрок этиш даражасини ҳисобга олган ҳолда ишлаб чиқилган (ахборот хизмат олувчининг ўзи қандай ёрдам олиши мумкинлигини тушунишига қаратилган)лиги;

4.1.3.3 Maʼlumot berish boʻyicha idoralararo hamkorlik:

a) hamkor tashkilotlar: xizmat koʻrsatuvchi, tibbiyot va taʼlim muassasalari bilan axborot almashishning yoʻlga qoʻyilgan tizimlari mavjudligi;

б) мутахассислар томонидан хизмат олувчилар учун мунтазам равишда сайёр ахборот учрашувлари, тақдимотлар ва интерактив тренинглар ташкил этилганлиги.

b) xizmat oluvchilarni ushbu xizmatga oʻz vaqtida yoʻnaltira olishlari uchun turdosh idoralar mutaxassislari uchun muntazam ravishda qoʻshma axborot kampaniyalari yoki davra suhbatlari oʻtkazilganligi.

4.1.3.3 Маълумот бериш бўйича идоралараро ҳамкорлик:

а) ҳамкор ташкилотлар: хизмат кўрсатувчи, тиббиёт ва таълим муассасалари билан ахборот алмашишнинг йўлга қўйилган тизимлари мавжудлиги;

4.1.3.4 Axborot berish samaradorligini monitoring qilish:

б) хизмат олувчиларни ушбу хизматга ўз вақтида йўналтира олишлари учун турдош идоралар мутахассислари учун мунтазам равишда қўшма ахборот кампаниялари ёки давра суҳбатлари ўтказилганлиги.

a) xizmat oluvchilar xizmat haqida xabar topgan manbalar hisobini yuritishi (dastlabki muloqotda soʻrovnoma yoki jurnalda qayd etish);.

4.1.3.4 Ахборот бериш самарадорлигини мониторинг қилиш:

b) xizmat koʻrsatuvchining media-rejasini tuzish uchun axborot kampaniyasining qamrovini har yili tahlil qilish va maqsadli guruhning xabardorlik darajasini baholash.

а) хизмат олувчилар хизмат ҳақида хабар топган манбалар ҳисобини юритиши (дастлабки мулоқотда сўровнома ёки журналда қайд этиш);.

4.1.2. 2-Standart - xizmat koʻrsatish tartib-taomillari va muddatlari

4.1.2.1 Xizmat oluvchilarni mustaqil hayotga tayyorlash boʻyicha xizmatlar koʻrsatish aniq belgilangan, shaffof tartib-qoidalar va qatʼiy belgilangan muddatlarga muvofiq amalga oshirilishi kerak. Murojaatni qabul qilishdan to xizmatni yakunlashgacha boʻlgan har bir bosqich xizmat oluvchiga qaratilgan boʻlishi lozim.

б) хизмат кўрсатувчининг медиа-режасини тузиш учун ахборот кампаниясининг қамровини ҳар йили таҳлил қилиш ва мақсадли гуруҳнинг хабардорлик даражасини баҳолаш.

4.1.2. 2-Стандарт - хизмат кўрсатиш тартиб-таомиллари ва муддатлари

4.1.2.2 Kutilayotgan natija: 

a) xizmat koʻrsatish jarayoni shaffof, izchil va yagona texnologik xarita (algoritm) asosida amalga oshiriladi;

4.1.2.1 Хизмат олувчиларни мустақил ҳаётга тайёрлаш бўйича хизматлар кўрсатиш аниқ белгиланган, шаффоф тартиб-қоидалар ва қатъий белгиланган муддатларга мувофиқ амалга оширилиши керак. Мурожаатни қабул қилишдан то хизматни якунлашгача бўлган ҳар бир босқич хизмат олувчига қаратилган бўлиши лозим.

b) barcha tartib-taomillar oʻz vaqtida, asossiz kechiktirishlarsiz bajariladi, xizmat oluvchining huquq va qonuniy manfaatlari xizmat “marshruti” (yoʻnalishi) ning har bir bosqichida himoya qilinadi;

4.1.2.2 Кутилаётган натижа: 

а) хизмат кўрсатиш жараёни шаффоф, изчил ва ягона технологик харита (алгоритм) асосида амалга оширилади;

v) oddiy va shoshilinch holatlar qatʼiy chegaralanib, xizmat oluvchining hayoti, sogʻligʻi yoki xavfsizligiga tahdid yuzaga kelganda tezkor harakatlanish (24 soatlik choralar, ushbu milliy standartga “A” ilova) kafolatlanadi;

g) har bir bosqichda muddatlar buzilishi, kechikishlar yoki noqonuniy qarorlar qabul qilinishi uchun masʼul xodimlarning shaxsiy javobgarligi belgilanadi hamda xizmat oluvchining apellyatsiya huquqi toʻliq taʼminlanadi.

б) барча тартиб-таомиллар ўз вақтида, асоссиз кечиктиришларсиз бажарилади, хизмат олувчининг ҳуқуқ ва қонуний манфаатлари хизмат “маршрути” (йўналиши) нинг ҳар бир босқичида ҳимоя қилинади;

в) оддий ва шошилинч ҳолатлар қатъий чегараланиб, хизмат олувчининг ҳаёти, соғлиғи ёки хавфсизлигига таҳдид юзага келганда тезкор ҳаракатланиш (24 соатлик чоралар, ушбу миллий стандартга “А” илова) кафолатланади;

4.1.2.3 Natijaga erishish koʻrsatkichlari:

4.1.2.3 1. Bosqichlarni (tartib-qoidalarni) tartibga solish:

г) ҳар бир босқичда муддатлар бузилиши, кечикишлар ёки ноқонуний қарорлар қабул қилиниши учун масъул ходимларнинг шахсий жавобгарлиги белгиланади ҳамда хизмат олувчининг апелляция ҳуқуқи тўлиқ таъминланади.

4.1.2.3.1.1 Quyidagi majburiy bosqichlarni oʻz ichiga olgan xizmat koʻrsatishning tasdiqlangan bosqichma-bosqich texnologik xaritasining (yoki reglamenti) mavjudligi:

4.1.2.3 Натижага эришиш кўрсаткичлари:

a) hujjatlarni qabul qilish, roʻyxatdan oʻtkazish va dastlabki aloqa;

4.1.2.3 1. Босқичларни (тартиб-қоидаларни) тартибга солиш:

4.1.2.3.1.1 Қуйидаги мажбурий босқичларни ўз ичига олган хизмат кўрсатишнинг тасдиқланган босқичма-босқич технологик харитасининг (ёки регламенти) мавжудлиги:

b) xabardor qilingan holda rozilik olish;

v) ehtiyojlarni kompleks baholash;

а) ҳужжатларни қабул қилиш, рўйхатдан ўтказиш ва дастлабки алоқа;

g) IIRni ishlab chiqish va tasdiqlash;

б) хабардор қилинган ҳолда розилик олиш;

d) dastur tadbirlarini bevosita amalga oshirish (hayotiy koʻnikmalarga oʻrgatish, ijtimoiylashtirish);

в) эҳтиёжларни комплекс баҳолаш;

г) ИИРни ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш;

e) muntazam oraliq monitoring va tuzatishlar kiritish;

д) дастур тадбирларини бевосита амалга ошириш (ҳаётий кўникмаларга ўргатиш, ижтимоийлаштириш);

j) chiqarishga tayyorlash va xizmatlar koʻrsatishni toʻxtatish;

э) мунтазам оралиқ мониторинг ва тузатишлар киритиш;

z) tartib-taomilning har bir bosqichini bajarish uchun tashkilot xodimlari oʻrtasida majburiyatlar va javobgarlik sohalarini aniq taqsimlash.

4.1.2.3.2 Davriylikka rioya qilish:

ж) чиқаришга тайёрлаш ва хизматлар кўрсатишни тўхтатиш;

з) тартиб-таомилнинг ҳар бир босқичини бажариш учун ташкилот ходимлари ўртасида мажбуриятлар ва жавобгарлик соҳаларини аниқ тақсимлаш.

a) xizmat oluvchini oʻqishga qabul qilish uchun kelib tushayotgan hujjatlarni roʻyxatga olishning meʼyoriy muddatiga rioya qilish (masalan, oʻqishga qabul qilingan kuni / 24 soatdan kechiktirmay);

4.1.2.3.2 Даврийликка риоя қилиш:

b) ehtiyojlarni birlamchi va chuqurlashtirilgan baholashni oʻtkazish muddatlariga rioya qilish (birlamchi - 1 kun ichida, chuqurlashtirilgan - 14 ish kunigacha);

а) хизмат олувчини ўқишга қабул қилиш учун келиб тушаётган ҳужжатларни рўйхатга олишнинг меъёрий муддатига риоя қилиш (масалан, ўқишга қабул қилинган куни / 24 соатдан кечиктирмай);

v) IIRni ishlab chiqish va imzolash xizmatlarni oluvchi xizmat koʻrsatishga rasman qabul qilingan paytdan boshlab 30 kalendar kundan ortiq boʻlmagan muddatda amalga oshiriladi;

g) xizmat koʻrsatishning umumiy muddatini belgilash, bu muddat xizmat oluvchining yoshiga, individual ehtiyojlariga va belgilangan tartib-qoidalarga mutanosib boʻlishi kerak (masalan, xizmat oluvchi 18 yoshga toʻlgunga qadar, internatdan keyingi kuzatuv zarur boʻlganda esa 21-23 yoshgacha), bundan tashqari, har 3 oyda rejali tashriflar amalga oshiriladi va har 1/3/6/12/24 oyda davriy kuzatuv oʻtkaziladi.

б) эҳтиёжларни бирламчи ва чуқурлаштирилган баҳолашни ўтказиш муддатларига риоя қилиш (бирламчи - 1 кун ичида, чуқурлаштирилган - 14 иш кунигача);

в) ИИРни ишлаб чиқиш ва имзолаш хизматларни олувчи хизмат кўрсатишга расман қабул қилинган пайтдан бошлаб 30 календарь кундан ортиқ бўлмаган муддатда амалга оширилади;

1.  Xizmat oluvchining harakatini ("yoʻnalishini") hujjatlashtirish va hisobga olish:

a) xizmatlar koʻrsatishning boshlanishi, toʻxtatib turilishi, oʻzgartirilishi yoki toʻxtatilishining aniq sanalarini qayd etgan holda xizmatlar oluvchilarni hisobga olishning yagona jurnali/maʼlumotlar bazasini yuritish.

г) хизмат кўрсатишнинг умумий муддатини белгилаш, бу муддат хизмат олувчининг ёшига, индивидуал эҳтиёжларига ва белгиланган тартиб-қоидаларга мутаносиб бўлиши керак (масалан, хизмат олувчи 18 ёшга тўлгунга қадар, интернатдан кейинги кузатув зарур бўлганда эса 21-23 ёшгача), бундан ташқари, ҳар 3 ойда режали ташрифлар амалга оширилади ва ҳар 1/3/6/12/24 ойда даврий кузатув ўтказилади.

1.  Хизмат олувчининг ҳаракатини ("йўналишини") ҳужжатлаштириш ва ҳисобга олиш:

b) xizmat oluvchining shaxsiy hujjatlar yigʻmajildida (keysida) har bir mutaxassis xizmatning muayyan bosqichini bajarish sanasi toʻgʻrisida belgi qoʻyadigan tartib-taomillarni hisobga olish varaqasi mavjudligi.

а) хизматлар кўрсатишнинг бошланиши, тўхтатиб турилиши, ўзгартирилиши ёки тўхтатилишининг аниқ саналарини қайд этган ҳолда хизматлар олувчиларни ҳисобга олишнинг ягона журнали/маълумотлар базасини юритиш.

4.1.2.3.4 Tartib-qoidalardan xabardorlik:

a) xizmat oluvchilarning oʻzlari va ularning qonuniy vakillari uchun tartib-taomillar va muddatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning ochiqligi (maʼlumotlar tushunarli shaklda bayon etilgan, stendlarga joylashtirilgan yoki birinchi aloqada buklet koʻrinishida beriladi).

б) хизмат олувчининг шахсий ҳужжатлар йиғмажилдида (кейсида) ҳар бир мутахассис хизматнинг муайян босқичини бажариш санаси тўғрисида белги қўядиган тартиб-таомилларни ҳисобга олиш варақаси мавжудлиги.

4.1.2.4. Ijtimoiy xizmat koʻrsatish muddatlari xizmat oluvchining individual ehtiyojlarini kompleks aniqlashdan soʻng xizmat oluvchi va/yoki uning oila aʼzosi va/yoki xizmat oluvchining qonuniy vakili bilan kelishiladi va ijtimoiy xizmat koʻrsatish shartnomasida koʻrsatiladi.

4.1.2.3.4 Тартиб-қоидалардан хабардорлик:

4.1.3. 3-Standart - xizmatlardan foydalanishga asoslangan rozilik

а) хизмат олувчиларнинг ўзлари ва уларнинг қонуний вакиллари учун тартиб-таомиллар ва муддатлар тўғрисидаги маълумотларнинг очиқлиги (маълумотлар тушунарли шаклда баён этилган, стендларга жойлаштирилган ёки биринчи алоқада буклет кўринишида берилади).

4.1.3.1 Mustaqil hayotga tayyorlash xizmatlarini koʻrsatish faqat ongli, ixtiyoriy va xabardor qilingan rozilik olingandan soʻng boshlanishi kerak. Rozilik xizmatlarni oluvchining qonuniy vakillari va/yoki xizmatlarni oluvchining oʻzi tomonidan (uning yoshi va milliy qonunchilikka muvofiq huquqiy maqomiga qarab) koʻrsatilayotgan xizmatlarning xususiyati, shartlari va maqsadlari toʻgʻrisida toʻliq, tushunarli va tushunarli maʼlumot taqdim etilgandan soʻng beriladi.

4.1.2.4. Ижтимоий хизмат кўрсатиш муддатлари хизмат олувчининг индивидуал эҳтиёжларини комплекс аниқлашдан сўнг хизмат олувчи ва/ёки унинг оила аъзоси ва/ёки хизмат олувчининг қонуний вакили билан келишилади ва ижтимоий хизмат кўрсатиш шартномасида кўрсатилади.

4.1.3. 3-Стандарт - хизматлардан фойдаланишга асосланган розилик

4.1.3.2 Kutilayotgan natija: Xizmat oluvchilar (yoki ularning qonuniy vakillari) IIRning mohiyati, maqsadlari, huquq va majburiyatlarini aniq tushunadi va ixtiyoriy ravishda ushbu jarayonga qoʻshilish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi, bu esa ularning motivatsiyasi va natijalar uchun shaxsiy masʼuliyatini oshiradi.

4.1.3.1 Мустақил ҳаётга тайёрлаш хизматларини кўрсатиш фақат онгли, ихтиёрий ва хабардор қилинган розилик олингандан сўнг бошланиши керак. Розилик хизматларни олувчининг қонуний вакиллари ва/ёки хизматларни олувчининг ўзи томонидан (унинг ёши ва миллий қонунчиликка мувофиқ ҳуқуқий мақомига қараб) кўрсатилаётган хизматларнинг хусусияти, шартлари ва мақсадлари тўғрисида тўлиқ, тушунарли ва тушунарли маълумот тақдим этилгандан сўнг берилади.

4.1.3.3 Natijaga erishish koʻrsatkichlari:

4.1.3.2 Кутилаётган натижа: Хизмат олувчилар (ёки уларнинг қонуний вакиллари) ИИРнинг моҳияти, мақсадлари, ҳуқуқ ва мажбуриятларини аниқ тушунади ва ихтиёрий равишда ушбу жараёнга қўшилиш тўғрисида қарор қабул қилади, бу эса уларнинг мотивацияси ва натижалар учун шахсий масъулиятини оширади.

4.1.3.3.1 Qulay shaklda maʼlumot berish (axborot taqdim etish):

4.1.3.3 Натижага эришиш кўрсаткичлари:

a) rozilikni imzolashdan oldin xizmatni oluvchilar bilan tushuntirish ishlari oʻtkazilganligi toʻgʻrisida hujjatlar bilan tasdiqlangan tasdiqning mavjudligi. Maʼlumot xizmat oluvchiga uning yoshi, intellektual va psixologik rivojlanishi hisobga olingan holda tushunarli tilda taqdim etiladi.

b) xizmat oluvchini (yoki uning qonuniy vakillarini) xizmatlar roʻyxati, muassasada yashash/boʻlish qoidalari, tomonlarning huquq va majburiyatlari, shikoyat berish tartibi va xizmatlarni toʻxtatish shartlari bilan tanishtirish.

4.1.3.3.1 Қулай шаклда маълумот бериш (ахборот тақдим этиш):

а) розиликни имзолашдан олдин хизматни олувчилар билан тушунтириш ишлари ўтказилганлиги тўғрисида ҳужжатлар билан тасдиқланган тасдиқнинг мавжудлиги. Маълумот хизмат олувчига унинг ёши, интеллектуал ва психологик ривожланиши ҳисобга олинган ҳолда тушунарли тилда тақдим этилади.

4.1.3.3.2 Huquqiy asoslanganlik va rasmiylashtirish:

б) хизмат олувчини (ёки унинг қонуний вакилларини) хизматлар рўйхати, муассасада яшаш/бўлиш қоидалари, томонларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари, шикоят бериш тартиби ва хизматларни тўхтатиш шартлари билан таништириш.

a) har bir xizmat oluvchining shaxsiy hujjatlar yigʻmajildida belgilangan namunadagi xizmatdan foydalanishga xabardor qilingan rozilik blankasining toʻldirilgan va imzolangan boʻlishi;

4.1.3.3.2 Ҳуқуқий асосланганлик ва ҳужжатлаштириш:

b) imzolashda yosh chekloviga rioya qilish: rozilik qonuniy vakil (xizmat oluvchilar uchun) va/yoki uning oʻzi tomonidan (bunday qarorlarni qabul qilish uchun qonunchilikda belgilangan yoshga yetganida, masalan, 14 yoshdan boshlab) imzolanadi, bu esa uning shaxsiy xohish-irodasini tasdiqlaydi.

а) ҳар бир хизмат олувчининг шахсий ҳужжатлар йиғмажилдида белгиланган намунадаги хизматдан фойдаланишга хабардор қилинган розилик бланкасининг тўлдирилган ва имзоланган бўлиши;

4.1.3.3.3 Ixtiyoriylik va shartlarni rad etish yoki oʻzgartirish huquqi:

a) rozilik olinganda xodimlar tomonidan psixologik bosim, manipulyatsiya yoki saqlash sharoitlarini yomonlashtirish tahdidi mavjud boʻlmasligi;

б) имзолашда ёш чекловига риоя қилиш: розилик қонуний вакил (хизмат олувчилар учун) ва/ёки унинг ўзи томонидан (бундай қарорларни қабул қилиш учун қонунчиликда белгиланган ёшга етганида, масалан, 14 ёшдан бошлаб) имзоланади, бу эса унинг шахсий хоҳиш-иродасини тасдиқлайди.

4.1.3.3.3 Ихтиёрийлик ва шартларни рад этиш ёки ўзгартириш ҳуқуқи:

b) xizmat oluvchiga (va uning qonuniy vakillariga) rozilikni qaytarib olish, muayyan xizmatlardan foydalanishni toʻxtatib turish yoki u uchun hech qanday salbiy oqibatlarsiz Individual integratsiya rejasi (IIR) shartlarini qayta koʻrib chiqish huquqi tushuntirilganligi.

а) розилик олинганда ходимлар томонидан психологик босим, манипуляция ёки сақлаш шароитларини ёмонлаштириш таҳдиди мавжуд бўлмаслиги;

4.1.3.3.4 Maxfiylik chegaralarini tushunish:

xabardor qilingan rozilik matniga maxfiylik chegaralari toʻgʻrisida alohida band kiritish: xizmat oluvchi oʻzining qaysi shaxsiy maʼlumotlari, kim tomonidan va qanday maqsadlarda (masalan, monitoring yoki sohalararo hamkorlik uchun) foydalanilishi mumkinligini, shuningdek, qanday favqulodda holatlarda (hayot yoki sogʻliqqa tahdid) maxfiylik buzilishi mumkinligini aniq bilishi kerak.

б) хизмат олувчига (ва унинг қонуний вакилларига) розиликни қайтариб олиш, муайян хизматлардан фойдаланишни тўхтатиб туриш ёки у учун ҳеч қандай салбий оқибатларсиз Индивидуал интеграция режаси (ИИР) шартларини қайта кўриб чиқиш ҳуқуқини тушунтириш.

4.1.4. 4-standart-ijtimoiy aloqalarni tiklash va ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahat tizimini tashkil etish

4.1.3.3.4 Махфийлик чегараларини тушуниш:

хабардор қилинган розилик матнига махфийлик чегаралари тўғрисида алоҳида банд киритиш: хизмат олувчи ўзининг қайси шахсий маълумотлари, ким томонидан ва қандай мақсадларда (масалан, мониторинг ёки соҳалараро ҳамкорлик учун) фойдаланилиши мумкинлигини, шунингдек, қандай фавқулодда ҳолатларда (ҳаёт ёки соғлиққа таҳдид) махфийлик бузилиши мумкинлигини аниқ билиши керак.

4.1.4.1. Xizmat oluvchilarning ijtimoiy aloqalarini tiklash (xavfsiz qarindoshlari, mahalla), shuningdek, xizmat oluvchining yashash joyidagi (amaldagi va roʻyxatdan oʻtgan manzili boʻyicha) mahalladagi ijtimoiy xodim (ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchi) bilan aloqalarni izlash va oʻrnatish.

4.1.4.2. Xizmat oluvchiga jamiyatga moslashish, ijtimoiy aloqalarni tiklash va mustaqil hayotga oʻtish davrida (shu jumladan, 18 yoshga toʻlgandan soʻng pensiya/nafaqa mablagʻlarini toʻgʻri sarflash va moliyaviy mustaqillikka erishish) shaxsiy yordam koʻrsatish uchun ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchi tizimi tashkil etiladi.

4.1.4. 4-стандарт-ижтимоий алоқаларни тиклаш ва устоз/мураббий/шахсий маслаҳат тизимини ташкил этиш

4.1.4.1. Хизмат олувчиларнинг ижтимоий алоқаларини тиклаш (хавфсиз қариндошлари, маҳалла), шунингдек, хизмат олувчининг яшаш жойидаги (амалдаги ва рўйхатдан ўтган манзили бўйича) маҳалладаги ижтимоий ходим (устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчи) билан алоқаларни излаш ва ўрнатиш.

a) ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchilikka nomzodlar ixtiyoriy ravishda jalb etiladi. Nomzodlarning sudlanmaganligi (ayniqsa, voyaga yetmaganlarga qarshi jinoyatlar uchun), psixonevrologiya va narkologiya dispanserlarida hisobda turmaganligi holati majburiy tartibda tekshiriladi, shuningdek psixologik suhbat oʻtkaziladi;

4.1.4.2. Хизмат олувчига жамиятга мослашиш, ижтимоий алоқаларни тиклаш ва мустақил ҳаётга ўтиш даврида (шу жумладан, 18 ёшга тўлгандан сўнг пенсия/нафақа маблағларини тўғри сарфлаш ва молиявий мустақилликка эришиш) шахсий ёрдам кўрсатиш учун устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчи тизими ташкил этилади.

b) tekshiruvdan muvaffaqiyatli oʻtgan nomzodlar bolalar psixologiyasi, jarohatni hisobga olish (jarohatga yoʻnaltirilgan yondashuv), maxfiylik va shaxsiy chegaralarga rioya qilishni oʻz ichiga olgan majburiy dastur boʻyicha oʻqitiladi (kamida 24 soatlik trening);

а) устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчиликка номзодлар ихтиёрий равишда жалб этилади. Номзодларнинг судланмаганлиги (айниқса, вояга етмаганларга қарши жиноятлар учун), психоневрология ва наркология диспансерларида ҳисобда турмаганлиги ҳолати мажбурий тартибда текширилади, шунингдек психологик суҳбат ўтказилади;

v) ustoz/murabbiy yoki shaxsiy maslahatchi va xizmat oluvchi oʻrtasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi ichki tartib-qoidalar va odob-axloq qoidalari imzolanadi. Ichki tartib qoidalari va odob-axloq qoidalari xizmat oluvchining shaxsiy hayotiga aralashmaslik, moddiy yoki boshqa maqsadlarda suiisteʼmol qilishga yoʻl qoʻymaslik va kasbiy chegaralarga rioya qilish majburiyatlarini yuklaydi;

б) текширувдан муваффақиятли ўтган номзодлар болалар психологияси, жароҳатни ҳисобга олиш (жароҳатга йўналтирилган ёндашув), махфийлик ва шахсий чегараларга риоя қилишни ўз ичига олган мажбурий дастур бўйича ўқитилади (камида 24 соатлик тренинг);

g) dastlabki bosqichda uchrashuvlar faqat jamoat joylarida yoki muassasa hududida kunduzi tashkil etiladi. Uchrashuvlarni oʻtkazish rejasi va joyi xizmat koʻrsatuvchi (ijtimoiy xodim) bilan oldindan kelishiladi;

d) ustoz/murabbiy yoki shaxsiy maslahatchi xizmat oluvchining tyutorlari bilan oʻzaro hamkorlikda faoliyat yuritadi (oliy taʼlim muassasalari, kasb-hunar maktablari va boshqa taʼlim muassasalarida);

в) устоз/мураббий ёки шахсий маслаҳатчи ва хизмат олувчи ўртасидаги муносабатларни тартибга солувчи ички тартиб-қоидалар ва одоб-ахлоқ қоидалари имзоланади. Ички тартиб қоидалари ва одоб-ахлоқ қоидалари хизмат олувчининг шахсий ҳаётига аралашмаслик, моддий ёки бошқа мақсадларда суиистеъмол қилишга йўл қўймаслик ва касбий чегараларга риоя қилиш мажбуриятларини юклайди;

e) ustoz/murabbiy yoki shaxsiy maslahatchi faoliyatiga nisbatan xizmat koʻrsatuvchining tajribali psixologlari va ijtimoiy ish boʻyicha ekspertlari tomonidan har oyda kamida 1-marta kasbiy tahlil (superviziya) va maslahat berishning davriy sessiyalari oʻtkaziladi;

г) дастлабки босқичда учрашувлар фақат жамоат жойларида ёки муассаса ҳудудида кундузи ташкил этилади. Учрашувларни ўтказиш режаси ва жойи хизмат кўрсатувчи (ижтимоий ходим) билан олдиндан келишилади;

д) устоз/мураббий ёки шахсий маслаҳатчи хизмат олувчининг тюторлари билан ўзаро ҳамкорликда фаолият юритади (олий таълим муассасалари, касб-ҳунар мактаблари ва бошқа таълим муассасаларида);

j) xizmat oluvchi uchun ustoz/murabbiy yoki shaxsiy maslahatchi xatti-harakatlari ustidan anonim va xavfsiz shikoyat qilish tizimi yaratiladi (ishonch telefoni, maxsus quti, ijtimoiy xodimga toʻgʻridan-toʻgʻri murojaat qilish). Har bir shikoyat 3 ish kuni mobaynida koʻrib chiqilishi lozim;

э) устоз/мураббий ёки шахсий маслаҳатчи фаолиятига нисбатан хизмат кўрсатувчининг тажрибали психологлари ва ижтимоий иш бўйича экспертлари томонидан ҳар ойда камида 1 марта касбий таҳлил (супервизия) ва маслаҳат беришнинг даврий сессиялари ўтказилади;

z) "ustoz/murabbiy yoki shaxsiy maslahatchi – xizmat oluvchi" juftligidagi munosabatlar ijtimoiy xodimning xulosasi asosida, IIR maqsadlariga erishilganda (rejali ravishda), xizmat oluvchining yoki ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchining asoslantirilgan arizasiga koʻra, shikoyat tasdiqlangan yoki axloqiy meʼyorlar buzilgan taqdirda (muddatidan oldin) rasman tugatiladi.  Xizmat oluvchi uchun ruhiy jarohatning oldini olish maqsadida munosabatlarni toʻxtatish jarayoni psixologik qoʻllab-quvvatlash bilan birga olib boriladi.

ж) хизмат олувчи учун устоз/мураббий ёки шахсий маслаҳатчи хатти-ҳаракатлари устидан аноним ва хавфсиз шикоят қилиш тизими яратилади (ишонч телефони, махсус қути, ижтимоий ходимга тўғридан-тўғри мурожаат қилиш). Ҳар бир шикоят 3 иш куни мобайнида кўриб чиқилиши лозим; 

4.1.4.3. Kutilayotgan natija:

a) xizmat oluvchida ijobiy ijtimoiy aloqalarning barqaror tarmogʻi (agar bu xavfsiz va xizmat oluvchining manfaatlariga javob bersa, qarindoshlar bilan ham) shakllantiriladi va qoʻllab-quvvatlanadi, shuningdek, jamiyatga integratsiyalashuv jarayonida hissiy, psixologik va amaliy yordam olish uchun yashash joyidagi (ayni vaqtdagi) mahalladagi ijtimoiy xodim (ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchi) bilan uzoq muddatli hamkorlik taʼminlanadi;

з) "устоз/мураббий ёки шахсий маслаҳатчи – хизмат олувчи" жуфтлигидаги муносабатлар ижтимоий ходимнинг хулосаси асосида, ИИР мақсадларига эришилганда (режали равишда), хизмат олувчининг ёки устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчининг асослантирилган аризасига кўра, шикоят тасдиқланган ёки ахлоқий меъёрлар бузилган тақдирда (муддатидан олдин) расман тугатилади.  Хизмат олувчи учун руҳий жароҳатнинг олдини олиш мақсадида муносабатларни тўхтатиш жараёни психологик қўллаб-қувватлаш билан бирга олиб борилади.

4.1.4.3. Кутилаётган натижа:

b) har bir xizmatdan foydalanuvchida jamiyatda ishonchli ijtimoiy tayanch (ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchi) shakllanadi, bu ularning yakkalanishining oldini oladi va mustaqil hayotga moslashishini tezlashtiradi (uy-joy topish, ishga joylashish, nafaqalar va shaxsiy byudjetni boshqarish);

а) хизмат олувчида ижобий ижтимоий алоқаларнинг барқарор тармоғи (агар бу хавфсиз ва хизмат олувчининг манфаатларига жавоб берса, қариндошлар билан ҳам) шакллантирилади ва қўллаб-қувватланади, шунингдек, жамиятга интеграциялашув жараёнида ҳиссий, психологик ва амалий ёрдам олиш учун яшаш жойидаги (айни вақтдаги) маҳалладаги ижтимоий ходим (устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчи) билан узоқ муддатли ҳамкорлик таъминланади;

v) murabbiylar/mentorlar/shaxsiy maslahatchilarni qatʼiy tekshirish, oʻqitish va tizimli nazorat qilish orqali xizmat oluvchilarning xavfsizligi 100% taʼminlanadi, ularning jismoniy, ruhiy yoki iqtisodiy ekspluatatsiya qurboniga aylanish xavfi toʻliq bartaraf etiladi.

4.1.4.4 Natijaga erishish koʻrsatkichlari:

б) ҳар бир хизматдан фойдаланувчида жамиятда ишончли ижтимоий таянч (устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчи) шаклланади, бу уларнинг яккаланишининг олдини олади ва мустақил ҳаётга мослашишини тезлаштиради (уй-жой топиш, ишга жойлашиш, нафақалар ва шахсий бюджетни бошқариш);

4.1.4.4.1 Ijtimoiy aloqalarni baholash:

в) мураббийлар/менторлар/шахсий маслаҳатчиларни қатъий текшириш, ўқитиш ва тизимли назорат қилиш орқали хизмат олувчиларнинг хавфсизлиги 100% таъминланади, уларнинг жисмоний, руҳий ёки иқтисодий эксплуатация қурбонига айланиш хавфи тўлиқ бартараф этилади.

4.1.4.4 Натижага эришиш кўрсаткичлари:

a) xizmat oluvchilarning 100 foizi ijtimoiy kartasiga ("Ijtimoiy karta") ega.

4.1.4.4.1 Ижтимоий алоқаларни баҳолаш:

b) mutaxassis tomonidan xizmat oluvchi bilan birgalikda tuziladigan va yiliga kamida bir marta qayta koʻrib chiqiladigan, munosabatlarning yaqinligi va xavfsizligi darajasi (yaqin qarindoshlar, mutaxassislar) va ijtimoiy kartaning shaxsiy hujjatlar yigʻmajildida mavjudligi.

а) хизмат олувчиларнинг 100 фоизи ижтимоий картасига ("Ижтимоий карта") эга.

4.1.4.4.2 Xizmat oluvchilarni ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchi bilan taʼminlash:

a) yakka tartibda qoʻllab-quvvatlashga muhtoj boʻlgan 14 yoshdan 18 yoshgacha boʻlgan xizmatdan oluvchilarning kamida [X]%*[1] maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan ustoz/ murabbiy/shaxsiy maslahatchi bilan taʼminlanganligi;

б) мутахассис томонидан хизмат олувчи билан биргаликда тузиладиган ва йилига камида бир марта қайта кўриб чиқиладиган, муносабатларнинг яқинлиги ва хавфсизлиги даражаси (яқин қариндошлар, мутахассислар) ва ижтимоий картанинг шахсий ҳужжатлар йиғмажилдида мавжудлиги.

b) shaxsiy hujjatlar yigʻmajildida xizmat koʻrsatuvchi (yoki qonuniy vakil), ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchi va xizmat oluvchining oʻzi tomonidan imzolangan, uchrashuvlar shakli va muntazamligini belgilovchi ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchi shartnomasi/kelishuvining mavjudligi;

4.1.4.4.2 Хизмат олувчиларни устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчи билан таъминлаш:

v) jarayonga jalb etilgan va xizmat oluvchilar bilan juftlikka qoʻyilgan ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchilarning majburiy tekshiruvdan (sudlanmaganlik, tibbiy koʻrik) va 24 soatlik oʻquv treninglaridan toʻliq oʻtganlik darajasi kamida [X]%*[2] 

а) якка тартибда қўллаб-қувватлашга муҳтож бўлган 14 ёшдан 18 ёшгача бўлган хизматдан олувчиларнинг камида [Х]%*[1] махсус тайёргарликдан ўтган устоз/ мураббий/шахсий маслаҳатчи билан таъминланганлиги;

g) faoliyat koʻrsatayotgan ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchilarning har oylik tizimli kasbiy maslahat va superviziya sessiyalari bilan qamrab olinganlik ulushi kamida [X]%*[3] ;

б) шахсий ҳужжатлар йиғмажилдида хизмат кўрсатувчи (ёки қонуний вакил), устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчи ва хизмат олувчининг ўзи томонидан имзоланган, учрашувлар шакли ва мунтазамлигини белгиловчи устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчи шартномаси/келишувининг мавжудлиги;

d) ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchilar tomonidan taqdim etilgan va tasdiqlangan asosli xarajatlarning oʻz vaqtida kompensatsiyasi (qoplab) berilganlik darajasi kamida [X]%*[4] ;

в) жараёнга жалб этилган ва хизмат олувчилар билан жуфтликка қўйилган устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчиларнинг мажбурий текширувдан (судланмаганлик, тиббий кўрик) ва 24 соатлик ўқув тренингларидан тўлиқ ўтганлик даражаси камида [Х]%*[2] 

ye) xizmat oluvchilvr tomonidan tushgan shikoyatlarning belgilangan muddatda (3 ish kunida) toʻliq koʻrib chiqilishi va oʻrnatilgan tartibda qaror qabul qilinishi kamida [X]%*[5] ;

г) фаолият кўрсатаётган устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчиларнинг ҳар ойлик тизимли касбий маслаҳат ва супервизия сессиялари билан қамраб олинганлик улуши камида [Х]%*[3] ;

д) устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчилар томонидан тақдим этилган ва тасдиқланган асосли харажатларнинг ўз вақтида компенсацияси (қоплаб) берилганлик даражаси камида [Х]%*[4] ;

4.1.4.4.3 Biologik oila bilan aloqalarni saqlash va tiklash (reintegratsiya komponenti):

е) хизмат олувчилвр томонидан тушган шикоятларнинг белгиланган муддатда (3 иш кунида) тўлиқ кўриб чиқилиши ва ўрнатилган тартибда қарор қабул қилиниши камида [Х]%*[5] ;

a) biologik ota-onalari yoki qarindoshlari (buvilari, bobolari, aka-ukalari/opa-singillari) bilan xavfsiz (hayoti va ruhiyatiga xavf tugʻdirmaydigan) aloqada boʻlgan xizmat oluvchilarning 100 foizi muntazam muloqot qilish uchun sharoitlar bilan taʼminlangan;

b) IIRda biologik oila bilan ishlash boʻlimining mavjudligi;

4.1.4.4.3 Биологик оила билан алоқаларни сақлаш ва тиклаш (реинтеграция компоненти):

uchrashuv, telefon qoʻngʻiroqlari yoki qoʻshma tadbirlar jadvallarining qayd etilishi;

а) биологик ота-оналари ёки қариндошлари (бувилари, боболари, ака-укалари/опа-сингиллари) билан хавфсиз (ҳаёти ва руҳиятига хавф туғдирмайдиган) алоқада бўлган хизмат олувчиларнинг 100 фоизи мунтазам мулоқот қилиш учун шароитлар билан таъминланган;

psixolog/ijtimoiy xodimning qarindoshlar bilan xizmat oluvchining munosabatlar dinamikasi toʻgʻrisidagi yozma hisobotlari.

б) ИИРда биологик оила билан ишлаш бўлимининг мавжудлиги;

учрашув, телефон қўнғироқлари ёки қўшма тадбирлар жадвалларининг қайд этилиши;

4.1.4.4.4 Ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchilarga nisbatan xavfsizlik choralari va tekshiruv (ruxsat berish mezonlari):

психолог/ижтимоий ходимнинг қариндошлар билан хизмат олувчининг муносабатлар динамикаси тўғрисидаги ёзма ҳисоботлари.

a) jalb qilingan ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchining (koʻngillilar) majburiy tayyorgarlikdan oʻtganligi kamida [X]%*[6] ;

4.1.4.4.4 Устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчиларга нисбатан хавфсизлик чоралари ва текширув (рухсат бериш мезонлари):

b) ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchining quyidagilarni oʻz ichiga olgan shaxsiy yigʻmajildi mavjudligi:

а) жалб қилинган устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчининг (кўнгиллилар) мажбурий тайёргарликдан ўтганлиги камида [Х]%*[6] ;

sudlanmaganlik toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma;

б) устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчининг қуйидагиларни ўз ичига олган шахсий йиғмажилди мавжудлиги:

psixonevrologiya va narkologiya dispanserlaridan maʼlumotnoma;

murabbiylikka tayyorlik toʻgʻrisidagi psixologik xulosa;

судланмаганлик тўғрисидаги маълумотнома;

психоневрология ва наркология диспансерларидан маълумотнома;

ixtisoslashtirilgan treningdan oʻtganlik toʻgʻrisidagi sertifikat.

4.1.4.4.5 Bitiruvdan keyingi munosabatlar barqarorligini monitoring qilish (internatdan keyingi bosqich):

мураббийликка тайёрлик тўғрисидаги психологик хулоса;

ихтисослаштирилган тренингдан ўтганлик тўғрисидаги сертификат.

a) xizmat oluvchilarning kamida 80 foizi internatdan keyingi kuzatuv bosqichida oʻz ijtimoiy tarmogʻidagi kamida bitta ijobiy xizmat oluvchilar hayotida muhim oʻrin tutgan kattalar bilan muntazam aloqada ekanligini tasdiqlaydi;

b) ijtimoiy aloqalar monitoringi natijalarini xizmat koʻrsatuvchi mutaxassisi hisobotlarida qayd etiladi;

4.1.4.4.5 Битирувдан кейинги муносабатлар барқарорлигини мониторинг қилиш (интернатдан кейинги босқич):

v) "ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchi- xizmat oluvchi" (“Ustoz-shogird”) juftliklari uchun muntazam (har chorakda kamida bir marta) qoʻllab-quvvatlovchi uchrashuvlar yoki superviziyalar oʻtkazish.

а) хизмат олувчиларнинг камида 80 фоизи интернатдан кейинги кузатув босқичида ўз ижтимоий тармоғидаги камида битта ижобий хизмат олувчилар ҳаётида муҳим ўрин тутган катталар билан мунтазам алоқада эканлигини тасдиқлайди;

g) ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchi xizmatidan foydalangan xizmat oluvchilarning kamida 90 foizi oʻz ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchilari bilan munosabatlardan mamnunligi va bu munosabat ularning mustaqil hayotida (ayniqsa, moliyaviy mablagʻlarni boshqarish va ijtimoiy aloqalarni tiklashda) ijobiy yordam berganligini tasdiqlashi (anonim soʻrovnomalar asosida);

б) ижтимоий алоқалар мониторинги натижаларини хизмат кўрсатувчи мутахассиси ҳисоботларида қайд этилади;

в) "устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчи- хизмат олувчи" (“Устоз-шогирд”) жуфтликлари учун мунтазам (ҳар чоракда камида бир марта) қўллаб-қувватловчи учрашувлар ёки супервизиялар ўтказиш.

d) Odob-axloq qoidalari va xavfsiz uchrashuvlar qoidalari buzilishi, shuningdek, ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchilar tomonidan xizmat oluvchiga nisbatan suiisteʼmolchilik yoki zoʻravonlik holatlarining qayd etilishi — 0% (yaʼni, umuman kuzatilmasligi).

г) устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчи хизматидан фойдаланган хизмат олувчиларнинг камида 90 фоизи ўз устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчилари билан муносабатлардан мамнунлиги ва бу муносабат уларнинг мустақил ҳаётида (айниқса, молиявий маблағларни бошқариш ва ижтимоий алоқаларни тиклашда) ижобий ёрдам берганлигини тасдиқлаши (аноним сўровномалар асосида);

ye) muddatdan oldin tugatilgan juftlik (ustoz-shogird)lar (muvaffaqiyatsiz mos kelish) ulushining umumiy juftliklarga nisbatan 10 foizdan oshmasligi.

д) Одоб-ахлоқ қоидалари ва хавфсиз учрашувлар қоидалари бузилиши, шунингдек, устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчилар томонидан хизмат олувчига нисбатан суиистеъмолчилик ёки зўравонлик ҳолатларининг қайд этилиши — 0% (яъни, умуман кузатилмаслиги).

4.1.5 5-Ctandart –xizmat oluvchilarni mustaqil hayotga tayyorlash

4.1.5.1 Xizmat oluvchilarni ijtimoiy yakkalanishdan chiqarish, xizmat oluvchilarga yoʻnaltirilgan yondashuvga asoslanib, ularning ehtiyojlarini hisobga olish, ularning mustaqil yoki kuzatuv ostidagi (koʻmak beriladigan) hayoti uchun mahalliy hamjamiyatda (mahallada) teng huquqli va faol muhit yaratish.

е) муддатдан олдин тугатилган жуфтлик (устоз-шогирд)лар (муваффақиятсиз мос келиш) улушининг умумий жуфтликларга нисбатан 10 фоиздан ошмаслиги.

4.1.5.2 Xizmat koʻrsatuvchilar xizmat oluvchini jamiyatga muvaffaqiyatli integratsiyalashuvi uchun ijtimoiy yetakchilik (mentorlik) asosida quyidagi 6 ta asosiy yoʻnalish boʻyicha minimal talablarni taʼminlashi shart:

4.1.5 5-Cтандарт –хизмат олувчиларни мустақил ҳаётга тайёрлаш

4.1.5.2.1. Kundalik-maishiy va mustaqil yashash koʻnikmalarini rivojlantirish:

4.1.5.1 Хизмат олувчиларни ижтимоий яккаланишдан чиқариш, хизмат олувчиларга йўналтирилган ёндашувга асосланиб, уларнинг эҳтиёжларини ҳисобга олиш, уларнинг мустақил ёки кузатув остидаги (кўмак бериладиган) ҳаёти учун маҳаллий ҳамжамиятда (маҳаллада) тенг ҳуқуқли ва фаол муҳит яратиш. 

muassasa ichida yoki maxsus "trening xonalarida/uylarida" shaxsiy gigiyena, ovqat pishirish, kir yuvish, roʻzgʻor asboblaridan foydalanishni oʻrgatish;

4.1.5.2 Хизмат кўрсатувчилар хизмат олувчини жамиятга муваффақиятли интеграциялашуви учун ижтимоий етакчилик (менторлик) асосида қуйидаги 6 та асосий йўналиш бўйича минимал талабларни таъминлаши шарт:

mustaqil ijara yoki ajratilgan uy-joyda yashash davrida shaxsiy byudjetni shakllantirish, kommunal toʻlovlarni onlayn/oflayn toʻlash, banklar va davlat xizmatlari markazlaridan mustaqil foydalanish koʻnikmalarini amaliyotda mustahkamlash.

4.1.5.2.1. Кундалик-маиший ва мустақил яшаш кўникмаларини ривожлантириш:

муассаса ичида ёки махсус "тренинг хоналарида/уйларида" шахсий гигиена, овқат пишириш, кир ювиш, рўзғор асбобларидан фойдаланишни ўргатиш;

4.1.5.2.2. Huquqiy yordam va ijtimoiy-huquqiy himoya:

мустақил ижара ёки ажратилган уй-жойда яшаш даврида шахсий бюджетни шакллантириш, коммунал тўловларни онлайн/офлайн тўлаш, банклар ва давлат хизматлари марказларидан мустақил фойдаланиш кўникмаларини амалиётда мустаҳкамлаш.

xizmat oluvchini 16 yoshda ID-karta bilan oʻz vaqtida taʼminlash, unga tegishli boʻlgan mulk va meros huquqlarini himoya qilish, davlat tomonidan beriladigan uy-joy navbatiga (subsidiyaga) toʻgʻri roʻyxatga qoʻyish;

muassasani tark etgandan keyin uy-joy olishida, mehnat shartnomalarini tuzishda huquqiy maslahatlar berish va ularning qonuniy manfaatlarini sud hamda boshqa organlarda himoya qilish.

4.1.5.2.2. Ҳуқуқий ёрдам ва ижтимоий-ҳуқуқий ҳимоя:

4.1.5.2.3. Psixologik-pedagogik va emotsional qoʻllab-quvvatlash:

хизмат олувчини 16 ёшда ID-карта билан ўз вақтида таъминлаш, унга тегишли бўлган мулк ва мерос ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, давлат томонидан бериладиган уй-жой навбатига (субсидияга) тўғри рўйхатга қўйиш;

муассасани тарк этгандан кейин уй-жой олишида, меҳнат шартномаларини тузишда ҳуқуқий маслаҳатлар бериш ва уларнинг қонуний манфаатларини суд ҳамда бошқа органларда ҳимоя қилиш.

bolalikdagi jarohatlar (travmalar) bilan ishlash, muassasadan keyingi hayotga boʻlgan qoʻrquv va hayajonni kamaytirish, muloqot va nizolarni hal qilish treninglari;

4.1.5.2.3. Психологик-педагогик ва эмоционал қўллаб-қувватлаш:

mustaqil hayotdagi yolgʻizlik, depressiya va ijtimoiy bosimlarga qarshi emotsional koʻmak berish, inqiroz davrida ijtimoiy-psixologik xizmatlar va ishonch telefonlari orqali tezkor yordam tizimini yoʻlga qoʻyish.

4.1.5.2.4. Taʼlim olish va kasbiy bandlikni taʼminlashga koʻmaklashish:

болаликдаги жароҳатлар (травмалар) билан ишлаш, муассасадан кейинги ҳаётга бўлган қўрқув ва ҳаяжонни камайтириш, мулоқот ва низоларни ҳал қилиш тренинглари;

professional kasbga yoʻnaltirish (proforiyentatsiya), maktab/kollej taʼlimini nazorat qilish, repetitorlik va til kurslariga jalb etish, raqamli savodxonlikni (IT) oshirish.

мустақил ҳаётдаги ёлғизлик, депрессия ва ижтимоий босимларга қарши эмоционал кўмак бериш, инқироз даврида ижтимоий-психологик хизматлар ва ишонч телефонлари орқали тезкор ёрдам тизимини йўлга қўйиш.

4.1.5.2.4. Таълим олиш ва касбий бандликни таъминлашга кўмаклашиш:

oliy yoki oʻrta-maxsus taʼlim muassasalariga hujjat topshirish va imtiyozlardan foydalanishga koʻmaklashish. Mehnat birjalari bilan hamkorlikda doimiy ish oʻrinlariga joylashtirish, rezyume yozish va ish beruvchi bilan suhbatdan oʻtish amaliyotini oʻrgatish.

профессионал касбга йўналтириш (профориентация), мактаб/коллеж таълимини назорат қилиш, репетиторлик ва тил курсларига жалб этиш, рақамли саводхонликни (IT) ошириш.

4.1.5.2.5 Reproduktiv salomatlik, sogʻliqni saqlash va tibbiy-ijtimoiy koʻmak:

олий ёки ўрта-махсус таълим муассасаларига ҳужжат топшириш ва имтиёзлардан фойдаланишга кўмаклашиш. Меҳнат биржалари билан ҳамкорликда доимий иш ўринларига жойлаштириш, резюме ёзиш ва иш берувчи билан суҳбатдан ўтиш амалиётини ўргатиш.

xizmat oluvchilarning yosh xususiyatlari, salomatligidan kelib chiqib, jinsiy balogʻat davri, shaxsiy gigiyena, sogʻlom ovqatlanish va zararli odatlarning oqibatlari boʻyicha tibbiy savodxonlik darslarini oʻtkazish.

4.1.5.2.5 Репродуктив саломатлик, соғлиқни сақлаш ва тиббий-ижтимоий кўмак:

reproduktiv salomatlik, oila qurishga tayyorgarlik, tibbiy sugʻurta tizimidan foydalanish, hududiy poliklinikalarda tibbiy koʻrikdan mustaqil oʻtish koʻnikmalarini shakllantirish.

4.1.5.2.6 Internatdan keyingi kuzatuv (post-institutsional patronaj): muassasani bitirgan xizmat oluvchilarni kamida 23 yoshgacha (zarurat tugʻilganda ijtimoiy moslashuvi qiyin boʻlgan holatlarda 25 yoshgacha) majburiy tartibda internatdan keyingi kuzatuv (post-institutsional patronaj) bilan qamrab olish;

хизмат олувчиларнинг ёш хусусиятлари, саломатлигидан келиб чиқиб, жинсий балоғат даври, шахсий гигиена, соғлом овқатланиш ва зарарли одатларнинг оқибатлари бўйича тиббий саводхонлик дарсларини ўтказиш.

репродуктив саломатлик, оила қуришга тайёргарлик, тиббий суғурта тизимидан фойдаланиш, ҳудудий поликлиникаларда тиббий кўрикдан мустақил ўтиш кўникмаларини шакллантириш.

har bir xizmat oluvchiga va mahalla, ustoz (murabbiy yoki shaxsiy maslahatchi) hamda ijtimoiy xodimdan iborat "qoʻllab-quvvatlash tarmogʻi" biriktirish.

4.1.5.2.6 Интернатдан кейинги кузатув (пост-институционал патронаж): муассасани битирган хизмат олувчиларни камида 23 ёшгача (зарурат туғилганда ижтимоий мослашуви қийин бўлган ҳолатларда 25 ёшгача) мажбурий тартибда интернатдан кейинги кузатув (пост-институционал патронаж) билан қамраб олиш;

4.1.5.2 Kutilayotgan natija:

ҳар бир хизмат олувчига ва маҳалла, устоз (мураббий ёки шахсий маслаҳатчи) ҳамда ижтимоий ходимдан иборат "қўллаб-қувватлаш тармоғи" бириктириш.

a) xizmat oluvchilar muassasalarni tark etgach, begonalar yordamisiz oʻz kundalik hayoti, shaxsiy byudjetini toʻgʻri rejalashtirish va roʻzgʻor yuritishni 100 foiz mustaqil boshqaradi. Ular oʻzlariga tegishli boʻlgan barcha qonuniy hujjatlarga (ID-karta, imtiyozlar, hisob raqamlari) ega boʻlib, davlat tomonidan beriladigan uy-joy va ijtimoiy kafolatlardan inqirozlarsiz, xavfsiz va toʻliq foydalana oladi;

xizmat oluvchilar oiladagi inqirozlar, ruhiy tushkunlik yoki zoʻravonlik holatlarida davlat tomonidan yaratilgan huquqiy va ijtimoiy himoya mexanizmlarini aniq biladi va ulardan mustaqil foydalana oladi;

4.1.5.2 Кутилаётган натижа:

inqirozli vaziyatlarda toʻgʻri harakat qilish va shaxsiy chegaralarini destruktiv munosabatlardan himoyalash koʻnikmalariga ega boʻladi;

а) хизмат олувчилар муассасаларни тарк этгач, бегоналар ёрдамисиз ўз кундалик ҳаёти, шахсий бюджетини тўғри режалаштириш ва рўзғор юритишни 100 фоиз мустақил бошқаради. Улар ўзларига тегишли бўлган барча қонуний ҳужжатларга (ID-карта, имтиёзлар, ҳисоб рақамлари) эга бўлиб, давлат томонидан бериладиган уй-жой ва ижтимоий кафолатлардан инқирозларсиз, хавфсиз ва тўлиқ фойдалана олади;

b) xizmat oluvchilarda yuqori darajadagi psixologik chidamlilik va muloqot madaniyati shakllanishi hisobiga ular yangi ijtimoiy muhitga tez moslashadi va oila qurish va ongli ravishda, masʼuliyatli ota-onalikka psixologik, maʼnaviy va huquqiy jihatdan tayyorlanadi;

хизмат олувчилар оиладаги инқирозлар, руҳий тушкунлик ёки зўравонлик ҳолатларида давлат томонидан яратилган ҳуқуқий ва ижтимоий ҳимоя механизмларини аниқ билади ва улардан мустақил фойдалана олади;

инқирозли вазиятларда тўғри ҳаракат қилиш ва шахсий чегараларини деструктив муносабатлардан ҳимоялаш кўникмаларига эга бўлади;

xizmat oluvchilar boʻlajak farzandlarining jismoniy, ruhiy va intellektual rivojlanishi uchun xavfsiz muhit yaratish, bola huquqlarini himoya qilish hamda pozitiv tarbiya usullarini qoʻllash yuzasidan amaliy tayyorgarlikdan oʻtadi;

б) хизмат олувчиларда юқори даражадаги психологик чидамлилик ва мулоқот маданияти шаклланиши ҳисобига улар янги ижтимоий муҳитга тез мослашади ва оила қуриш ва онгли равишда, масъулиятли ота-оналикка психологик, маънавий ва ҳуқуқий жиҳатдан тайёрланади;

v) talabalik davrida taʼlimni tashlab ketish holatlari barham topadi;

хизмат олувчилар бўлажак фарзандларининг жисмоний, руҳий ва интеллектуал ривожланиши учун хавфсиз муҳит яратиш, бола ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ҳамда позитив тарбия усулларини қўллаш юзасидан амалий тайёргарликдан ўтади;

xizmat oluvchilarning kamida 90 foizi mehnat bozorida talab yuqori boʻlgan kasb-hunar, raqamli koʻnikmalar yoki oliy maʼlumotga ega boʻlib, oʻz mutaxassisligi boʻyicha doimiy ish oʻrinlariga joylashadi va moliyaviy mustaqillikka erishadi;

в) талабалик даврида таълимни ташлаб кетиш ҳолатлари барҳам топади;

g) xizmat oluvchilar tibbiy sugʻurta va sogʻliqni saqlash tizimidan mustaqil foydalanish koʻnikmalarini egallab, zararli odatlardan yiroq boʻlgan sogʻlom turmush tarzini yuritadi va sogʻlom oila qurishga tibbiy-psixologik jihatdan tayyor boʻladi;

xizmat oluvchilar oila qurish, farzandlik boʻlishni rejalashtirish, tibbiy madaniyat, irsiy va yuqumli kasalliklarning oldini olish hamda sogʻlom zurriyod qoldirish bilan bogʻliq tibbiy-ijtimoiy bilimlarni toʻliq oʻzlashtiradi;

хизмат олувчиларнинг камида 90 фоизи меҳнат бозорида талаб юқори бўлган касб-ҳунар, рақамли кўникмалар ёки олий маълумотга эга бўлиб, ўз мутахассислиги бўйича доимий иш ўринларига жойлашади ва молиявий мустақилликка эришади;

г) хизмат олувчилар тиббий суғурта ва соғлиқни сақлаш тизимидан мустақил фойдаланиш кўникмаларини эгаллаб, зарарли одатлардан йироқ бўлган соғлом турмуш тарзини юритади ва соғлом оила қуришга тиббий-психологик жиҳатдан тайёр бўлади;

xizmat oluvchilar yuqori darajadagi emotsional yetuklik va oʻzini-oʻzi boshqarish koʻnikmalariga ega boʻladi, oilada va jamiyatda teng huquqlilik, oʻzaro hurmat, gender tengligi va zoʻravonliksiz muloqot tamoyillariga sodiqlik namoyish etadi hamda er-xotin oʻrtasida majburiyatlarni adolatli taqsimlash boʻyicha mustahkam koʻnikmalarga ega boʻladi;

хизмат олувчилар оила қуриш, фарзандлик бўлишни режалаштириш, тиббий маданият, ирсий ва юқумли касалликларнинг олдини олиш ҳамда соғлом зурриёд қолдириш билан боғлиқ тиббий-ижтимоий билимларни тўлиқ ўзлаштиради;

reproduktiv salomatlikni muhofaza qilish masalalarida toʻliq maʼlumotga ega boʻladi. Shu bilan birga, 23-25 yoshgacha taʼminlanadigan internatdan keyingi kuzatuv (post-institutsional patronaj) va mahalla, ustoz (murabbiy yoki shaxsiy maslahatchi) hamda ijtimoiy xodimdan iborat "qoʻllab-quvvatlash tarmogʻi" evaziga hech bir xizmat oluvchi yolgʻizlanib qolmaydi, har qanday muammo erta bosqichda hal etiladi;

4.1.5.3 Natijaga erishish koʻrsatkichlari:

хизмат олувчилар юқори даражадаги эмоционал етуклик ва ўзини-ўзи бошқариш кўникмаларига эга бўлади, оилада ва жамиятда тенг ҳуқуқлилик, ўзаро ҳурмат, гендер тенглиги ва зўравонликсиз мулоқот тамойилларига содиқлик намойиш этади ҳамда эр-хотин ўртасида мажбуриятларни адолатли тақсимлаш бўйича мустаҳкам кўникмаларга эга бўлади;

4.1.5.3.1 Kundalik-maishiy va mustaqil yashash koʻnikmalarini rivojlantirish:

репродуктив саломатликни муҳофаза қилиш масалаларида тўлиқ маълумотга эга бўлади. Шу билан бирга, 23-25 ёшгача таъминланадиган интернатдан кейинги кузатув (пост-институционал патронаж) ва маҳалла, устоз (мураббий ёки шахсий маслаҳатчи) ҳамда ижтимоий ходимдан иборат "қўллаб-қувватлаш тармоғи" эвазига ҳеч бир хизмат олувчи ёлғизланиб қолмайди, ҳар қандай муаммо эрта босқичда ҳал этилади;

a) xizmat oluvchilarning 100 foizi mustaqil hayot boshlashdan 12 oy oldin ijtimoiy va maishiy koʻnikmalarning shakllanganlik darajasi kompleks baholash (ushbu milliy standartga “B” ilova) dan oʻtganligi;

4.1.5.3 Натижага эришиш кўрсаткичлари:

b) keys materiallarida uy-joyga hokim qarori (order), ijtimoiy shartnoma yoki belgilangan tartibga muvofiq rasmiylashtirilgan mulk/ijara huquqini tasdiqlovchi hujjatlarning nusxalari mavjudligi;

4.1.5.3.1 Кундалик-маиший ва мустақил яшаш кўникмаларини ривожлантириш:

а) хизмат олувчиларнинг 100 фоизи мустақил ҳаёт бошлашдан 12 ой олдин ижтимоий ва маиший кўникмаларнинг шаклланганлик даражаси комплекс баҳолаш (ушбу миллий стандартга “Б” илова) дан ўтганлиги;

v) xizmat oluvchilarning 100 foizi mustaqil hayotga oʻtishdan oldin kasallik xususiyatiga (nozologiyasiga) moslashtirilgan individual adaptiv koʻnikmalar boʻyicha maqsadli amaliy taʼlim kurslarini oʻtaganligi;

б) кейс материалларида уй-жойга ҳоким қарори (ордер), ижтимоий шартнома ёки белгиланган тартибга мувофиқ расмийлаштирилган мулк/ижара ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатларнинг нусхалари мавжудлиги;

b) keys materiallarida nogironlik turini hisobga olgan holda hayotiy koʻnikmalarni oʻzlashtirish boʻyicha shaxsiy tekshiruv varaqasining (chek-list) mavjudligi, jumladan:

в) хизмат олувчиларнинг 100 фоизи мустақил ҳаётга ўтишдан олдин касаллик хусусиятига (нозологиясига) мослаштирилган индивидуал адаптив кўникмалар бўйича мақсадли амалий таълим курсларини ўтаганлиги;

koʻzi ojiz va zaif koʻruvchi xizmat oluvchilar uchun: maxsus hassa yordamida fazoviy moʻljal olish va maxsus ekran oʻqish raqamli dasturlaridan foydalanish koʻnikmalari;

tayanch-harakati (shikastlangan)da nuqsonlari boʻlgan (aravachadagi) xizmat oluvchilar uchun: xavfsiz harakatlanish va maishiy ergonomika qoidalarining oʻzlashtirganligi;

б) кейс материалларида ногиронлик турини ҳисобга олган ҳолда ҳаётий кўникмаларни ўзлаштириш бўйича шахсий текширув варақасининг (чек-лист) мавжудлиги, жумладан:

кўзи ожиз ва заиф кўрувчи хизмат олувчилар учун: махсус ҳасса ёрдамида фазовий мўлжал олиш ва махсус экран ўқиш рақамли дастурларидан фойдаланиш кўникмалари;

psixik va aqliy rivojlanishida nuqsonlari boʻlgan xizmat oluvchilar uchun: vizual jadvallar, taymerlar va muqobil muloqot tizimlaridan foydalanish koʻnikmalari mavjudligi.

4.1.5.3.2 Huquqiy yordam va ijtimoiy-huquqiy himoya:

таянч-ҳаракати (шикастланган)да нуқсонлари бўлган (аравачадаги) хизмат олувчилар учун: хавфсиз ҳаракатланиш ва маиший эргономика қоидаларининг ўзлаштирганлиги; 

a) xizmat oluvchilarning 100 foizi mustaqil hayotga oʻtishdan oldin kommunal toʻlovlarni toʻlash, shaxsiy/oilaviy byudjetni boshqarish va moliyaviy firibgarlikdan himoyalanish mexanizmlari boʻyicha oʻqitilganligi va shaxsiy moliyaviy mablagʻlarini (nafaqa va stipendiyalari) mustaqil taqsimlash, kommunal toʻlovlar va raqamli davlat xizmatlaridan (my.gov.uz va bank ilovalari) begonalar yordamisiz foydalana olish darajasi;

психик ва ақлий ривожланишида нуқсонлари бўлган хизмат олувчилар учун: визуал жадваллар, таймерлар ва муқобил мулоқот тизимларидан фойдаланиш кўникмалари мавжудлиги.

b) IIRda amaliy mashgʻulotlardan oʻtganlik toʻgʻrisidagi belgilarning mavjudligi (jumladan, mobil bank ilovalari, uy-joy kommunal xizmatlarining shaxsiy kabinetlari bilan ishlash va hisobga olish asboblari/hisoblagichlar orqali toʻlovlarni amalga oshirish koʻnikmalari).

4.1.5.3.2 Ҳуқуқий ёрдам ва ижтимоий-ҳуқуқий ҳимоя:

а) хизмат олувчиларнинг 100 фоизи мустақил ҳаётга ўтишдан олдин коммунал тўловларни тўлаш, шахсий/оилавий бюджетни бошқариш ва молиявий фирибгарликдан ҳимояланиш механизмлари бўйича ўқитилганлиги ва шахсий молиявий маблағларини (нафақа ва стипендиялари) мустақил тақсимлаш, коммунал тўловлар ва рақамли давлат хизматларидан (my.gov.uz ва банк иловалари) бегоналар ёрдамисиз фойдалана олиш даражаси;

v) xizmat oluvchilarining davlat tomonidan beriladigan imtiyozlar, nafaqalar va ajratiladigan maqsadli uy-joylar uchun (yoki uy-joy subsidiyalari) navbatga qoʻyilishi hamda ulardan toʻliq foydalanish qamrovi;

б) ИИРда амалий машғулотлардан ўтганлик тўғрисидаги белгиларнинг мавжудлиги (жумладан, мобил банк иловалари, уй-жой коммунал хизматларининг шахсий кабинетлари билан ишлаш ва ҳисобга олиш асбоблари/ҳисоблагичлар орқали тўловларни амалга ошириш кўникмалари).

g) 25 yoshgacha boʻlgan davrda xizmat oluvchilarning davlat tomonidan berilgan yoki oʻzlari ijaraga olgan uy-joylarda muqim yashashi va kommunal/maishiy muammolarsiz hayot kechirishi taʼminlanganligi;

в) хизмат олувчиларининг давлат томонидан бериладиган имтиёзлар, нафақалар ва ажратиладиган мақсадли уй-жойлар учун (ёки уй-жой субсидиялари) навбатга қўйилиши ҳамда улардан тўлиқ фойдаланиш қамрови;

d) xizmat oluvchilar (shuningdek, oʻzlari oʻsib-ulgʻaygan, ota-onasiga tegishli yoki oʻzlari merosxoʻr boʻlgan uylari nomiga rasmiylashtirilgan xizmat oluvchilar)ning
 100 foizi inqirozli vaziyat (koʻchirish xavfi, aloqa uzilishlari, moliyaviy inqiroz) yuzaga kelganda  harakat qilish uchun ishlab chiqilgan algoritmga egaligi;

г) 25 ёшгача бўлган даврда хизмат олувчиларнинг давлат томонидан берилган ёки ўзлари ижарага олган уй-жойларда муқим яшаши ва коммунал/маиший муаммоларсиз ҳаёт кечириши таъминланганлиги;

ye) xizmat oluvchida mutaxassis, avariya xizmatlari, xizmat koʻrsatuvchining huquqiy ekspertlari va ishonch telefonlari bilan toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻlanadigan favqulodda harakat qilish eslatmasining mavjudligi;

j) xizmat oluvchining yashash joyiga muntazam ravishda (har yarim yilda kamida
 1-marta) monitoring tashriflari qayd etilganligi.

д) хизмат олувчилар (шунингдек, ўзлари ўсиб-улғайган, ота-онасига тегишли ёки ўзлари меросхўр бўлган уйлари номига расмийлаштирилган хизмат олувчилар)нинг
 100 фоизи инқирозли вазият (кўчириш хавфи, алоқа узилишлари, молиявий инқироз) юзага келганда  ҳаракат қилиш учун ишлаб чиқилган алгоритмга эгалиги;

4.1.5.3.3 Psixologik-pedagogik va emotsional qoʻllab-quvvatlash:

е) хизмат олувчида мутахассис, авария хизматлари, хизмат кўрсатувчининг ҳуқуқий экспертлари ва ишонч телефонлари билан тўғридан-тўғри боғланадиган фавқулодда ҳаракат қилиш эслатмасининг мавжудлиги;

a) IIR doirasida tizimli psixologik kuzatuv, stressga chidamlilik va mustaqil qaror qabul qilish treninglari bilan qamrab olinganligi (kamida 95 foiz);

ж) хизмат олувчининг яшаш жойига мунтазам равишда (ҳар ярим йилда камида
 1 марта) мониторинг ташрифлари қайд этилиши.

4.1.5.3.3 Психологик-педагогик ва эмоционал қўллаб-қувватлаш:

b) xizmat oluvchilarning yangi ijtimoiy muhitga (OTM, mehnat jamoasi) ruhiy moslashganligi va ijtimoiy inqirozlardan (tushkunlik, deviant xulq-atvor xavfidan) chiqish koʻrsatkichi (kamida 90 foiz);

а) ИИР доирасида тизимли психологик кузатув, стрессга чидамлилик ва мустақил қарор қабул қилиш тренинглари билан қамраб олинганлиги (камида 95 фоиз);

v) zoʻravonlik va odam savdosi qurboni boʻlgan, ruhiy jarohat (travma) olgan yoki giyohvandlikdan davolanayotgan xizmat oluvchilarning maxsus ishlab chiqilgan IIR bilan qamrab olinganligi va psixologik inqirozdan chiqish koʻrsatkichi kamida 95 foizdan yuqori boʻlishi lozim;

g) inklyuziv muhitga moslashish, oʻziga boʻlgan ishonchni tiklash va jamiyatda deviant (salbiy) xulq-atvor xavfini kamaytirish boʻyicha psixologik testlardan ijobiy oʻtgan bitiruvchilar ulushi kamida 90 foizni tashkil etishi lozim.

б) хизмат олувчиларнинг янги ижтимоий муҳитга (ОТМ, меҳнат жамоаси) руҳий мослашганлиги ва ижтимоий инқирозлардан (тушкунлик, девиант хулқ-атвор хавфидан) чиқиш кўрсаткичи (камида 90 фоиз);

в) зўравонлик ва одам савдоси қурбони бўлган, руҳий жароҳат (травма) олган ёки гиёҳвандликдан даволанаётган хизмат олувчиларнинг махсус ишлаб чиқилган ИИР билан қамраб олинганлиги ва психологик инқироздан чиқиш кўрсаткичи камида 95 фоиздан юқори бўлиши лозим;

4.1.5.3.4. Taʼlim olish va kasbiy bandlikni taʼminlashga koʻmaklashish:

a) xizmat oluvchilarning oʻz qiziqish va iqtidoridan kelib chiqib, shuningdek, ishsiz boʻlgan, nogironligi boʻlgan yoki ilgari taʼlimdan uzilib qolgan xizmat oluvchilarning mehnat bozorida talab yuqori boʻlgan kasb-hunar, raqamli savodxonlik (IT) yoki oliy/oʻrta-maxsus taʼlimga yoʻnaltirilish va til kurslari bilan qamrovi 100 foiz;

г) инклюзив муҳитга мослашиш, ўзига бўлган ишончни тиклаш ва жамиятда девиант (салбий) хулқ-атвор хавфини камайтириш бўйича психологик тестлардан ижобий ўтган битирувчилар улуши камида 90 фоизни ташкил этиши лозим.

b) muassasani bitirgandan soʻng 6 oy davomida oliy yoki oʻrta-maxsus taʼlim muassasalariga oʻqishga kirganligi, doimiy ish bilan taʼminlanganligi yoki kasb-hunarga qayta oʻqitilayotgan, doimiy ish oʻrniga ega boʻlgan yoki qonuniy tartibda oʻzini-oʻzi band qilgan (jumladan, kvotalangan ish oʻrinlariga joylashtirilgan nogironligi boʻlgan xizmat oluvchilar, oʻzini-oʻzi band qilganlar yoki tadbirkorlik faoliyatini boshlaganlar) xizmat oluvchilar ulushi kamida 90 foizni tashkil qilishi;

4.1.5.3.4. Таълим олиш ва касбий бандликни таъминлашга кўмаклашиш:

а) хизмат олувчиларнинг ўз қизиқиш ва иқтидоридан келиб чиқиб, шунингдек, ишсиз бўлган, ногиронлиги бўлган ёки илгари таълимдан узилиб қолган хизмат олувчиларнинг меҳнат бозорида талаб юқори бўлган касб-ҳунар, рақамли саводхонлик (IT) ёки олий/ўрта-махсус таълимга йўналтирилиш ва тил курслари билан қамрови 100 фоиз;

v) xizmat oluvchining davomati, oʻzlashtirish darajasi kuzatib borilganligi, zarur hollarda qoʻshimcha darslar yoki repetitorlar (ayniqsa, xorijiy tillar va raqamli koʻnikmalar boʻyicha) tashkil etilganligi va ularning OTMdagi yangi ijtimoiy muhitga tez va stressiz moslashganligi. Bunda, ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchi xizmat oluvchining real yashab turgan manziliga asosan uning OTMdagi tyutori bilan hamkorlikda faoliyat olib borganligi;

б) муассасани битиргандан сўнг 6 ой давомида олий ёки ўрта-махсус таълим муассасаларига ўқишга кирганлиги, доимий иш билан таъминланганлиги ёки касб-ҳунарга қайта ўқитилаётган, доимий иш ўрнига эга бўлган ёки қонуний тартибда ўзини-ўзи банд қилган (жумладан, квоталанган иш ўринларига жойлаштирилган ногиронлиги бўлган хизмат олувчилар, ўзини-ўзи банд қилганлар ёки тадбиркорлик фаолиятини бошлаганлар) хизмат олувчилар улуши камида 90 фоизни ташкил қилиши;

g) talabalik davrida tengdoshlar, professor-oʻqituvchilar va kasbiy mentor (tyutor)lar bilan sogʻlom munosabatlar tarmogʻi shakllanganligi;

в) хизмат олувчининг давомати, ўзлаштириш даражаси кузатиб борилганлиги, зарур ҳолларда қўшимча дарслар ёки репетиторлар (айниқса, хорижий тиллар ва рақамли кўникмалар бўйича) ташкил этилганлиги ва уларнинг ОТМдаги янги ижтимоий муҳитга тез ва стрессиз мослашганлиги. Бунда, устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчи хизмат олувчининг реал яшаб турган манзилига асосан унинг ОТМдаги тьютори билан ҳамкорликда фаолият олиб борганлиги;

d) zamonaviy oʻquv adabiyotlari, noutbuk yoki boshqa texnik vositalardan foydalanish imkoniyatini yaratishdagi hamkorligi.

4.1.5.3.5 Reproduktiv salomatlik, sogʻliqni saqlash va tibbiy-ijtimoiy koʻmak:

г) талабалик даврида тенгдошлар, профессор-ўқитувчилар ва касбий ментор (тьютор)лар билан соғлом муносабатлар тармоғи шаклланганлиги;

a) xizmat oluvchilarning 100 foizi sogʻliqni saqlash tizimining tegishli tibbiyot mutaxassislari (akusher-ginekologlar, urolog-androloglar) va reproduktolog ekspertlarning muntazam, maxfiy maslahatlari va koʻriklari bilan taʼminlanganligi;

д) замонавий ўқув адабиётлари, ноутбук ёки бошқа техник воситалардан фойдаланиш имкониятини яратишдаги ҳамкорлиги.

4.1.5.3.5 Репродуктив саломатлик, соғлиқни сақлаш ва тиббий-ижтимоий кўмак:

b) IIRda nikohdan oldingi majburiy tibbiy skrininglardan oʻtganlik hamda ixtisoslashtirilgan “Reproduktiv savodxonlik” kursini tamomlaganlik toʻgʻrisidagi rasmiy belgilar va tibbiy maʼlumotnomalarning mavjudligi;

v) xizmat oluvchilar orasida erta nikohlar, istalmagan homiladorlik yoki reproduktiv salomatlik bilan bogʻliq muammolar kamayganligi;

а) хизмат олувчиларнинг 100 фоизи соғлиқни сақлаш тизимининг тегишли тиббиёт мутахассислари (акушер-гинекологлар, уролог-андрологлар) ва репродуктолог экспертларнинг мунтазам, махфий маслаҳатлари ва кўриклари билан таъминланганлиги;

g) reproduktiv salomatlik va sogʻlom turmush tarzi boʻyicha maxsus oʻquv kurslarini toʻliq tugatgan hamda yillik majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtgan xizmat oluvchilar qamrovi;

б) ИИРда никоҳдан олдинги мажбурий тиббий скрининглардан ўтганлик ҳамда ихтисослаштирилган “Репродуктив саводхонлик” курсини тамомлаганлик тўғрисидаги расмий белгилар ва тиббий маълумотномаларнинг мавжудлиги;

в) хизмат олувчилар орасида эрта никоҳлар, исталмаган ҳомиладорлик ёки репродуктив саломатлик билан боғлиқ муаммолар камайганлиги;

v) talabalar oʻz sogʻliqlariga masʼuliyat bilan yondashishi va hududiy poliklinikalar va tibbiy sugʻurta tizimidan mustaqil foydalanish koʻnikmasiga egaligi;

4.1.5.3.6 Internatdan keyingi kuzatuv  (post-institutsional patronaj):

г) репродуктив саломатлик ва соғлом турмуш тарзи бўйича махсус ўқув курсларини тўлиқ тугатган ҳамда йиллик мажбурий тиббий кўрикдан ўтган хизмат олувчилар қамрови;

a) xizmat oluvchilarning xizmat koʻrsatuvchi ijtimoiy xodimi, ustoz/ murabbiy/ shaxsiy maslahatchi va mahalla yettiligidan iborat "qoʻllab-quvvatlash tarmogʻi" tomonidan majburiy uch tomonlama himoya tizimiga biriktirilganligi;

в) талабалар ўз соғлиқларига масъулият билан ёндашиши ва ҳудудий поликлиникалар ва тиббий суғурта тизимидан мустақил фойдаланиш кўникмасига эгалиги;

kuzatuv davrida xizmat oluvchilarning ijtimoiy boʻshliqqa (yolgʻizlikka) tushib qolmasligi, ular atrofida sogʻlom ijtimoiy aloqalar tarmogʻining (ustozlar, doʻstlar) mavjudlik koʻrsatkichi;

4.1.5.3.6 Интернатдан кейинги кузатув  (пост-институционал патронаж):

а) хизмат олувчиларнинг хизмат кўрсатувчи ижтимоий ходими, устоз/ мураббий/ шахсий маслаҳатчи ва маҳалла еттилигидан иборат "қўллаб-қувватлаш тармоғи" томонидан мажбурий уч томонлама ҳимоя тизимига бириктирилганлиги;

b) kuzatuvdagi xizmat oluvchilar orasida uy-joysiz qolish (koʻchada qolish), ijaradan noqonuniy haydalish, ogʻir moliyaviy inqirozga (qarzdorlikka) tushish yoki huquqiy hujjatlarini yoʻqotib qoʻyish holatlari tezkor aniqlanib, 72 soat ichida ijobiy hal etilgan vaziyatlar ulushi;

кузатув даврида хизмат олувчиларнинг ижтимоий бўшлиққа (ёлғизликка) тушиб қолмаслиги, улар атрофида соғлом ижтимоий алоқалар тармоғининг (устозлар, дўстлар) мавжудлик кўрсаткичи;

v) kuzatuv davrida xizmat oluvchilarning jinoyatchilikka qoʻshilib ketish, deviant xulq-atvor namoyish etish, jinoiy guruhlar yoki firibgarlar tuzogʻiga tushish, shuningdek, tazyiq, zoʻravonlik va odam savdosi qurboniga aylanish holatlarining yoʻqligi (oldi olinganligi) koʻrsatkichi;

g) kamida 2 yil davomida kuzatuvda boʻlib, IIR ni muvaffaqiyatli bajargan, doimiy ish oʻrniga, muqim daromad manbaiga yoki oliy/oʻrta-maxsus taʼlim maqomiga ega boʻlgan hamda kuzatuvdagi nazoratdan muvaffaqiyatli (mustaqil shaxs sifatida) chiqarilgan xizmat oluvchilar ulushi.

б) кузатувдаги хизмат олувчилар орасида уй-жойсиз қолиш (кўчада қолиш), ижарадан ноқонуний ҳайдалиш, оғир молиявий инқирозга (қарздорликка) тушиш ёки ҳуқуқий ҳужжатларини йўқотиб қўйиш ҳолатлари тезкор аниқланиб, 72 соат ичида ижобий ҳал этилган вазиятлар улуши;

в) кузатув даврида хизмат олувчиларнинг жиноятчиликка қўшилиб кетиш, девиант хулқ-атвор намойиш этиш, жиноий гуруҳлар ёки фирибгарлар тузоғига тушиш, шунингдек, тазйиқ, зўравонлик ва одам савдоси қурбонига айланиш ҳолатларининг йўқлиги (олди олинганлиги) кўрсаткичи;

4.1.6. 6-Standart – uy-joy savodxonligi, ijarani boshqarish va uysizlikning oldini olish

г) камида 2 йил давомида кузатувда бўлиб, ИИР ни муваффақиятли бажарган, доимий иш ўрнига, муқим даромад манбаига ёки олий/ўрта-махсус таълим мақомига эга бўлган ҳамда кузатувдаги назоратдан муваффақиятли (мустақил шахс сифатида) чиқарилган хизмат олувчилар улуши.

4.1.6.1 Xizmat oluvchilarga uy-joyning texnik holatini (suv quvurlari, elektr, gaz tarmoqlari) baholash, mulkdor bilan munosabatlarni yuridik jihatdan rasmiylashtirish va ularning huquqlarini tushuntirishda yordam koʻrsatiladi. Bu ularning oʻz uyida yoki ijaraga olingan kvartirada oʻzini xavfsiz his qilishi hamda oʻz mulkiy huquqlarini anglashi uchun amalga oshiriladi. Shu maqsadda ular shartnomalarni tekshirishga va firibgarlik belgilarini (masalan, oldi-sotdi shartnomalaridagi yashirin shartlarni) aniqlashga oʻrgatiladi.

4.1.6.2 Har bir xizmat oluvchining (ayniqsa, 18 yoshga toʻlib, ilk bor shaxsiy nafaqa/ pensiya mablagʻlarini olayotgan nogironligi boʻlgan xizmat oluvchilarning) uy-joy daxlsizligi va barqarorligi taʼminlanadi. Xizmat koʻrsatuvchilar (xizmat koʻrsatuvchi, mahalliy hokimliklar va muassasalar) tomonidan xizmat oluvchining uysiz qolishining oldini olish maqsadida "Uy-joyga chiqishning bosqichma-bosqich paketi" tatbiq etiladi:

4.1.6. 6-Стандарт – уй-жой саводхонлиги, ижарани бошқариш ва уйсизликнинг олдини олиш

a) xizmat oluvchi muassasadan chiqishidan kamida 2 oy oldin ijtimoiy xodim tomonidan maxsus chek-list toʻldiriladi. Unda xizmat oluvchining davlat tomonidan beriladigan subsidiyali uy-joyga navbati, mavjud uy-joyining texnik holati, ijara bozoridan mustaqil uy topish va kommunal toʻlovlarni hisoblash boʻyicha bilim va tayyorgarlik darajasi baholanadi.

4.1.6.1 Хизмат олувчиларга уй-жойнинг техник ҳолатини (сув қувурлари, электр, газ тармоқлари) баҳолаш, мулкдор билан муносабатларни юридик жиҳатдан расмийлаштириш ва уларнинг ҳуқуқларини тушунтиришда ёрдам кўрсатилади. Бу уларнинг ўз уйида ёки ижарага олинган квартирада ўзини хавфсиз ҳис қилиши ҳамда ўз мулкий ҳуқуқларини англаши учун амалга оширилади. Шу мақсадда улар шартномаларни текширишга ва фирибгарлик белгиларини (масалан, олди-сотди шартномаларидаги яширин шартларни) аниқлашга ўргатилади.

b) xizmat oluvchining huquqiy himoyasini taʼminlash va noqonuniy haydalishning oldini olish uchun, xizmat koʻrsatuvchi huquqshunoslari tomonidan ishlab chiqilgan, ijara muddatlari, toʻlov jadvali va tomonlar majburiyatlari aniq koʻrsatilgan hamda davlat soliq organlarida majburiy roʻyxatdan oʻtadigan namunaviy ijara shartnomasi rasmiylashtiriladi;

4.1.6.2 Ҳар бир хизмат олувчининг (айниқса, 18 ёшга тўлиб, илк бор шахсий нафақа/ пенсия маблағларини олаётган ногиронлиги бўлган хизмат олувчиларнинг) уй-жой дахлсизлиги ва барқарорлиги таъминланади. Хизмат кўрсатувчилар (хизмат кўрсатувчи, маҳаллий ҳокимликлар ва муассасалар) томонидан хизмат олувчининг уйсиз қолишининг олдини олиш мақсадида "Уй-жойга чиқишнинг босқичма-босқич пакети" татбиқ этилади:

v) xizmat oluvchi ijara yoki kommunal toʻlovlardan qarzdor boʻlib qolgan va uydan chiqarib yuborilish xavfi tugʻilgan hollarda, xizmat koʻrsatuvchi huquqshunosi va ijtimoiy xodimi uy egasi bilan muzokaralar (mediatsiya) olib boradi, qarzni boʻlib-boʻlib toʻlash jadvalini tuzadi va inqirozli vaziyatni huquqiy hal etadi;

а) хизмат олувчи муассасадан чиқишидан камида 2 ой олдин ижтимоий ходим томонидан махсус чек-лист тўлдирилади. Унда хизмат олувчининг давлат томонидан бериладиган субсидияли уй-жойга навбати, мавжуд уй-жойининг техник ҳолати, ижара бозоридан мустақил уй топиш ва коммунал тўловларни ҳисоблаш бўйича билим ва тайёргарлик даражаси баҳоланади.

g) mahalla darajasidagi ijtimoiy xodimlar va "mahalla yettiligi" xizmat oluvchining uy-joy holatini tizimli kuzatib boradi. Ijara muddati tugashiga 1 oy qolganda, uy egasi bilan nizo kelib chiqqanda yoki toʻlov qobiliyati yoʻqolganda tizimda (tezkor inqiroz haqida ogohlantirish) ishga tushadi;

б) хизмат олувчининг ҳуқуқий ҳимоясини таъминлаш ва ноқонуний ҳайдалишнинг олдини олиш учун, хизмат кўрсатувчи ҳуқуқшунослари томонидан ишлаб чиқилган, ижара муддатлари, тўлов жадвали ва томонлар мажбуриятлари аниқ кўрсатилган ҳамда давлат солиқ органларида мажбурий рўйхатдан ўтадиган намунавий ижара шартномаси расмийлаштирилади;

в) хизмат олувчи ижара ёки коммунал тўловлардан қарздор бўлиб қолган ва уйдан чиқариб юборилиш хавфи туғилган ҳолларда, хизмат кўрсатувчи ҳуқуқшуноси ва ижтимоий ходими уй эгаси билан музокаралар (медиация) олиб боради, қарзни бўлиб-бўлиб тўлаш жадвалини тузади ва инқирозли вазиятни ҳуқуқий ҳал этади;

d) erta ogohlantirish tizimi ishlamay qolgan yoki favqulodda holatlarda (uydan toʻsatdan haydalish, zoʻravonlik yoki yongʻin) xizmat oluvchi uysiz qolgan taqdirda, xizmat koʻrsatuvchi xabar topgan vaqtdan boshlab 24 soat ichida uni vaqtinchalik boshpana bilan taʼminlaydi.

г) маҳалла даражасидаги ижтимоий ходимлар ва "маҳалла еттилиги" хизмат олувчининг уй-жой ҳолатини тизимли кузатиб боради. Ижара муддати тугашига 1 ой қолганда, уй эгаси билан низо келиб чиққанда ёки тўлов қобилияти йўқолганда тизимда (тезкор инқироз ҳақида огоҳлантириш) ишга тушади;

4.1.6.3. Kutilayotgan natija: xizmat oluvchilar uy-joyni mustaqil izlash va ijaraga olish boʻyicha amaliy koʻnikmalarga ega boʻladi, ijara va kommunal majburiyatlarni oʻz vaqtida hamda toʻliq hajmda boshqaradi, kutilmaganda uydan chiqarib yuborish va firibgarlik xavfidan himoyalanadi, uy-joy yoʻqligi sababli ogʻir oqibatlari yuzaga kelganda tezkor joylashtirish mexanizmlaridan foydalanish imkoniyatiga ega boʻladi.

д) эрта огоҳлантириш тизими ишламай қолган ёки фавқулодда ҳолатларда (уйдан тўсатдан ҳайдалиш, зўравонлик ёки ёнғин) хизмат олувчи уйсиз қолган тақдирда, хизмат кўрсатувчи хабар топган вақтдан бошлаб 24 соат ичида уни вақтинчалик бошпана билан таъминлайди.

a) xizmat oluvchining boshpanasiz (koʻchada) qolish xavfi toʻliq bartaraf etiladi va ularning kamida birinchi 12 oy davomida barqaror va xavfsiz uy-joy bilan taʼminlanishi kafolatlanadi;

b) xizmat oluvchilar namunaviy ijara shartnomalari va huquqiy mediatsiya tizimi orqali ijara bozoridagi firibgarliklardan va uy egalarining noqonuniy xatti-harakatlaridan huquqiy himoyalanadi;

4.1.6.3. Кутилаётган натижа: хизмат олувчилар уй-жойни мустақил излаш ва ижарага олиш бўйича амалий кўникмаларга эга бўлади, ижара ва коммунал мажбуриятларни ўз вақтида ҳамда тўлиқ ҳажмда бошқаради, кутилмаганда уйдан чиқариб юбориш ва фирибгарлик хавфидан ҳимояланади, уй-жой йўқлиги сабабли оғир оқибатлари юзага келганда тезкор жойлаштириш механизмларидан фойдаланиш имкониятига эга бўлади.

v) depozit va moliyaviy koʻmak tizimi orqali xizmat oluvchilarning, ayniqsa birinchi marta oʻz nafaqa pullarini qoʻliga olayotgan nogironligi boʻlgan xizmat oluvchilarning moliyaviy yuki kamayadi va bu ularning mustaqil byudjet yuritishni oʻrganib olishlariga sharoit yaratadi.

а) хизмат олувчининг бошпанасиз (кўчада) қолиш хавфи тўлиқ бартараф этилади ва уларнинг камида биринчи 12 ой давомида барқарор ва хавфсиз уй-жой билан таъминланиши кафолатланади;

б) хизмат олувчилар намунавий ижара шартномалари ва ҳуқуқий медиация тизими орқали ижара бозоридаги фирибгарликлардан ва уй эгаларининг ноқонуний хатти-ҳаракатларидан ҳуқуқий ҳимояланади;

4.1.6.4. Natijaga erishish koʻrsatkichlari:

в) депозит ва молиявий кўмак тизими орқали хизмат олувчиларнинг, айниқса биринчи марта ўз нафақа пулларини қўлига олаётган ногиронлиги бўлган хизмат олувчиларнинг молиявий юки камаяди ва бу уларнинг мустақил бюджет юритишни ўрганиб олишларига шароит яратади.

4.1.6.4.1. Uy-joyni mustaqil va huquqiy tekshirish koʻnikmalari:

4.1.6.4. Натижага эришиш кўрсаткичлари:

a) xizmat oluvchilarning 100 foizi bitiruvdan yoki mustaqil hayotga oʻtishdan 6 oy oldin “Uy-joy savodxonligi” boʻyicha amaliy kursni oʻtaydi.

b) keys materiallarida xizmat oluvchi tomonidan toʻldirilgan “Turar joyni koʻzdan kechirish varagʻi” (chek-list) mavjudligi (santexnika, elektr tarmoqlari, isitish tizimi sozligini tekshirish, hudud infratuzilmasini baholash koʻnikmasi);

4.1.6.4.1. Уй-жойни мустақил ва ҳуқуқий текшириш кўникмалари:

а) хизмат олувчиларнинг 100 фоизи битирувдан ёки мустақил ҳаётга ўтишдан 6 ой олдин “Уй-жой саводхонлиги” бўйича амалий курсни ўтайди.

v) firibgarlik sxemalarini istisno qilish uchun xizmat koʻrsatuvchi huquqshunosi bilan birgalikda mulkdorning hujjatlarini (roʻyxatdan oʻtganligi toʻgʻrisidagi guvohnoma, kadastr) tekshirish koʻnikmalarini qayd etish.

б) кейс материалларида хизмат олувчи томонидан тўлдирилган “Турар жойни кўздан кечириш варағи” (чек-лист) мавжудлиги (сантехника, электр тармоқлари, иситиш тизими созлигини текшириш, ҳудуд инфратузилмасини баҳолаш кўникмаси);

4.1.6.4.2.Ijarani boshqarish va shartnomaviy majburiyatlarga rioya qilish:

a) ijara shartlari asosida yashovchi xizmat oluvchilarning 100 foizi yuridik rasmiylashtirilgan va soliq organlarida roʻyxatdan oʻtkazilgan ijara shartnomasiga egaligi;

в) фирибгарлик схемаларини истисно қилиш учун хизмат кўрсатувчи ҳуқуқшуноси билан биргаликда мулкдорнинг ҳужжатларини (рўйхатдан ўтганлиги тўғрисидаги гувоҳнома, кадастр) текшириш кўникмаларини қайд этиш.

b) shaxsiy yigʻmajildda ijara shartnomasining nusxasi (muddatlari, summasi, depozitni qaytarish shartlari va bekor qilish qoidalari aniq koʻrsatilgan holda) mavjudligi;

4.1.6.4.2.Ижарани бошқариш ва шартномавий мажбуриятларга риоя қилиш:

v) xizmat oluvchining ijaraga beruvchi bilan muloqot koʻnikmalarining mutaxassis tomonidan qayd etilishi (maishiy nizolarni nizosiz hal qilish qoidalari, koʻp kvartirali uyda/mahallada yashash qoidalariga rioya qilish).

а) ижара шартлари асосида яшовчи хизмат олувчиларнинг 100 фоизи юридик расмийлаштирилган ва солиқ органларида рўйхатдан ўтказилган ижара шартномасига эгалиги;

б) шахсий йиғмажилдда ижара шартномасининг нусхаси (муддатлари, суммаси, депозитни қайтариш шартлари ва бекор қилиш қоидалари аниқ кўрсатилган ҳолда) мавжудлиги;

4.1.6.4.3. Kommunal toʻlovlarni hisoblash, hisobga olish va toʻlash:

в) хизмат олувчининг ижарага берувчи билан мулоқот кўникмаларининг мутахассис томонидан қайд этилиши (маиший низоларни низосиз ҳал қилиш қоидалари, кўп квартирали уйда/маҳаллада яшаш қоидаларига риоя қилиш).

a) xizmat oluvchilarning 100 foizi hisoblagichlar va raqamli toʻlov servislari bilan ishlashga oʻrgatilganligi;

4.1.6.4.3. Коммунал тўловларни ҳисоблаш, ҳисобга олиш ва тўлаш:

b) xizmat oluvchida UJKX toʻlovlari (elektr energiyasi, gaz, suv, isitish, chiqindilarni olib ketish) uchun moslashtirilgan shaxsiy kabinetlarga ega mobil bank/toʻlov ilovalari (Click, Payme, kommunal xizmatlar ilovalari) oʻrnatilganligi;

v) penya va xizmatlarning uzilib qolishiga yoʻl qoʻymaslik uchun toʻlovlar muntazamligi (har oyning 10-sanasigacha) qayd etilgan “Toʻlovlar taqvimi” mavjudligi.

а) хизмат олувчиларнинг 100 фоизи ҳисоблагичлар ва рақамли тўлов сервислари билан ишлашга ўргатилганлиги;

б) хизмат олувчида УЖКХ тўловлари (электр энергияси, газ, сув, иситиш, чиқиндиларни олиб кетиш) учун мослаштирилган шахсий кабинетларга эга мобил банк/тўлов иловалари (Click, Payme, коммунал хизматлар иловалари) ўрнатилганлиги;

4.1.6.4.4. Uysizlikning oldini olish dasturlari va erta chora koʻrish:

в) пеня ва хизматларнинг узилиб қолишига йўл қўймаслик учун тўловлар мунтазамлиги (ҳар ойнинг 10-санасигача) қайд этилган “Тўловлар тақвими” мавжудлиги.

a) xizmat oluvchilarning 100 foizi mustaqil yashashning dastlabki 24 oyi davomida uy-joy barqarorligi monitoringi (ijtimoiy patronaj) bilan qamrab olingan;

b) internatdan keyingi kuzatuv materiallarida uy-joy xavflarini baholash bayonnomasi (har chorakda yangilanuvchi) mavjudligi;

4.1.6.4.4. Уйсизликнинг олдини олиш дастурлари ва эрта чора кўриш:

v) ishdan boʻshash yoki inqiroz tufayli uydan chiqarib yuborish xavfi paydo boʻlganda, xizmat koʻrsatuvchining vositachilik choralari (mulkdor bilan muzokaralar, ijtimoiy himoya jamgʻarmalaridan ijara uchun vaqtinchalik subsidiyalar, tezkor ishga joylashishga koʻmaklashish) qayd etilganligi.

а) хизмат олувчиларнинг 100 фоизи мустақил яшашнинг дастлабки 24 ойи давомида уй-жой барқарорлиги мониторинги (ижтимоий патронаж) билан қамраб олинган;

б) интернатдан кейинги кузатув материалларида уй-жой хавфларини баҳолаш баённомаси (ҳар чоракда янгиланувчи) мавжудлиги;

4.1.6.4.5. Surunkali inqiroz yoki fors-major holatlari (favqulodda vaziyatlar)da davrida vaqtinchalik uy-joyga ega boʻlish:

в) ишдан бўшаш ёки инқироз туфайли уйдан чиқариб юбориш хавфи пайдо бўлганда, хизмат кўрсатувчининг воситачилик чоралари (мулкдор билан музокаралар, ижтимоий ҳимоя жамғармаларидан ижара учун вақтинчалик субсидиялар, тезкор ишга жойлашишга кўмаклашиш) қайд этилганганлиги.

a) fors-major holatlari (yongʻin, oilaviy nizo, shartnomaning toʻsatdan bekor qilinishi) oqibatida boshpanasiz qolgan xizmat oluvchilarning 100 foizi 6 soat ichida xavfsiz vaqtinchalik joy bilan taʼminlanganligi;

b) IIRda amaldagi ijtimoiy mehmonxonalar, boshpanalar yoki reabilitatsiya markazlarining manzillari va telefonlari koʻrsatilgan “Inqirozli vaziyatlar uchun uy-joy xaritasi” mavjudligi;

4.1.6.4.5. Сурункали инқироз ёки форс-мажор ҳолатлари (фавқулодда вазиятлар)да даврида вақтинчалик уй-жойга эга бўлиш:

а) форс-мажор ҳолатлари (ёнғин, оилавий низо, шартноманинг тўсатдан бекор қилиниши) оқибатида бошпанасиз қолган хизмат олувчиларнинг 100 фоизи 6 соат ичида хавфсиз вақтинчалик жой билан таъминланганлиги;

v) xizmat koʻrsatuvchi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi (FVV) va vaqtinchalik uy-joy (boshpana) bilan taʼminlovchi muassasalar oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri, tezkor yoʻnaltirish (referal) idoralararo tartibining mavjudligi va amal qilinishi.

4.1.7 7-Standart– xizmat oluvchilarning moliyaviy tayyorgarligi va moliyaviy xavfsizligi

б) ИИРда амалдаги ижтимоий меҳмонхоналар, бошпаналар ёки реабилитация марказларининг манзиллари ва телефонлари кўрсатилган “Инқирозли вазиятлар учун уй-жой харитаси” мавжудлиги;

в) хизмат кўрсатувчи, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги (ФВВ) ва вақтинчалик уй-жой (бошпана) билан таъминловчи муассасалар ўртасида тўғридан-тўғри, тезкор йўналтириш (реферал) идоралараро тартибининг мавжудлиги ва амал қилиниши.

4.1.7.1 Xizmat oluvchilarni mustaqil hayotga va iqtisodiy barqarorlikka tayyorlashga, shuningdek, ularni moliyaviy firibgarliklardan himoya qilishga qaratilgan. Bu standart nafaqat pul mablagʻlarini boshqarishni oʻrgatish, balki insonning moliyaviy qadr-qimmatini himoya qilish hamda uning iqtisodiy muhitda oʻziga boʻlgan ishonchini taʼminlash uchun ham zarur.

4.1.7.2 Kutilayotgan natija:

4.1.7 7-Стандарт– хизмат олувчиларнинг молиявий тайёргарлиги ва молиявий хавфсизлиги

a) xizmat oluvchilar shaxsiy moliyani boshqarish, qisqa va uzoq muddatli byudjetlashtirish, qonuniy moliyaviy vositalar hamda davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash choralaridan samarali foydalanish sohasida barqaror bilim va amaliy koʻnikmalarga ega boʻladilar, shuningdek, moliyaviy firibgarlik, qarz majburiyatlari (mikrokreditlar) va iqtisodiy zoʻravonlik xavflaridan himoya qilinadi;

4.1.7.1 Хизмат олувчиларни мустақил ҳаётга ва иқтисодий барқарорликка тайёрлашга, шунингдек, уларни молиявий фирибгарликлардан ҳимоя қилишга қаратилган. Бу стандарт нафақат пул маблағларини бошқаришни ўргатиш, балки инсоннинг молиявий қадр-қимматини ҳимоя қилиш ҳамда унинг иқтисодий муҳитда ўзига бўлган ишончини таъминлаш учун ҳам зарур.

4.1.7.2 Кутилаётган натижа:

b) xizmat oluvchilar shaxsiy daromadlarini mustaqil va samarali taqsimlaydi, ratsional boʻlmagan xarajatlarni minimallashtiradi, moliyaviy jamgʻarmalarni (“xavfsizlik (himoya) yostiqchasi”ni) shakllantiradi hamda raqamli, kredit va firibgarlik tahdidlariga qarshi yuqori darajadagi chidamlilikka ega boʻladi, bu esa ularning iqtisodiy marginallashuvining (jamiyatdan ajralib qolishining) oldini oladi;

v) davlat tomonidan kafolatlangan barcha moliyaviy imtiyozlar, subsidiyalar va bir martalik toʻlovlar xizmat oluvchi muassasani tark etgunga qadar (yoki mustaqil hayot dasturiga kiritilgan ilk 1 oy ichida) toʻliq rasmiylashtiriladi va maqsadli yoʻnaltiriladi;

а) хизмат олувчилар шахсий молияни бошқариш, қисқа ва узоқ муддатли бюджетлаштириш, қонуний молиявий воситалар ҳамда давлат томонидан қўллаб-қувватлаш чораларидан самарали фойдаланиш соҳасида барқарор билим ва амалий кўникмаларга эга бўладилар, шунингдек, молиявий фирибгарлик, қарз мажбуриятлари (микрокредитлар) ва иқтисодий зўравонлик хавфларидан ҳимоя қилинади;

б) хизмат олувчилар шахсий даромадларини мустақил ва самарали тақсимлайди, рационал бўлмаган харажатларни минималлаштиради, молиявий жамғармаларни (“хавфсизлик (ҳимоя) ёстиқчаси”ни) шакллантиради ҳамда рақамли, кредит ва фирибгарлик таҳдидларига қарши юқори даражадаги чидамлиликка эга бўлади, бу эса уларнинг иқтисодий маргиналлашувининг (жамиятдан ажралиб қолишининг) олдини олади;

g) xizmat oluvchilar  muassasani tark etish yoki mustaqil hayotga qadam qoʻyish davrida shaxsiy daromad va xarajatlarni rejalashtirish, bank va raqamli moliyaviy xizmatlardan foydalanish boʻyicha bazaviy bilim va koʻnikmalarga ega boʻladi.

в) давлат томонидан кафолатланган барча молиявий имтиёзлар, субсидиялар ва бир марталик тўловлар хизмат олувчи муассасани тарк этгунга қадар (ёки мустақил ҳаёт дастурига киритилган илк 1 ой ичида) тўлиқ расмийлаштирилади ва мақсадли йўналтирилади;

d) xizmat oluvchilarda zamonaviy kiberxavfsizlik va moliyaviy firibgarlik (fishing, ijtimoiy injiniring, plastik karta maʼlumotlarini sir saqlash) xavflariga qarshi barqaror immunitet shakllantiriladi.

г) хизмат олувчилар  муассасани тарк этиш ёки мустақил ҳаётга қадам қўйиш даврида шахсий даромад ва харажатларни режалаштириш, банк ва рақамли молиявий хизматлардан фойдаланиш бўйича базавий билим ва кўникмаларга эга бўлади.

4.1.7.3 Natijaga erishilganlik koʻrsatkichlari:

д) хизмат олувчиларда замонавий киберхавфсизлик ва молиявий фирибгарлик (фишинг, ижтимоий инжиниринг, пластик карта маълумотларини сир сақлаш) хавфларига қарши барқарор иммунитет шакллантирилади.

4.1.7.3.1 Moliyaviy savodxonlik va byudjetni rejalashtirish koʻnikmalarni baholash:

a) 16 yoshdan katta xizmat oluvchilarning 100 foizi mustaqil hayotga oʻtishdan 12 oy oldin moliyaviy savodxonlik va asosiy matematik-maishiy koʻnikmalar darajasi boʻyicha birlamchi baholashdan oʻtadi;

4.1.7.3 Натижага эришилганлик кўрсаткичлари:

b) keys (ish) materiallarida toʻldirilgan “Moliyaviy koʻnikmalarni baholash xaritasi”ning mavjudligi (minimal isteʼmol xarajatini hisoblay olish, daromadlarni belgilangan xarajatlar bilan solishtirish uquvi);

4.1.7.3.1 Молиявий саводхонлик ва бюджетни режалаштириш кўникмаларни баҳолаш:

а) 16 ёшдан катта хизмат олувчиларнинг 100 фоизи мустақил ҳаётга ўтишдан 12 ой олдин молиявий саводхонлик ва асосий математик-маиший кўникмалар даражаси бўйича бирламчи баҳолашдан ўтади;

v) IIRda aniqlangan kamchiliklarni (defitsitlarni) bartaraf etish boʻyicha boʻlimning mavjudligi.

4.1.7.3.2 Qonuniy vositalar (instrumentlar) bilan taʼminlash va toʻlov vositalarini boshqarish:

б) кейс (иш) материалларида тўлдирилган “Молиявий кўникмаларни баҳолаш харитаси”нинг мавжудлиги (минимал истеъмол харажатини ҳисоблай олиш, даромадларни белгиланган харажатлар билан солиштириш уқуви);

a) xizmat oluvchilarning 100 foizi mustaqil hayotga oʻtish paytiga qadar oʻz nomiga ochilgan shaxsiy bank hisobvaraqlariga (aliment, homiylik mablagʻlari, boquvchisini yoʻqotganlik pensiyasi va boshqa manbalardan toʻplangan mablagʻlar) va mobil banking tizimiga ulanganligi va amaldagi plastik kartalariga (Uzcard/Humo) ega ekanligi;

в) ИИРда аниқланган камчиликларни (дефицитларни) бартараф этиш бўйича бўлимнинг мавжудлиги.

b) shaxsiy hujjatlar yigʻmajildida (keysda) karta xizmat oluvchining shaxsiy telefon raqamiga bogʻlanganligini tasdiqlovchi hujjatning mavjudligi;

4.1.7.3.2 Қонуний воситалар (инструментлар) билан таъминлаш ва тўлов воситаларини бошқариш:

а) хизмат олувчиларнинг 100 фоизи мустақил ҳаётга ўтиш пайтига қадар ўз номига очилган шахсий банк ҳисобварақларига (алимент, ҳомийлик маблағлари, боқувчисини йўқотганлик пенсияси ва бошқа манбалардан тўпланган маблағлар) ва мобил банкинг тизимига уланганлиги ва амалдаги пластик карталарига (Uzcard/Humo) эга эканлиги;

v) ijtimoiy xodim tomonidan bankomatlar bilan xavfsiz ishlash, balansni tekshirish va mablagʻlarni oʻtkazish boʻyicha amaliy mashgʻulot oʻtkazilganligining rasmiylashtirilganligi.

б) шахсий ҳужжатлар йиғмажилдида (кейсда) карта хизмат олувчининг шахсий телефон рақамига боғланганлигини тасдиқловчи ҳужжатнинг мавжудлиги;

4.1.7.3.3 Davlat bojlari va boshlangʻich kapitaldan maqsadli foydalanish:

в) ижтимоий ходим томонидан банкоматлар билан хавфсиз ишлаш, балансни текшириш ва маблағларни ўтказиш бўйича амалий машғулот ўтказилганлигининг расмийлаштирилганлиги.

a) muassasani tark etishda bir martalik davlat nafaqalarini olish huquqiga ega boʻlgan xizmat oluvchilarning 100 foizi mablagʻlarni oʻz hisobvaraqlariga oʻz vaqtida olganligi va ularni uzoq muddatga taqsimlash tamoyillariga oʻrgatilganligi;

4.1.7.3.3 Давлат божлари ва бошланғич капиталдан мақсадли фойдаланиш:

b) keys materiallarida mustaqil hayotning dastlabki 6 oyi uchun moʻljallangan, boshlangʻich kapitalning maqsadli taqsimlanishi (maishiy texnika, kiyim-kechak sotib olish, zaxira fondi) koʻrsatilgan hamda xizmat oluvchi va ijtimoiy xodim (keys-menejer) tomonidan imzolangan “Shaxsiy moliyaviy reja”ning mavjudligi.

а) муассасани тарк этишда бир марталик давлат нафақаларини олиш ҳуқуқига эга бўлган хизмат олувчиларнинг 100 фоизи маблағларни ўз ҳисобварақларига ўз вақтида олганлиги ва уларни узоқ муддатга тақсимлаш тамойилларига ўргатилганлиги;

4.1.7.3.4 Kiberxavfsizlikka oʻqitish va moliyaviy firibgarlikdan himoya qilish:

б) кейс материалларида мустақил ҳаётнинг дастлабки 6 ойи учун мўлжалланган, бошланғич капиталнинг мақсадли тақсимланиши (маиший техника, кийим-кечак сотиб олиш, захира фонди) кўрсатилган ҳамда хизмат олувчи ва ижтимоий ходим (кейс-менежер) томонидан имзоланган “Шахсий молиявий режа”нинг мавжудлиги.

a) xizmat oluvchilarning 100 foizi moliyaviy firibgarlikka qarshi kurashish, onlayn oʻyinlar (ludomaniya/qimor oʻyinlari) xavflari va shaxsiy maʼlumotlarni himoya qilish boʻyicha maxsus treningdan oʻtadi;

b) xizmat oluvchi tomonidan imzolangan va quyidagilarni oʻz ichiga olgan “Moliyaviy xavfsizlik eslatmasi”ning mavjudligi:

4.1.7.3.4 Киберхавфсизликка ўқитиш ва молиявий фирибгарликдан ҳимоя қилиш:

PIN-kodlar, CVV-kodlar, SMS-tasdiqlash kodlarini uchinchi shaxslarga berish qatʼiyan taqiqlanishi;

а) хизмат олувчиларнинг 100 фоизи молиявий фирибгарликка қарши курашиш, онлайн ўйинлар (лудомания/қимор ўйинлари) хавфлари ва шахсий маълумотларни ҳимоя қилиш бўйича махсус тренингдан ўтади;

б) хизмат олувчи томонидан имзоланган ва қуйидагиларни ўз ичига олган “Молиявий хавфсизлик эслатмаси”нинг мавжудлиги:

fishing (soxta) saytlarini aniqlash qoidalari;

ПИН-кодлар, CVV-кодлар, СМС-тасдиқлаш кодларини учинчи шахсларга бериш қатъиян тақиқланиши;

karta yoʻqotilgan taqdirda amalga oshiriladigan harakatlar algoritmi;

tarmoqdagi oson daromadlarga (kriptovalyuta piramidalari, soxta treninglar/ infoloxotron) tanqidiy munosabatda boʻlish qoidalari;

фишинг (сохта) сайтларини аниқлаш қоидалари;

карта йўқотилган тақдирда амалга ошириладиган ҳаракатлар алгоритми;

bank kartasi solinadigan maxsus himoya gʻilofi taqdim etilib, uning yuzasiga vizual tarzda “PIN-kod va SMS-kodni hech kimga aytma! Bank xodimi kod soʻramaydi!” degan ogohlantirish matni tushiriladi. Xizmat oluvchiga qiyin moliyaviy yoki huquqiy vaziyatga tushganda murojaat qilishi zarur boʻlgan qisqa maʼlumotnoma (1148 – “Inson” markazi,  ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchi va mahalla yettiligining telefon raqamlari) choʻntak daftarchasi shaklida beriladi.

4.1.7.3.5 Qarz munosabatlaridagi moliyaviy tobelik va mikromoliyaviy xavflarning oldini olish:

тармоқдаги осон даромадларга (криптовалюта пирамидалари, сохта тренинглар/ инфолохотрон) танқидий муносабатда бўлиш қоидалари;

банк картаси солинадиган махсус ҳимоя ғилофи тақдим этилиб, унинг юзасига визуал тарзда «ПИН-код ва СМС-кодни ҳеч кимга айтма! Банк ходими код сўрамайди!» деган огоҳлантириш матни туширилади. Хизмат олувчига қийин молиявий ёки ҳуқуқий вазиятга тушганда мурожаат қилиши зарур бўлган қисқа маълумотнома (1148 – «Инсон» маркази,  устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчи ва маҳалла еттилигининг телефон рақамлари) чўнтак дафтарчаси шаклида берилади.

a) xizmat oluvchilarning 100 foizi mikromoliya tashkilotlari (MMT) va onlayn-kreditlar bilan hamkorlik qilishning huquqiy va moliyaviy oqibatlari boʻyicha oʻqitiladi;

b) muassasadan keyingi monitoring paytida muddati oʻtgan va boshqarib boʻlmaydigan kredit majburiyatlari mavjud boʻlgan xizmat oluvchilar ulushi 0 foizni tashkil etadi (yoki nolga tenglashtirishga intiladi);

4.1.7.3.5 Қарз муносабатларидаги молиявий тобелик ва микромолиявий хавфларнинг олдини олиш:

а) хизмат олувчиларнинг 100 фоизи микромолия ташкилотлари (ММТ) ва онлайн-кредитлар билан ҳамкорлик қилишнинг ҳуқуқий ва молиявий оқибатлари бўйича ўқитилади;

v) IIRga “Kreditlar va qarzlar: yashirin xavflar” modulidan oʻtganlik toʻgʻrisida maʼlumot kiritiladi;

g) xizmat koʻrsatuvchining har choraklik monitoring hisobotlarida xizmat oluvchining kommunal toʻlovlar, ijara yoki qarzlar boʻyicha kritik qarzdorligi yoʻqligi qayd etiladi.

б) муассасадан кейинги мониторинг пайтида муддати ўтган ва бошқариб бўлмайдиган кредит мажбуриятлари мавжуд бўлган хизмат олувчилар улуши 0 фоизни ташкил этади (ёки нолга тенглаштиришга интилади);

4.1.8 8- Standart – ehtiyojlarni baholash

в) ИИРга “Кредитлар ва қарзлар: яширин хавфлар” модулидан ўтганлик тўғрисида маълумот киритилади;

г) хизмат кўрсатувчининг ҳар чораклик мониторинг ҳисоботларида хизмат олувчининг коммунал тўловлар, ижара ёки қарзлар бўйича критик қарздорлиги йўқлиги қайд этилади.

4.1.8.1. Xizmat koʻrsatuvchi har bir xizmat oluvchiga nisbatan uning ehtiyojlari, resurslari, hayotiy koʻnikmalarining rivojlanish darajasi va xatarlarini kompleks, multidissiplinar va xolisona baholash oʻtkazilishi lozim. Baholash natijalari IIR ishlab chiqish hamda xizmat oluvchi manfaatlariga eng maqbul keladigan qarorlarni qabul qilish uchun majburiy asos hisoblanadi.

4.1.8 8- Стандарт – эҳтиёжларни баҳолаш

Har bir xizmat oluvchining individual xususiyatlari, qobiliyatlari, ruhiy-jismoniy holati va mustaqil hayot uchun zarur boʻlgan koʻnikmalarini tizimli ravishda baholash orqali unga moslashtirilgan koʻmak dasturini ishlab chiqiladi.

4.1.8.2. Kutilayotgan natija: xizmat oluvchining ehtiyojlari (ijtimoiy, huquqiy, psixologik, taʼlim, kasb-hunar va maishiy koʻnikmalari) toʻliq va xolis baholanadi (ushbu milliy standartga “V” ilova). Baholash natijalariga koʻra, xizmat oluvchining individual integratsiyasini belgilovchi "Individual integratsiya rejasi" tuziladi va hayotga tatbiq etiladi.

4.1.8.1. Хизмат кўрсатувчи ҳар бир хизмат олувчига нисбатан унинг эҳтиёжлари, ресурслари, ҳаётий кўникмаларининг ривожланиш даражаси ва хатарларини комплекс, мультидисциплинар ва холисона баҳолаш ўтказилиши лозим. Баҳолаш натижалари ИИР ишлаб чиқиш ҳамда хизмат олувчи манфаатларига энг мақбул келадиган қарорларни қабул қилиш учун мажбурий асос ҳисобланади.

Ҳар бир хизмат олувчининг индивидуал хусусиятлари, қобилиятлари, руҳий-жисмоний ҳолати ва мустақил ҳаёт учун зарур бўлган кўникмаларини тизимли равишда баҳолаш орқали унга мослаштирилган кўмак дастурини ишлаб чиқилади.

4.1.8.3. Natijaga erishish koʻrsatkichlari:

4.1.8.2. Кутилаётган натижа: хизмат олувчининг эҳтиёжлари (ижтимоий, ҳуқуқий, психологик, таълим, касб-ҳунар ва маиший кўникмалари) тўлиқ ва холис баҳоланади (ушбу миллий стандартга “В” илова). Баҳолаш натижаларига кўра, хизмат олувчининг индивидуал интеграциясини белгиловчи "Индивидуал интеграция режаси" тузилади ва ҳаётга татбиқ этилади.

4.1.8.3.1. Baholashning oʻz vaqtida va kompleks oʻtkazilishi:

4.1.8.3. Натижага эришиш кўрсаткичлари:

a) xizmat oluvchi xizmat koʻrsatuvchiga kelgan paytdan boshlab birinchi kun (24 soat) ichida uning xavfsizligi va shoshilinch ehtiyojlari boʻyicha dastlabki (ekspress) baholash oʻtkaziladi;

4.1.8.3.1. Баҳолашнинг ўз вақтида ва комплекс ўтказилиши:

b) ehtiyojlarni chuqurlashtirilgan kompleks baholashni reglamentda belgilangan muddatda (masalan, kelgan paytdan boshlab 10–14 ish kunidan kechiktirmay) oʻtkaziladi;

а) хизмат олувчи хизмат кўрсатувчига келган пайтдан бошлаб биринчи кун (24 соат) ичида унинг хавфсизлиги ва шошилинч эҳтиёжлари бўйича дастлабки (экспресс) баҳолаш ўтказилади;

v) baholash xizmat oluvchi hayotining barcha asosiy sohalarini qamrab olishi lozim:

sogʻligʻining holati (shu jumladan, ruhiy salomatlik), psixologik maqom va travmatizatsiya, taʼlim va kognitiv rivojlanish, ijtimoiy aloqalar (biologik oila bilan munosabatlar), shuningdek, asosiy maishiy koʻnikmalarning (oʻziga xizmat koʻrsatish, moliyaviy va huquqiy savodxonlik) shakllanganlik darajasi;

б) эҳтиёжларни чуқурлаштирилган комплекс баҳолашни регламентда белгиланган муддатда (масалан, келган пайтдан бошлаб 10–14 иш кунидан кечиктирмай) ўтказилади;

g) baholash yakunlangandan soʻng 15 ish kunidan kechiktirilmagan muddatda har bir xizmat oluvchi uchun alohida IIR ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi.

в) баҳолаш хизмат олувчи ҳаётининг барча асосий соҳаларини қамраб олиши лозим:

4.1.8.3.2. Multidissiplinar yondashuv va mutaxassislar ishtiroki:

соғлиғининг ҳолати (шу жумладан, руҳий саломатлик), психологик мақом ва травматизация, таълим ва когнитив ривожланиш, ижтимоий алоқалар (биологик оила билан муносабатлар), шунингдек, асосий маиший кўникмаларнинг (ўзига хизмат кўрсатиш, молиявий ва ҳуқуқий саводхонлик) шаклланганлик даражаси;

г) баҳолаш якунлангандан сўнг 15 иш кунидан кечиктирилмаган муддатда ҳар бир хизмат олувчи учун алоҳида ИИР ишлаб чиқилади ва тасдиқланади.

a) xizmat oluvchining individual ehtiyojlarini aniqlash shakli ijtimoiy xizmat koʻrsatuvchi tomonidan uning ixtisoslashuvini inobatga olgan holda ishlab chiqiladi. Xizmat oluvchining individual ehtiyojlari darajasini aniqlash ijtimoiy xodim, multidissiplinar guruh aʼzolari tomonidan (zarur hollarda), xizmat oluvchining oʻzi va/yoki uning oila aʼzosi va/yoki qonuniy vakilini jalb qilgan holda amalga oshiriladi.

Baholash quyidagi mutaxassislardan iborat mejdissiplinar guruh tomonidan oʻtkaziladi:

4.1.8.3.2. Мультидисциплинар ёндашув ва мутахассислар иштироки:

a) ijtimoiy xodim (keys-menejer), psixolog, pedagog/tarbiyachi, tibbiyot xodimi va zarur hollarda huquqshunos va boshqa manfaatdor idoralar mutaxassislari;

а) хизмат олувчининг индивидуал эҳтиёжларини аниқлаш шакли ижтимоий хизмат кўрсатувчи томонидан унинг ихтисослашувини инобатга олган ҳолда ишлаб чиқилади. Хизмат олувчининг индивидуал эҳтиёжлари даражасини аниқлаш ижтимоий ходим, мультидисциплинар гуруҳ аъзолари томонидан (зарур ҳолларда), хизмат олувчининг ўзи ва/ёки унинг оила аъзоси ва/ёки қонуний вакилини жалб қилган ҳолда амалга оширилади.

Баҳолаш қуйидаги мутахассислардан иборат междисциплинар гуруҳ томонидан ўтказилади:

b) barcha ishtirok etgan mutaxassislar tomonidan imzolangan hujjatlashtirilgan xulosa (dalolatnoma/kompleks baholash xaritasi)ning mavjudligi.

4.1.8.3.3. Xizmat oluvchi va uning atrofidagilari ishtiroki:

а) ижтимоий ходим (кейс-менежер), психолог, педагог/тарбиячи, тиббиёт ходими ва зарур ҳолларда ҳуқуқшунос ва бошқа манфаатдор идоралар мутахассислари;

a) xizmat oluvchining yoshi, yetukligi va kommunikativ imkoniyatlarini hisobga olgan holda, uni baholash jarayoniga majburiy jalb etiladi (intervyu, kuzatuv, test oʻtkazish orqali). Xizmat oluvchining fikri baholash materiallarida qayd etiladi;

б) барча иштирок этган мутахассислар томонидан имзоланган ҳужжатлаштирилган хулоса (далолатнома/комплекс баҳолаш харитаси)нинг мавжудлиги.

4.1.8.3.3. Хизмат олувчи ва унинг атрофидагилари иштироки:

b) toʻliq maʼlumotga ega boʻlish uchun (imkoniyat va xavfsizlik darajasidan kelib chiqib) qonuniy vakillar, qarindoshlar, avvalgi vasiylar yoki ijtimoiy xizmat oluvchilar hayotida muhim oʻrin tutgan kattalar bilan intervyu oʻtkaziladi va maʼlumot yigʻiladi.

4.1.8.3.4. Muntazamlilik (takroriy baholash):

а) хизмат олувчининг ёши, етуклиги ва коммуникатив имкониятларини ҳисобга олган ҳолда, уни баҳолаш жараёнига мажбурий жалб этилади (интервью, кузатув, тест ўтказиш орқали). Хизмат олувчининг фикри баҳолаш материалларида қайд этилади;

б) тўлиқ маълумотга эга бўлиш учун (имконият ва хавфсизлик даражасидан келиб чиқиб) қонуний вакиллар, қариндошлар, аввалги васийлар ёки ижтимоий хизмат олувчилар ҳаётида муҳим ўрин тутган катталар билан интервью ўтказилади ва маълумот йиғилади.

a) xizmat oluvchi rivojlanishi dinamikasini kuzatish va uning shaxsiy yigʻma jildini dolzarblashtirish uchun ehtiyojlar va koʻnikmalar rivojlanish darajasini belgilangan davriylikda (olti oyda kamida bir marta) rejali takroriy baholashdan oʻtkaziladi;

4.1.8.3.4. Мунтазамлилик (такрорий баҳолаш):

b) xizmat oluvchining hayotiy holatlari keskin oʻzgargan taqdirda (inqiroz, sogʻligʻining yomonlashuvi, boshqa joyga oʻtkazish yoki chiqarishga tayyorgarlik) rejadan tashqari baholash oʻtkaziladi;

а) хизмат олувчи ривожланиши динамикасини кузатиш ва унинг шахсий йиғма жилдини долзарблаштириш учун эҳтиёжлар ва кўникмалар ривожланиш даражасини белгиланган даврийликда (олти ойда камида бир марта) режали такрорий баҳолашдан ўтказилади;

v) ijtimoiy xizmat koʻrsatish boshlanganidan 30 kun oʻtgach, ijtimoiy xodim va multidissiplinar guruh aʼzolari tomonidan (zarur hollarda) IIRga tuzatish kiritish maqsadida xizmat oluvchining individual ehtiyojlarini takroran aniqlash amalga oshiriladi.

б) хизмат олувчининг ҳаётий ҳолатлари кескин ўзгарган тақдирда (инқироз, соғлиғининг ёмонлашуви, бошқа жойга ўтказиш ёки чиқаришга тайёргарлик) режадан ташқари баҳолаш ўтказилади;

4.1.8.3.5. Xizmat oluvchining individual ehtiyojlarini aniqlash natijalari IIRni tuzish/qayta koʻrib chiqish va ijtimoiy xizmat koʻrsatish toʻgʻrisidagi shartnomani imzolash uchun asos hisoblanadi.

4.1.8.6. Kompleks baholash quyidagilarni oʻrganishni oʻz ichiga oladi:

в) ижтимоий хизмат кўрсатиш бошланганидан 30 кун ўтгач, ижтимоий ходим ва мультидисциплинар гуруҳ аъзолари томонидан (зарур ҳолларда) ИИРга тузатиш киритиш мақсадида хизмат олувчининг индивидуал эҳтиёжларини такроран аниқлаш амалга оширилади.

4.1.8.3.5. Хизмат олувчининг индивидуал эҳтиёжларини аниқлаш натижалари ИИРни тузиш/қайта кўриб чиқиш ва ижтимоий хизмат кўрсатиш тўғрисидаги шартномани имзолаш учун асос ҳисобланади.

a) jismoniy va ruhiy sogʻliq holati;

b) psixoemotsional holat;

4.1.8.6. Комплекс баҳолаш қуйидагиларни ўрганишни ўз ичига олади:

v) taʼlim darajasi;

а) жисмоний ва руҳий соғлиқ ҳолати;

g) hayotiy koʻnikmalari;

б) психоэмоционал ҳолат;

в) таълим даражаси;

d) yashash sharoiti;

г) ҳаётий кўникмалари;

ye) oilaviy va ijtimoiy muhit;

j) moliyaviy savodxonlik (iqtisodiy barqarorlik, moliyaviy firibgarlikdan himoyalanish, pul mablagʻlarini boshqarish, moliyaviy qadr-qimmatini himoya qilish va iqtisodiy muhitda oʻziga boʻlgan ishonchini taʼminlash)darajasi;

д) яшаш шароити;

z) zoʻravonlik, ekspluatatsiya, uysizlik, tobelik, oʻziga zarar yetkazish xatti-harakati va ijtimoiy dezadaptatsiya xatarlari.

е) оилавий ва ижтимоий муҳит;

ж) молиявий саводхонлик (иқтисодий барқарорлик, молиявий фирибгарликдан ҳимояланиш, пул маблағларини бошқариш, молиявий қадр-қимматини ҳимоя қилиш ва иқтисодий муҳитда ўзига бўлган ишончини таъминлаш)даражаси;

4.1.8.7. Individual baholash varagʻi har 6 (olti) oyda IIR doirasida xizmat oluvchi erishgan natijalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar bilan toʻldirib boriladi. Shuningdek, har bir xizmat oluvchining shaxsiy hujjatlar yigʻmajildida baholash varaqalari, test natijalari, ekspert xulosalari va dinamik (oʻsish) monitoringi qayd etib boriladi.

з) зўравонлик, эксплуатация, уйсизлик, тобелик, ўзига зарар етказиш хатти-ҳаракати ва ижтимоий дезадаптация хатарлари.

4.1.9 9-Standart – individual integratsiya rejasi (IIR)

4.1.9.1 Vasiylik, tutingan (foster) oilalarda va ixtisoslashtirilgan tarbiya muassasalarida (tashkilotlarida) tarbiyalanayotgan xizmat oluvchilar 14 yoshga toʻlganligi munosabati bilan ularning yashash joyidagi xizmat koʻrsatuvchi bir oy muddatda masʼul davlat organlari va tashkilotlari bilan birgalikda hamda xizmat oluvchilar tarbiyalanayotgan oila (muassasa yoki tashkilot) vakillari ishtirokida ularning ijtimoiy maqomi, manfaatlari va ehtiyojlarini oʻrgangan holda individual integratsiya rejasi (IIR)ni ishlab chiqadi (mazkur milliy standartga “G”ilova).

4.1.8.7. Индивидуал баҳолаш варағи ҳар 6 (олти) ойда ИИР доирасида хизмат олувчи эришган натижалар тўғрисидаги маълумотлар билан тўлдириб борилади. Шунингдек, ҳар бир хизмат олувчининг шахсий ҳужжатлар йиғмажилдида баҳолаш варақалари, тест натижалари, эксперт хулосалари ва динамик (ўсиш) мониторинги қайд этиб борилади.

4.1.9 9-Стандарт – индивидуал интеграция режаси (ИИР)

Har bir xizmat oluvchi uchun individual integratsiya rejasi (IIR) majburiy tartibda ishlab chiqiladi, muntazam ravishda yangilab boriladi va amalga oshiriladi. IIR xizmat oluvchining individual xususiyatlari, sogʻligʻining holati, qiziqishlari va fikrini hisobga olgan holda, uni mustaqil hayotga muvaffaqiyatli tayyorlash boʻyicha aniq qadamlar, xizmatlar, muddatlar va masʼul shaxslarni belgilab beruvchi asosiy vosita (instrument) hisoblanadi.

4.1.9.2 Individual integratsiya rejasini (IIR) tuzish va qayta koʻrib chiqish xizmat oluvchini mustaqil hayotga tayyorlash va 18 yoshdan keyingi moliyaviy-huquqiy hamrohlik xizmatlari qatʼiy rejalashtirish asosida amalga oshiriladi:

4.1.9.1 Васийлик, тутинган (фостер) оилаларда ва ихтисослаштирилган тарбия муассасаларида (ташкилотларида) тарбияланаётган хизмат олувчилар 14 ёшга тўлганлиги муносабати билан уларнинг яшаш жойидаги хизмат кўрсатувчи бир ой муддатда масъул давлат органлари ва ташкилотлари билан биргаликда ҳамда хизмат олувчилар тарбияланаётган оила (муассаса ёки ташкилот) вакиллари иштирокида уларнинг ижтимоий мақоми, манфаатлари ва эҳтиёжларини ўрганган ҳолда индивидуал интеграция режаси (ИИР)ни ишлаб чиқади (мазкур миллий стандартга “Г”илова).

Ҳар бир хизмат олувчи учун индивидуал интеграция режаси (ИИР) мажбурий тартибда ишлаб чиқилади, мунтазам равишда янгилаб борилади ва амалга оширилади. ИИР хизмат олувчининг индивидуал хусусиятлари, соғлиғининг ҳолати, қизиқишлари ва фикрини ҳисобга олган ҳолда, уни мустақил ҳаётга муваффақиятли тайёрлаш бўйича аниқ қадамлар, хизматлар, муддатлар ва масъул шахсларни белгилаб берувчи асосий восита (инструмент) ҳисобланади.

a) dastlabki 30 kunlik muddat: xizmat oluvchi xizmatga qabul qilingan yoki xizmat koʻrsatuvchi kuzatuviga olingan kundan boshlab, uning ehtiyojlari va koʻnikmalari batafsil baholanadi hamda dastlabki 30 kalendar kuni ichida unga nisbatan IIR tuziladi.

b) hamkorlikda imzolash: IIR majburiy tartibda xizmat koʻrsatuvchi xizmat oluvchi va uning qonuniy vakili tomonidan birgalikda muhokama qilinadi va imzolanadi.

4.1.9.2 Индивидуал интеграция режасини (ИИР) тузиш ва қайта кўриб чиқиш хизмат олувчини мустақил ҳаётга тайёрлаш ва 18 ёшдан кейинги молиявий-ҳуқуқий ҳамроҳлик хизматлари қатъий режалаштириш асосида амалга оширилади:

а) дастлабки 30 кунлик муддат: хизмат олувчи хизматга қабул қилинган ёки хизмат кўрсатувчи кузатувига олинган кундан бошлаб, унинг эҳтиёжлари ва кўникмалари батафсил баҳоланади ҳамда дастлабки 30 календарь куни ичида унга нисбатан ИИР тузилади.

v) davriy qayta koʻrib chiqish: tuzilgan IIR erishilgan natijalar, bolaning rivojlanish dinamikasi va oʻzgargan ehtiyojlarini inobatga olish uchun har 6 oyda kamida bir marta majburiy tartibda qayta koʻrib chiqiladi (mazkur milliy standartga “D” ilova) va unga tegishli tuzatishlar hamda qoʻshimchalar kiritiladi. Agar xizmat oluvchining hayotida inqirozli yoki favqulodda vaziyat yuzaga kelsa, IIR 6 oylik muddatni kutmasdan, zudlik bilan qayta koʻrib chiqilishi lozim.

4.1.9.3 Kutilayotgan natija: har bir xizmat oluvchi barcha mutaxassislarning ishini muvofiqlashtiruvchi, xizmat oluvchining oʻzini oʻz kelajagini rejalashtirish jarayoniga faol jalb etuvchi hamda mustaqil hayot uchun zarur boʻlgan koʻnikmalarni izchil egallashini kafolatlovchi kompleks, shaxsga yoʻnaltirilgan va amaldagi IIRga ega boʻladi.

б) ҳамкорликда имзолаш: ИИР мажбурий тартибда хизмат кўрсатувчи хизмат олувчи ва унинг қонуний вакили томонидан биргаликда муҳокама қилинади ва имзоланади.

в) даврий қайта кўриб чиқиш: тузилган ИИР эришилган натижалар, боланинг ривожланиш динамикаси ва ўзгарган эҳтиёжларини инобатга олиш учун ҳар 6 ойда камида бир марта мажбурий тартибда қайта кўриб чиқилади (мазкур миллий стандартга “Д” илова) ва унга тегишли тузатишлар ҳамда қўшимчалар киритилади. Агар хизмат олувчининг ҳаётида инқирозли ёки фавқулодда вазият юзага келса, ИИР 6 ойлик муддатни кутмасдан, зудлик билан қайта кўриб чиқилиши лозим.

Xizmat oluvchi oʻz IIRining teng huquqli hammuallifi va egasi sifatida ishtirok etadi, shaxsiy hayotiy maqsadlarini aniq anglaydi va ifodalaydi, oʻzining ichki resurslariga (kuchli tomonlari) va tashqi muhitga (qoʻllab-quvvatlash tarmogʻi) tayanadi, shuningdek, oʻzini kuzatib borish (hamrohlik qilish) strategiyasiga rasmiy ravishda rozilik, norozilik bildirish yoki unga oʻzgartirishlar kiritish boʻyicha kafolatlangan huquqqa ega boʻladi.

4.1.9.4 Natijaga erishilganlik koʻrsatkichlari:

4.1.9.3 Кутилаётган натижа: ҳар бир хизмат олувчи барча мутахассисларнинг ишини мувофиқлаштирувчи, хизмат олувчининг ўзини ўз келажагини режалаштириш жараёнига фаол жалб этувчи ҳамда мустақил ҳаёт учун зарур бўлган кўникмаларни изчил эгаллашини кафолатловчи комплекс, шахсга йўналтирилган ва амалдаги ИИРга эга бўлади.

4.1.9.4.1 IIR ishlab chiqish va multidissiplinar (sohalararo) yondashuv:

Хизмат олувчи ўз ИИРининг тенг ҳуқуқли ҳаммуаллифи ва эгаси сифатида иштирок этади, шахсий ҳаётий мақсадларини аниқ англайди ва ифодалайди, ўзининг ички ресурсларига (кучли томонлари) ва ташқи муҳитга (қўллаб-қувватлаш тармоғи) таянади, шунингдек, ўзини кузатиб бориш (ҳамроҳлик қилиш) стратегиясига расмий равишда розилик, норозилик билдириш ёки унга ўзгартиришлар киритиш бўйича кафолатланган ҳуқуққа эга бўлади.

a) xizmat koʻrsatuvchi tomonidan har bir xizmat oluvchi qabul qilingan paytdan boshlab, ehtiyojlarni kompleks baholash asosida belgilangan muddatda (masalan, 14–30 kundan kechiktirmay) tasdiqlangan IIRning mavjudligi;

4.1.9.4 Натижага эришилганлик кўрсаткичлари:

4.1.9.4.1 ИИР ишлаб чиқиш ва мультидисциплинар (соҳалараро) ёндашув:

b) IIRni ishlab chiqish va qayta koʻrib chiqishda (sohalararo) guruh (multidissiplinar guruh): ijtimoiy xodim, psixolog, pedagog, tibbiyot xodimi (zarur hollarda huquqshunos va ishlab chiqarish taʼlimi ustasi) xizmat oluvchi yoki uning qonuniy vakili ishtirok etganligining rasmiy tasdigʻi mavjudligi;

v) IIR xizmat oluvchi 14 yoshga toʻlgan kundan boshlab tuziladi va u jamiyatga toʻliq integratsiya boʻlguniga qadar, ammo uzogʻi bilan 23 yoshga toʻlguniga qadar yuritiladi.

а) хизмат кўрсатувчи томонидан ҳар бир хизмат олувчи қабул қилинган пайтдан бошлаб, эҳтиёжларни комплекс баҳолаш асосида белгиланган муддатда (масалан, 14–30 кундан кечиктирмай) тасдиқланган ИИРнинг мавжудлиги;

4.1.9.4.2 IIRni yuritish multidissiplinar (sohalararo) guruh hamkorligi tamoyili asosida amalga oshiriladi:

б) ИИРни ишлаб чиқиш ва қайта кўриб чиқишда (соҳалараро) гуруҳ (мультидисциплинар гуруҳ): ижтимоий ходим, психолог, педагог, тиббиёт ходими (зарур ҳолларда ҳуқуқшунос ва ишлаб чиқариш таълими устаси) хизмат олувчи ёки унинг қонуний вакили иштирок этганлигининг расмий тасдиғи мавжудлиги;

asosiy masʼul xizmat koʻrsatuvchining ijtimoiy xodimi (keys-menejer) boʻlib, u butun jarayonni muvofiqlashtiradi, hujjatlarni toʻldiradi.

в) ИИР хизмат олувчи 14 ёшга тўлган кундан бошлаб тузилади ва у жамиятга тўлиқ интеграция бўлгунига қадар, аммо узоғи билан 23 ёшга тўлгунига қадар юритилади.

ijtimoiy sheriklar va hamkorlar:

4.1.9.4.2 ИИРни юритиш мультидисциплинар (соҳалараро) гуруҳ ҳамкорлиги тамойили асосида амалга оширилади:

mahalla darajasida: mahalladagi xotin-qizlar faoli, yoshlar yetakchisi va profilaktika inspektori (uy-joy, bandlik va xavfsizlik masalalarida);

асосий масъул хизмат кўрсатувчининг ижтимоий ходими (кейс-менежер) бўлиб, у бутун жараённи мувофиқлаштиради, ҳужжатларни тўлдиради.

taʼlim va bandlik sohasida: Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi hududiy boʻlimlari inspektorlari, “Ishga marhamat” monomarkazlari va kasb-hunar maktablari ustalari, yoshlar yetakchisi;

ижтимоий шериклар ва ҳамкорлар:

sogʻliqni saqlash sohasida: hududiy oilaviy poliklinika tomonidan biriktirilgan shifokor;

маҳалла даражасида: маҳалладаги хотин-қизлар фаоли, ёшлар етакчиси ва профилактика инспектори (уй-жой, бандлик ва хавфсизлик масалаларида);

таълим ва бандлик соҳасида: Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги ҳудудий бўлимлари инспекторлари, “Ишга марҳамат” мономарказлари ва касб-ҳунар мактаблари усталари, ёшлар етакчиси;

jamoatchilik va ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchi: xizmat oluvchiga shaxsiy koʻmak beruvchi, unga hayotiy yoʻl-yoʻriq koʻrsatuvchi ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchi (xizmat oluvchi yashaydigan mahalladagi ijtimoiy xodim);

xizmat oluvchi rejani ijro etishda passiv kuzatuvchi emas, balki asosiy masʼul sherik hisoblanadi.

соғлиқни сақлаш соҳасида: ҳудудий оилавий поликлиника томонидан бириктирилган шифокор; 

4.1.9.4.2 Xizmat oluvchining ishtiroki va uning fikrini hisobga olish:

жамоатчилик ва устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчи: хизмат олувчига шахсий кўмак берувчи, унга ҳаётий йўл-йўриқ кўрсатувчи устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчи (хизмат олувчи яшайдиган маҳалладаги ижтимоий ходим);

a) IIR blankasida xizmat oluvchining (yoshi va rivojlanish darajasi hisobga olingan holda) rejaning maqsad va vazifalari bilan tanishganligi hamda unga roziligini tasdiqlovchi shaxsiy imzosining mavjudligi. Reja maqsadlarida xizmat oluvchining shaxsiy qiziqishlari, xobbilari, kasbiy intilishlari va hayotiy maqsadlari aks ettirilishi (reja xizmat oluvchi uchun emas, balki xizmat oluvchi bilan birgalikda yoziladi).

хизмат олувчи режани ижро этишда пассив кузатувчи эмас, балки асосий масъул шерик ҳисобланади.

4.1.9.4.3 Rejaning tuzilishi va mazmuni:

4.1.9.4.2 Хизмат олувчининг иштироки ва унинг фикрини ҳисобга олиш:

а) ИИР бланкасида хизмат олувчининг (ёши ва ривожланиш даражаси ҳисобга олинган ҳолда) режанинг мақсад ва вазифалари билан танишганлиги ҳамда унга розилигини тасдиқловчи шахсий имзосининг мавжудлиги. Режа мақсадларида хизмат олувчининг шахсий қизиқишлари, хоббилари, касбий интилишлари ва ҳаётий мақсадлари акс эттирилиши (режа хизмат олувчи учун эмас, балки хизмат олувчи билан биргаликда ёзилади).

a) IIR mustaqil hayotga tayyorlashning asosiy yoʻnalishlari boʻyicha aniq, oʻlchanadigan va real maqsad hamda vazifalarni oʻz ichiga oladi:

maishiy koʻnikmalar (ovqat tayyorlash, kir yuvish, byudjetni yuritish uquvi);

4.1.9.4.3 Режанинг тузилиши ва мазмуни:

taʼlim va kasbga yoʻnaltirish (oʻqish, kasb tanlash, toʻgaraklar);

а) ИИР мустақил ҳаётга тайёрлашнинг асосий йўналишлари бўйича аниқ, ўлчанадиган ва реал мақсад ҳамда вазифаларни ўз ичига олади:

sogʻliq va psixologik xotirjamlik (jarohatlar bilan ishlash terapiyasi, sport, reabilitatsiya);

маиший кўникмалар (овқат тайёрлаш, кир ювиш, бюджетни юритиш уқуви);

huquqiy savodxonlik (oʻz huquqlarini bilish, mulkiy huquqlarni himoya qilish, uy-joy olish);

таълим ва касбга йўналтириш (ўқиш, касб танлаш, тўгараклар);

b) IIRda har bir tadbirni amalga oshirish muddatlari aniq koʻrsatiladi va masʼul xodimlar biriktiriladi.

соғлиқ ва психологик хотиржамлик (жароҳатлар билан ишлаш терапияси, спорт, реабилитация);

4.1.9.4.4 “Mening maqsadlarim” boʻlimini shakllantirish (shaxsiy maqsad qoʻyish):

ҳуқуқий саводхонлик (ўз ҳуқуқларини билиш, мулкий ҳуқуқларни ҳимоя қилиш, уй-жой олиш);

a) IIRlarning 100 foizi SMART texnologiyasi boʻyicha (aniq, oʻlchanadigan, erishiladigan, ahamiyatli, vaqti chegaralangan) shakllantirilgan va xizmat oluvchining oʻz soʻzlaridan yozib olingan maqsadlarni oʻz ichiga oladi;

б) ИИРда ҳар бир тадбирни амалга ошириш муддатлари аниқ кўрсатилади ва масъул ходимлар бириктирилади.

b) IIRda qisqa muddatli (6 oygacha) va uzoq muddatli (1–3 yilgacha) istiqbollarga boʻlingan “Mening maqsadlarim” boʻlimining mavjudligi (masalan, “Xizmat oluvchining taʼlim integratsiyasini taʼminlash” emas, balki “Men iyun oyigacha kollejga kirish imtihonlarini muvaffaqiyatli topshirishni xohlayman” koʻrinishida) mazkur milliy standartga “Y” ilova;

4.1.9.4.4 “Менинг мақсадларим” бўлимини шакллантириш (шахсий мақсад қўйиш):

v) maqsadlar asosiy sohalarni qamrab oladi: taʼlim, ish, uy-joy, sogʻliq va moliya.

а) ИИРларнинг 100 фоизи SMART технологияси бўйича (аниқ, ўлчанадиган, эришиладиган, аҳамиятли, вақти чегараланган) шакллантирилган ва хизмат олувчининг ўз сўзларидан ёзиб олинган мақсадларни ўз ичига олади;

б) ИИРда қисқа муддатли (6 ойгача) ва узоқ муддатли (1–3 йилгача) истиқболларга бўлинган “Менинг мақсадларим” бўлимининг мавжудлиги (масалан, “Хизмат олувчининг таълим интеграциясини таъминлаш” эмас, балки “Мен июнь ойигача коллежга кириш имтиҳонларини муваффақиятли топширишни хоҳлайман” кўринишида) мазкур миллий стандартга “Е” илова;

4.1.9.4.5 “Mening kuchli tomonlarim” uslubi boʻyicha baholash:

в) мақсадлар асосий соҳаларни қамраб олади: таълим, иш, уй-жой, соғлиқ ва молия.

a) rejalarning 100 foizi xizmat oluvchining imkoniyatlarini oldindan baholashga asoslanadi, bunda asosiy eʼtibor uning kamchiliklari (muammolari)ga emas, balki uning resurslari va isteʼdodlariga qaratiladi;

b) keys (ish) materiallarida toʻldirilgan “Kuchli tomonlar matritsasi”(ushbu milliy standartga “J” ilova) ning mavjudligi (unda xizmat oluvchining hayotda moslashish/hayotiy koʻnikmalari, isteʼdodlari, xobbilari, xarakterining ijobiy jihatlari qayd etiladi).

4.1.9.4.5 “Менинг кучли томонларим” услуби бўйича баҳолаш:

4.1.9.4.6 “Mening qoʻllab-quvvatlash tarmogʻim” boʻlimi boʻyicha baholash:

а) режаларнинг 100 фоизи хизмат олувчининг имкониятларини олдиндан баҳолашга асосланади, бунда асосий эътибор унинг камчиликлари (муаммолари)га эмас, балки унинг ресурслари ва истеъдодларига қаратилади;

a) xizmat oluvchilarning 100 foizi ijtimoiy xodim (keys-menejer) bilan birgalikda mustaqil hayotni boshlashdan oldin oʻzlarining ishonch doirasini aniqlaydi va vizuallashtiradi;

б) кейс (иш) материалларида тўлдирилган “Кучли томонлар матрицаси”(ушбу миллий стандартга “Ж” илова) нинг мавжудлиги (унда хизмат олувчининг ҳаётда мослашиш/ҳаётий кўникмалари, истеъдодлари, хоббилари, характерининг ижобий жиҳатлари қайд этилади).

b) IIRda rasmiylashtirilgan “Ijtimoiy aloqalar xaritasi”ning mavjudligi. U quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:

4.1.9.4.6 “Менинг қўллаб-қувватлаш тармоғим” бўлими бўйича баҳолаш:

а) хизмат олувчиларнинг 100 фоизи ижтимоий ходим (кейс-менежер) билан биргаликда мустақил ҳаётни бошлашдан олдин ўзларининг ишонч доирасини аниқлайди ва визуаллаштиради;

rasmiy tarmoq: mahalla profilaktika inspektori, xizmat koʻrsatuvchining ijtimoiy xodimi, shifokorning kontaktlari;

б) ИИРда расмийлаштирилган “Ижтимоий алоқалар харитаси”нинг мавжудлиги. У қуйидагиларни ўз ичига олиши лозим:

norasmiy tarmoq: xizmat oluvchi maishiy maslahat, emotsional qoʻllab-quvvatlash uchun yoki favqulodda vaziyatlarda murojaat qilishi mumkin boʻlgan ishonchli qarindoshlari, doʻstlari, ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchilari, qoʻshnilarining kontaktlari.

расмий тармоқ: маҳалла профилактика инспектори, хизмат кўрсатувчининг ижтимоий ходими, шифокорнинг контактлари;

4.1.9.4.7 Tekshirish (validatsiya) va qayta aloqa – “IIR haqida mening fikrim”:

норасмий тармоқ: хизмат олувчи маиший маслаҳат, эмоционал қўллаб-қувватлаш учун ёки фавқулодда вазиятларда мурожаат қилиши мумкин бўлган ишончли қариндошлари, дўстлари, устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчилари, қўшниларининг контактлари.

a) IIRlarning (har choraklik yangilanishlari bilan)100 foizi  xizmat oluvchining shaxsiy yozma mulohazasi (refleksiyasi) uchun maxsus boʻlimni oʻz ichiga oladi;

b) hujjatda xizmat oluvchi tomonidan oʻz qoʻli bilan toʻldirilgan (yoki uning soʻzlaridan yozib olingan) “IIR haqida mening fikrim” boʻlimi (blok) ning mavjudligi. Xizmat oluvchining quyidagi jumla ostida albatta imzosi boʻlishi lozim: “Men ushbu rejani tuzishda faol ishtirok etdim, oʻz vazifalarimni tushunaman va taklif etilgan qoʻllab-quvvatlash choralariga roziman”. Ayrim bandlarga norozilik boʻlgan taqdirda, xizmat oluvchi va mutaxassislar oʻrtasidagi mediatsiya bayonnomasining qayd etilganligi.

4.1.9.4.7 Текшириш (валидация) ва қайта алоқа – “ИИР ҳақида менинг фикрим”:

4.1.9.4.8 Monitoring va qayta koʻrib chiqish:

а) ИИРларнинг (ҳар чораклик янгиланишлари билан)100 фоизи  хизмат олувчининг шахсий ёзма мулоҳазаси (рефлексияси) учун махсус бўлимни ўз ичига олади;

б) ҳужжатда хизмат олувчи томонидан ўз қўли билан тўлдирилган (ёки унинг сўзларидан ёзиб олинган) “ИИР ҳақида менинг фикрим” бўлими (блок) нинг мавжудлиги. Хизмат олувчининг қуйидаги жумла остида албатта имзоси бўлиши лозим: “Мен ушбу режани тузишда фаол иштирок этдим, ўз вазифаларимни тушунаман ва таклиф этилган қўллаб-қувватлаш чораларига розиман”. Айрим бандларга норозилик бўлган тақдирда, хизмат олувчи ва мутахассислар ўртасидаги медиация баённомасининг қайд этилганлиги.

a) erishilgan yutuqlarni baholash va xizmat oluvchining mustaqilligi ortishiga qarab vazifalarni oʻzgartirib borish uchun IIRni muntazam ravishda rejali qayta koʻrib chiqish va tuzatishlar kiritish (yarim yilda/chorakda kamida bir marta).

4.1.9.4.8 Мониторинг ва қайта кўриб чиқиш:

b) IIR ijrosi natijalarini hisobot shakllarida (dinamik kuzatuv kartalarida) qayd etish, ular xizmat oluvchining shaxsiy hujjatlar yigʻmajildiga (keysiga) tikib qoʻyiladi va vasiylar, homiylar, tarbiyaga olgan (foster) ota-onalar, oilaviy bolalar uylari, kichik hajmli bolalar uylarini tark etish (bitirish) bosqichiga oʻtish uchun asos boʻlib xizmat qiladi.

а) эришилган ютуқларни баҳолаш ва хизмат олувчининг мустақиллиги ортишига қараб вазифаларни ўзгартириб бориш учун ИИРни мунтазам равишда режали қайта кўриб чиқиш ва тузатишлар киритиш (ярим йилда/чоракда камида бир марта).

4.1.10 10-Standart – xizmat koʻrsatishni tugatish

4.1.10.1 Xizmat oluvchilarni mustaqil hayotga tayyorlash boʻyicha xizmatlar koʻrsatishni tugatish qonuniy asoslarda, rejali tarzda, xizmat oluvchining oʻzining tayyorgarlik darajasi, 23 yoshga toʻlishi yoki ularning ixtiyoriga koʻra, voyaga yetganligini hisobga olgan holda hamda uning eng ustuvor manfaatlariga muvofiq amalga oshirilishi lozim. Vasiylik tizimidan chiqish jarayoni hujjatlar paketini tayyorlash, uy-joy va hayotni yoʻlga qoʻyish masalalarini hal etish hamda xizmat oluvchini muassasadan keyingi kuzatib borish (hamrohlik qilish) tizimiga oʻtkazish bilan birga olib borilishi lozim.

б) ИИР ижроси натижаларини ҳисобот шаклларида (динамик кузатув карталарида) қайд этиш, улар хизмат олувчининг шахсий ҳужжатлар йиғмажилдига (кейсига) тикиб қўйилади ва васийлар, ҳомийлар, тарбияга олган (фостер) ота-оналар, оилавий болалар уйлари, кичик ҳажмли болалар уйларини тарк этиш (битириш) босқичига ўтиш учун асос бўлиб хизмат қилади.

4.1.10.2 Kutilayotgan natija:

4.1.10 10-Стандарт – хизмат кўрсатишни тугатиш

4.1.10.1 Хизмат олувчиларни мустақил ҳаётга тайёрлаш бўйича хизматлар кўрсатишни тугатиш қонуний асосларда, режали тарзда, хизмат олувчининг ўзининг тайёргарлик даражаси, 23 ёшга тўлиши ёки уларнинг ихтиёрига кўра, вояга етганлигини ҳисобга олган ҳолда ҳамда унинг энг устувор манфаатларига мувофиқ амалга оширилиши лозим. Васийлик тизимидан чиқиш жараёни ҳужжатлар пакетини тайёрлаш, уй-жой ва ҳаётни йўлга қўйиш масалаларини ҳал этиш ҳамда хизмат олувчини муассасадан кейинги кузатиб бориш (ҳамроҳлик қилиш) тизимига ўтказиш билан бирга олиб борилиши лозим.

a) xizmat koʻrsatishni yakunlash tashkiliy jihatdan tizimli, xavfsiz va xizmat oluvchi uchun ruhiy qiyinchiliklarsiz (muammolarsiz) kechadi, xizmat oluvchi mustaqil hayotga oʻtishga toʻliq tayyorlanadi, uy-joy, zarur hujjatlar, shaxsiy buyumlar bilan taʼminlanadi va inqirozli vaziyatlarda yordam soʻrab qayerga murojaat qilishni aniq biladi;

b) xizmat oluvchiga (14–23 yoshdagi yoshlar) mustaqil hayotga tayyorlash va integratsiya qilish xizmatlarini koʻrsatish tasodifiy yoki byurokratik omillar tufayli emas, balki faqatgina rejali, tizimli va uning tayyorgarlik darajasi toʻliq baholangan holda yakunlanadi;

4.1.10.2 Кутилаётган натижа:

v) xizmat oluvchi mustaqil hayotga qadam qoʻyishda huquqiy, moddiy, moliyaviy va psixologik jihatdan toʻliq himoyalanadi hamda jamiyatda mustaqil yashashga tayyorligi rasmiy tibbiy-ijtimoiy hujjatlar bilan tasdiqlanadi;

а) хизмат кўрсатишни якунлаш ташкилий жиҳатдан тизимли, хавфсиз ва хизмат олувчи учун руҳий қийинчиликларсиз (муаммоларсиз) кечади, хизмат олувчи мустақил ҳаётга ўтишга тўлиқ тайёрланади, уй-жой, зарур ҳужжатлар, шахсий буюмлар билан таъминланади ва инқирозли вазиятларда ёрдам сўраб қаерга мурожаат қилишни аниқ билади;

б) хизмат олувчига (14–23 ёшдаги ёшлар) мустақил ҳаётга тайёрлаш ва интеграция қилиш хизматларини кўрсатиш тасодифий ёки бюрократик омиллар туфайли эмас, балки фақатгина режали, тизимли ва унинг тайёргарлик даражаси тўлиқ баҳоланган ҳолда якунланади;

g) uy-joysiz, shaxsini tasdiqlovchi hujjatsiz, barqaror daromad manbaisiz yoki hayoti va sogʻligʻi xavf ostida boʻlgan xizmat oluvchilar uchun xizmat koʻrsatishni avtomatik yoki majburiy tugatish qatʼiyan taqiqlanadi;

d) tizim inqirozli vaziyatlardagi xizmat oluvchilarni toʻliq qamrab olish kafolatini beradi.

в) хизмат олувчи мустақил ҳаётга қадам қўйишда ҳуқуқий, моддий, молиявий ва психологик жиҳатдан тўлиқ ҳимояланади ҳамда жамиятда мустақил яшашга тайёрлиги расмий тиббий-ижтимоий ҳужжатлар билан тасдиқланади;

г) уй-жойсиз, шахсини тасдиқловчи ҳужжатсиз, барқарор даромад манбаисиз ёки ҳаёти ва соғлиғи хавф остида бўлган хизмат олувчилар учун хизмат кўрсатишни автоматик ёки мажбурий тугатиш қатъиян тақиқланади;

ye) xizmat oluvchining oʻziga nisbatan qabul qilingan qarorlar ustidan shikoyat qilish (apellyatsiya) hamda kelajakda ijtimoiy koʻmakka ehtiyoj qayta yuzaga kelganda xizmatni tezkorlik bilan qayta ochish huquqlari qonuniy ravishda taʼminlanadi.

д) тизим инқирозли вазиятлардаги хизмат олувчиларни тўлиқ қамраб олиш кафолатини беради.

4.1.10.3 Natijaga erishilganlik koʻrsatkichlari:

е) хизмат олувчининг ўзига нисбатан қабул қилинган қарорлар устидан шикоят қилиш (апелляция) ҳамда келажакда ижтимоий кўмакка эҳтиёж қайта юзага келганда хизматни тезкорлик билан қайта очиш ҳуқуқлари қонуний равишда таъминланади.

4.1.10.3.1 Xizmatlarni tugatishning asoslari va rejaliligi:

a) xizmat koʻrsatishni tugatish uchun aniq, qonunchilikda belgilangan asoslarning mavjudligi (23 yoshga toʻlishi yoki ularning ixtiyoriga koʻra, voyaga yetganligini hisobga olgan holda, biologik oilasiga qaytarilishi, tutingan oilaga vasiylikka berilish yoki boshqa ixtisoslashtirilgan muassasaga oʻtkazilish);

4.1.10.3 Натижага эришилганлик кўрсаткичлари:

4.1.10.3.1 Хизматларни тугатишнинг асослари ва режалилиги:

b) muassasadan chiqish rejalashtirilayotgan muddatdan kamida 6 oy (yoki bir yil) oldin xizmat oluvchi bilan birgalikda ishlab chiqilgan va rasman tasdiqlangan IIRning mavjudligi;

v) xizmat koʻrsatishni tugatish jarayoni IIR maqsadlari toʻliq bajarilgandan soʻng, kamida 30 kalendar kuni oldin rejalashtiriladi. Natija quyidagi uchlamchi mezonlar majmuasi bajarilganda va ustoz/murabbiy yoki shaxsiy maslahatchining yakuniy baholash dalolatnomasi tuzilganda ijobiy hisoblanadi:

а) хизмат кўрсатишни тугатиш учун аниқ, қонунчиликда белгиланган асосларнинг мавжудлиги (23 ёшга тўлиши ёки уларнинг ихтиёрига кўра, вояга етганлигини ҳисобга олган ҳолда, биологик оиласига қайтарилиши, тутинган оилага васийликка берилиш ёки бошқа ихтисослаштирилган муассасага ўтказилиш);

б) муассасадан чиқиш режалаштирилаётган муддатдан камида 6 ой (ёки бир йил) олдин хизмат олувчи билан биргаликда ишлаб чиқилган ва расман тасдиқланган ИИРнинг мавжудлиги;

hujjatlar va huquqiy taʼminot: xizmat oluvchining qoʻlida amaldagi ID-karta, sugʻurta, taʼlim va kasbiy sertifikatlar, ijtimoiy imtiyozlar va bank hisobvaraqlari toʻgʻrisidagi toʻliq hujjatlar paketi (raqamli va qogʻoz shakldagi arxiv papkasi) mavjud boʻlishi kerak;

moddiy va iqtisodiy taʼminot: xizmat oluvchi barqaror va xavfsiz boshpana (oʻzining, ijara yoki ijtimoiy uy-joy) hamda kamida 1 ta qonuniy daromad manbai (ish haqi, muntazam nafaqa yoki stipendiya) bilan taʼminlangan boʻlishi lozim;

в) хизмат кўрсатишни тугатиш жараёни ИИР мақсадлари тўлиқ бажарилгандан сўнг, камида 30 календарь куни олдин режалаштирилади. Натижа қуйидаги учламчи мезонлар мажмуаси бажарилганда ва устоз/мураббий ёки шахсий маслаҳатчининг якуний баҳолаш далолатномаси тузилганда ижобий ҳисобланади:

ҳужжатлар ва ҳуқуқий таъминот: хизмат олувчининг қўлида амалдаги ID-карта, суғурта, таълим ва касбий сертификатлар, ижтимоий имтиёзлар ва банк ҳисобварақлари тўғрисидаги тўлиқ ҳужжатлар пакети (рақамли ва қоғоз шаклдаги архив папкаси) мавжуд бўлиши керак;

psixologik tayyorgarlik va transformatsiya: xizmat koʻrsatuvchi psixologi tomonidan xizmat oluvchining institutsional qaramlikdan (qaramlik xavfidan) qutilganligi, mustaqil qaror qabul qilish va stressga chidamlilik darajasi yuqori ekanligi toʻgʻrisidagi psixologik xulosa yigʻma jildga tikilishi kerak.

моддий ва иқтисодий таъминот: хизмат олувчи барқарор ва хавфсиз бошпана (ўзининг, ижара ёки ижтимоий уй-жой) ҳамда камида 1 та қонуний даромад манбаи (иш ҳақи, мунтазам нафақа ёки стипендия) билан таъминланган бўлиши лозим;

4.1.10.3.2 Psixologik tayyorgarlik va muassasadan keyingi muloqot:

психологик тайёргарлик ва трансформация: хизмат кўрсатувчи психологи томонидан хизмат олувчининг институционал қарамликдан (қарамлик хавфидан) қутилганлиги, мустақил қарор қабул қилиш ва стрессга чидамлилик даражаси юқори эканлиги тўғрисидаги психологик хулоса йиғма жилдга тикилиши керак.

a) xizmat oluvchining xizmatlar tugatilishiga boʻlgan psixologik tayyorgarligi tashxisini oʻtkazish va tashqi muhitga chiqish oldidan xavotirlanish darajasini pasaytiruvchi moslashish (adaptatsion) treninglarini tashkil etish;

4.1.10.3.2 Психологик тайёргарлик ва муассасадан кейинги мулоқот:

b) xizmat oluvchiga muassasadan keyingi hamrohlik qilish boʻyicha mutaxassisni (ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchi) rasmiyatchilikdan yiroq holda biriktirish va uning shaxsiy hujjatlar yigʻmajildini (moslashtirilgan koʻrinishda) u kelgusida yashaydigan joy boʻyicha monitoringni amalga oshiruvchi organlarga oʻtkazish;

v) xizmat oluvchiga xizmat koʻrsatish tugatilgandan keyin murojaat qilishi mumkin boʻlgan shoshilinch xizmatlar, xizmat koʻrsatuvchi va inqirozga qarshi markazlarning maʼlumotlarini (manzillari, telefon raqamlari, ishonch telefonlari) taqdim etish.

а) хизмат олувчининг хизматлар тугатилишига бўлган психологик тайёргарлиги ташхисини ўтказиш ва ташқи муҳитга чиқиш олдидан хавотирланиш даражасини пасайтирувчи мослашиш (адаптацион) тренингларини ташкил этиш;

б) хизмат олувчига муассасадан кейинги ҳамроҳлик қилиш бўйича мутахассисни (устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчи) расмиятчиликдан йироқ ҳолда бириктириш ва унинг шахсий ҳужжатлар йиғмажилдини (мослаштирилган кўринишда) у келгусида яшайдиган жой бўйича мониторингни амалга оширувчи органларга ўтказиш;

4.1.10.3.3 Xizmat oluvchini hujjatlar va moddiy vositalar bilan taʼminlash:

a) xizmat koʻrsatish tugatiladigan paytga qadar xizmat oluvchining toʻliq shaxsiy hujjatlar yigʻmajildi mazkur milliy standartga “Z” ilovasiga asosan (pasport/ID-karta, tugʻilganlik haqida guvohnoma, maʼlumoti toʻgʻrisidagi hujjatlar, tibbiy daftarcha, huquqiy maqomini tasdiqlovchi maʼlumotnomalar, uy-joyga boʻlgan huquqini yoki uy-joy olish uchun hisobda turganligini tasdiqlovchi hujjatlar,) oʻz vaqtida shakllantiriladi va oʻziga topshiriladi;

в) хизмат олувчига хизмат кўрсатиш тугатилгандан кейин мурожаат қилиши мумкин бўлган шошилинч хизматлар, хизмат кўрсатувчи ва инқирозга қарши марказларнинг маълумотларини (манзиллари, телефон рақамлари, ишонч телефонлари) тақдим этиш.

4.1.10.3.3 Хизмат олувчини ҳужжатлар ва моддий воситалар билан таъминлаш:

b) xizmat oluvchini belgilangan tartibda zaruratga koʻra, tegishli moddiy nafaqa, mavsumiy kiyim-kechak, poyabzal va yumshoq anjomlar (yoki pul kompensatsiyasi), shuningdek, birlamchi zarur boʻlgan eng muhim buyumlar toʻplami bilan taʼminlanadi.

а) хизмат кўрсатиш тугатиладиган пайтга қадар хизмат олувчининг тўлиқ шахсий ҳужжатлар йиғмажилди мазкур миллий стандартга “З” иловасига асосан (паспорт/ID-карта, туғилганлик ҳақида гувоҳнома, маълумоти тўғрисидаги ҳужжатлар, тиббий дафтарча, ҳуқуқий мақомини тасдиқловчи маълумотномалар, уй-жойга бўлган ҳуқуқини ёки уй-жой олиш учун ҳисобда турганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар,) ўз вақтида шакллантирилади ва ўзига топширилади;

4.1.10.3.4 Uy-joy va hayotni yoʻlga qoʻyish masalalarini hal etish:

б) хизмат олувчини белгиланган тартибда заруратга кўра, тегишли моддий нафақа, мавсумий кийим-кечак, пойабзал ва юмшоқ анжомлар (ёки пул компенсацияси), шунингдек, бирламчи зарур бўлган энг муҳим буюмлар тўплами билан таъминланади.

a) xizmat koʻrsatish tugatiladigan paytda xizmat oluvchining kafolatlangan va xavfsiz yashash joyi (shaxsiy uy-joyi, biriktirilgan yashash maydoni, ijtimoiy uy-joy, taʼlim muassasasi yotoqxonasi) mavjudligining rasmiylashtirilganligi;

4.1.10.3.4 Уй-жой ва ҳаётни йўлга қўйиш масалаларини ҳал этиш:

b) xizmat oluvchining kelgusidagi bandligi boʻyicha tasdiqlangan rejaning mavjudligi (litsey, kollej, OTMga qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi buyruq yoki rasmiy ishga joylashganligi).

а) хизмат кўрсатиш тугатиладиган пайтда хизмат олувчининг кафолатланган ва хавфсиз яшаш жойи (шахсий уй-жойи, бириктирилган яшаш майдони, ижтимоий уй-жой, таълим муассасаси ётоқхонаси) мавжудлигининг расмийлаштирилганлиги;

4.1.10.3.5 Xizmat quyidagi asoslarga koʻra tugatiladi:

a) xizmat oluvchining va/yoki uning oila aʼzosining va/yoki xizmat oluvchining qonuniy vakilining yozma rad javobi;

б) хизмат олувчининг келгусидаги бандлиги бўйича тасдиқланган режанинг мавжудлиги (лицей, коллеж, ОТМга қабул қилинганлиги тўғрисидаги буйруқ ёки расмий ишга жойлашганлиги).

4.1.10.3.5 Хизмат қуйидаги асосларга кўра тугатилади:

b) xizmat oluvchini doimiy yashash uchun boshqa muassasa yoki tashkilotlarga qayta yoʻnaltirish;

а) хизмат олувчининг ва/ёки унинг оила аъзосининг ва/ёки хизмат олувчининг қонуний вакилининг ёзма рад жавоби;

v) xizmat oluvchining yashash/istiqomat qilish joyining oʻzgarishi yoki uning yashash joyida uzoq vaqt davomida mavjud boʻlmasligi;

б) хизмат олувчини доимий яшаш учун бошқа муассаса ёки ташкилотларга қайта йўналтириш;

g) xizmat koʻrsatish toʻgʻrisidagi shartnoma shartlarining bajarilmasligi va xizmat koʻrsatishni rad etish imkoniyati haqida yozma ravishda ogohlantirilganligi;

d) xizmat koʻrsatish uchun tibbiy qarshi koʻrsatmalarning mavjudligi, xususan:

в) хизмат олувчининг яшаш/истиқомат қилиш жойининг ўзгариши ёки унинг яшаш жойида узоқ вақт давомида мавжуд бўлмаслиги;

г) хизмат кўрсатиш тўғрисидаги шартнома шартларининг бажарилмаслиги ва хизмат кўрсатишни рад этиш имконияти ҳақида ёзма равишда огоҳлантирилганлиги;

sogʻliqni saqlash muassasalarining tegishli boʻlimlarida davolanishni yoki kuzatuvni talab qiladigan, avj olish (xuruj) fazasidagi surunkali kasalliklar;

д) хизмат кўрсатиш учун тиббий қарши кўрсатмаларнинг мавжудлиги, хусусан:

atrofdagilar va xizmat koʻrsatuvchi uchun xavf tugʻdiradigan hamda tegishli sogʻliqni saqlash muassasalarida davolanishni talab qiladigan ruhiy va surunkali yuqumli kasalliklar;

соғлиқни сақлаш муассасаларининг тегишли бўлимларида даволанишни ёки кузатувни талаб қиладиган, авж олиш (хуруж) фазасидаги сурункали касалликлар;

mavjud patologiya tufayli reanimatsiya tadbirlarini yoki intensiv terapiya sharoitida kuzatuv va davolanishni talab qilishi mumkin boʻlgan ogʻir jarrohlik holatlari va jarrohlik amaliyotidan keyingi holatlar;

ijtimoiy xizmat oluvchining vafoti.

атрофдагилар ва хизмат кўрсатувчи учун хавф туғдирадиган ҳамда тегишли соғлиқни сақлаш муассасаларида даволанишни талаб қиладиган руҳий ва сурункали юқумли касалликлар;

мавжуд патология туфайли реанимация тадбирларини ёки интенсив терапия шароитида кузатув ва даволанишни талаб қилиши мумкин бўлган оғир жарроҳлик ҳолатлари ва жарроҳлик амалиётидан кейинги ҳолатлар;

23 yoshga toʻlishi yoki ularning ixtiyoriga koʻra, voyaga yetganligini hisobga olgan holda, biologik oilasiga qaytarilishi, tutingan oilaga vasiylikka berilish yoki boshqa ixtisoslashtirilgan muassasaga oʻtkazilishi.

4.1.10.3.6 Quyidagi holatlarga yoʻl qoʻyilmaydi (xizmatni tugatishdagi salbiy koʻrsatkichlar):

ижтимоий хизмат олувчининг вафоти.

23 ёшга тўлиши ёки уларнинг ихтиёрига кўра, вояга етганлигини ҳисобга олган ҳолда, биологик оиласига қайтарилиши, тутинган оилага васийликка берилиш ёки бошқа ихтисослаштирилган муассасага ўтказилиши.

a) xizmatlarni tugatish asoslarining real vaziyatga mos kelmasligi;

4.1.10.3.6 Қуйидаги ҳолатларга йўл қўйилмайди (хизматни тугатишдаги салбий кўрсаткичлар):

b) mustaqil hayotga tayyorgarlik darajasining sunʼiy ravishda oshirib koʻrsatilishi;

а) хизматларни тугатиш асосларининг реал вазиятга мос келмаслиги;

v) xizmat oluvchining uy-joy bilan taʼminlanganligi va bandligi toʻgʻrisida soxta maʼlumotlarning mavjudligi;

g) kuzatib borish (hamrohlik) maʼlumotlarini yashirish yoki soxtalashtirish;

б) мустақил ҳаётга тайёргарлик даражасининг сунъий равишда ошириб кўрсатилиши;

в) хизмат олувчининг уй-жой билан таъминланганлиги ва бандлиги тўғрисида сохта маълумотларнинг мавжудлиги;

d) xizmatlarni tugatish xizmat oluvchining ishtirokisiz rasmiylashtirilishi.

г) кузатиб бориш (ҳамроҳлик) маълумотларини яшириш ёки сохталаштириш;

4.1.10.3.7 Multidissiplinar guruh (MDG)ning inqirozli vaziyatlarda xizmatni tugatishni taqiqlashdagi vakolati:

д) хизматларни тугатиш хизмат олувчининг иштирокисиз расмийлаштирилиши.

a) agar xizmat oluvchi 23 yoshga toʻlgan boʻlsa-da, biroq u hali uy-joy bilan taʼminlanmagan, hujjatsiz, ishsiz (daromadsiz) boʻlsa yoki unga nisbatan har qanday shakldagi tashqi xavf (zoʻravonlik, jinoiy muhit taʼsiri) mavjud boʻlsa, xizmat avtomatik ravishda tugatilmaydi.

4.1.10.3.7 Мультидисциплинар гуруҳ (МДГ)нинг инқирозли вазиятларда хизматни тугатишни тақиқлашдаги ваколати:

b) har qanday holatda xizmatni tugatish toʻgʻrisidagi Yakuniy xulosa faqatgina multidissiplinar guruh (MDG) tomonidan beriladi. MDG tarkibiga xizmat koʻrsatuvchi rahbariyati, ijtimoiy xodimlar, yurist, psixolog, bandlik markazi va mahalla vakillari kiradi. Natija MDGning kollegial ravishda qabul qilingan va aʼzolar tomonidan toʻliq imzolangan bayonnomasi mavjudligi bilan tasdiqlanadi. Xavf ostidagi xizmat oluvchilarning eʼtibordan chetda qolish xavfini oldini olish maqsadida MDG qarorisiz keysni yopgan mutaxassislarga nisbatan intizomiy javobgarlik choralari belgilanadi.

4.1.10.3.8 Yozma bildirishnoma va apellyatsiya (shikoyat qilish) huquqi:

а) агар хизмат олувчи 23 ёшга тўлган бўлса-да, бироқ у ҳали уй-жой билан таъминланмаган, ҳужжатсиз, ишсиз (даромадсиз) бўлса ёки унга нисбатан ҳар қандай шаклдаги ташқи хавф (зўравонлик, жиноий муҳит таъсири) мавжуд бўлса, хизмат автоматик равишда тугатилмайди.

a) MDG tomonidan xizmatni tugatish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan kundan boshlab 3 ish kuni ichida xizmat oluvchiga rasmiy, sodda va tushunarli tilda yozilgan yozma bildirishnoma topshiriladi. Bildirishnomada xizmatning nima sababdan tugatilayotgani asoslari va xizmat oluvchi ushbu qarorga rozi boʻlmagan taqdirda, bildirishnomani olgan kundan boshlab 30 kalendar kuni ichida Ijtimoiy himoya milliy agentligiga yoki sudga apellyatsiya (shikoyat) arizasini berish huquqi va tartibi aniq koʻrsatilishi kerak.

б) ҳар қандай ҳолатда хизматни тугатиш тўғрисидаги Якуний хулоса фақатгина мультидисциплинар гуруҳ (МДГ) томонидан берилади. МДГ таркибига хизмат кўрсатувчи раҳбарияти, ижтимоий ходимлар, юрист, психолог, бандлик маркази ва маҳалла вакиллари киради. Натижа МДГнинг коллегиал равишда қабул қилинган ва аъзолар томонидан тўлиқ имзоланган баённомаси мавжудлиги билан тасдиқланади. Хавф остидаги хизмат олувчиларнинг эътибордан четда қолиш хавфини олдини олиш мақсадида МДГ қарорисиз кейсни ёпган мутахассисларга нисбатан интизомий жавобгарлик чоралари белгиланади.

4.1.10.3.8 Ёзма билдиришнома ва апелляция (шикоят қилиш) ҳуқуқи:

b) natija xizmat oluvchi tomonidan yozma bildirishnomaning ikkinchi nusxasiga “Oldim, huquqlarim tushuntirildi” deb imzo qoʻyganligi va ushbu hujjatning tizimga skanerlab yuklangani bilan baholanadi.

а) МДГ томонидан хизматни тугатиш тўғрисида қарор қабул қилинган кундан бошлаб 3 иш куни ичида хизмат олувчига расмий, содда ва тушунарли тилда ёзилган ёзма билдиришнома топширилади. Билдиришномада хизматнинг нима сабабдан тугатилаётгани асослари ва хизмат олувчи ушбу қарорга рози бўлмаган тақдирда, билдиришномани олган кундан бошлаб 30 календарь куни ичида Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигига ёки судга апелляция (шикоят) аризасини бериш ҳуқуқи ва тартиби аниқ кўрсатилиши керак.

4.1.10.3.9 Xizmatni qayta ochish:

б) натижа хизмат олувчи томонидан ёзма билдиришноманинг иккинчи нусхасига “Олдим, ҳуқуқларим тушунтирилди” деб имзо қўйганлиги ва ушбу ҳужжатнинг тизимга сканерлаб юклангани билан баҳоланади.

a) xizmat koʻrsatish muvaffaqiyatli tugatilgandan keyin ham xizmat oluvchi 25 yoshga toʻlguniga qadar mustaqil hayotda kutilmagan inqirozga uchrasa (ishsiz qolish, uydan ayrilish, sogʻligʻi keskin yomonlashishi, ajrashish yoki ogʻir ruhiy tushkunlik), unda xizmatni tezkor qayta ochish huquqi mavjud boʻladi.

b) xizmat oluvchilarning ogʻzaki, yozma yoki elektron (mobil ilova/ishonch telefoni) murojaati kelib tushgan paytdan boshlab xizmat koʻrsatuvchi 3 ish kuni ichida keysni qayta faollashtiradi va ustoz/murabbiy yoki shaxsiy maslahatchini qayta biriktiradi. Natija tizimda yangidan roʻyxatga olingan ariza va 24 soat ichida oʻtkazilgan birlamchi skrining varagʻi (mazkur milliy standartga “I” ilova)mavjudligi bilan baholanadi.

4.1.10.3.9 Хизматни қайта очиш:

v) xizmat oluvchilarning murojaat qilishdan qoʻrqishi yoki uyalishi xavfini kamaytirish maqsadida, xizmatni qayta ochish jarayoni hech qanday jarima yoki tergov-surishtiruvlarsiz, toʻliq xayrixohlik va ijtimoiy koʻmak tamoyili asosida amalga oshiriladi.

а) хизмат кўрсатиш муваффақиятли тугатилгандан кейин ҳам хизмат олувчи 25 ёшга тўлгунига қадар мустақил ҳаётда кутилмаган инқирозга учраса (ишсиз қолиш, уйдан айрилиш, соғлиғи кескин ёмонлашиши, ажрашиш ёки оғир руҳий тушкунлик), унда хизматни тезкор қайта очиш ҳуқуқи мавжуд бўлади.

4.1.1 11- Standart – shikoyatlar va mulohazalar (fikr-mulohazalar)

б) хизмат олувчиларнинг оғзаки, ёзма ёки электрон (мобил илова/ишонч телефони) мурожаати келиб тушган пайтдан бошлаб хизмат кўрсатувчи 3 иш куни ичида кейсни қайта фаоллаштиради ва устоз/мураббий ёки шахсий маслаҳатчини қайта бириктиради. Натижа тизимда янгидан рўйхатга олинган ариза ва 24 соат ичида ўтказилган бирламчи скрининг варағи (мазкур миллий стандартга “И” илова)мавжудлиги билан баҳоланади.

в) хизмат олувчиларнинг мурожаат қилишдан қўрқиши ёки уялиши хавфини камайтириш мақсадида, хизматни қайта очиш жараёни ҳеч қандай жарима ёки тергов-суриштирувларсиз, тўлиқ хайрихоҳлик ва ижтимоий кўмак тамойили асосида амалга оширилади.

4.1.11.1 Muassasada xizmat oluvchilar, ularning qonuniy vakillari, qarindoshlari, shuningdek, xodimlar va uchinchi shaxslar tomonidan shikoyatlar, arizalar va mulohazalarni topshirish hamda koʻrib chiqishning qulay, maxfiy, xavfsiz va samarali tizimi amal qilishi lozim. Ushbu tizim xizmat oluvchilarning huquq va manfaatlarini himoya qilishga, nizoli vaziyatlarni tezkorlik bilan hal etishga hamda koʻrsatilayotgan xizmatlar sifatini uzluksiz yaxshilab borishga qaratilgan boʻlishi lozim.

4.1.11.2 Kutilayotgan natija:

4.1.1 11- Стандарт – шикоятлар ва мулоҳазалар (фикр-мулоҳазалар)

4.1.11.1 Муассасада хизмат олувчилар, уларнинг қонуний вакиллари, қариндошлари, шунингдек, ходимлар ва учинчи шахслар томонидан шикоятлар, аризалар ва мулоҳазаларни топшириш ҳамда кўриб чиқишнинг қулай, махфий, хавфсиз ва самарали тизими амал қилиши лозим. Ушбу тизим хизмат олувчиларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилишга, низоли вазиятларни тезкорлик билан ҳал этишга ҳамда кўрсатилаётган хизматлар сифатини узлуксиз яхшилаб боришга қаратилган бўлиши лозим.

a) har bir xizmat oluvchi oʻz huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganda, oʻz fikr, mulohaza va shikoyatlarini hech qanday toʻsiqlarsiz va qoʻrquvlarsiz taqdim etish imkonini beruvchi mustaqil, qulay va xavfsiz mexanizm bilan toʻliq taʼminlanadi.

b) shikoyatlarni qabul qilish va koʻrib chiqish jarayonida xizmat oluvchilarning shaxsiy maʼlumotlari maxfiyligi qatʼiy kafolatlanadi, ularga nisbatan muassasa xodimlari yoki mutaxassislar tomonidan har qanday shakldagi tazyiq, kamsitish yoki “oʻch olish” (repressiv harakatlar) xavfi toʻliq bartaraf etiladi.

4.1.11.2 Кутилаётган натижа:

а) ҳар бир хизмат олувчи ўз ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари бузилганда, ўз фикр, мулоҳаза ва шикоятларини ҳеч қандай тўсиқларсиз ва қўрқувларсиз тақдим этиш имконини берувчи мустақил, қулай ва хавфсиз механизм билан тўлиқ таъминланади.

v) kelib tushgan barcha murojaatlar tizimli ravishda tahlil qilinib, xizmatlar sifatini oshirish, tizimli xatolarni tuzatish va preventiv (profilaktik) chora-tadbirlar rejasini ishlab chiqish uchun asosiy vosita sifatida qoʻllaniladi.

б) шикоятларни қабул қилиш ва кўриб чиқиш жараёнида хизмат олувчиларнинг шахсий маълумотлари махфийлиги қатъий кафолатланади, уларга нисбатан муассаса ходимлари ёки мутахассислар томонидан ҳар қандай шаклдаги тазйиқ, камситиш ёки “ўч олиш” (репрессив ҳаракатлар) хавфи тўлиқ бартараф этилади.

4.1.11.3. Natijaga erishish koʻrsatkichlari:

в) келиб тушган барча мурожаатлар тизимли равишда таҳлил қилиниб, хизматлар сифатини ошириш, тизимли хатоларни тузатиш ва превентив (профилактик) чора-тадбирлар режасини ишлаб чиқиш учун асосий восита сифатида қўлланилади.

4.1.11.3.1 Qulaylik va xabardorlik:

a) muassasada xizmat oluvchilar uchun tushunarli shaklda (yoshi va rivojlanish darajasi hisobga olingan holda, imkon qadar infografikadan foydalangan holda) bayon etilgan hamda shikoyat va mulohazalarni topshirish tartibini tushuntiruvchi maʼlumotlar stendlari va eslatmalarning mavjudligi;

4.1.11.3. Натижага эришиш кўрсаткичлари:

b) xizmat oluvchilar uchun koʻrinarli va qulay joylarda murojaatlar va mulohazalar uchun moʻljallangan, xodimlar tomonidan xatlarni ruxsatsiz olish imkoniyatini istisno etuvchi maxsus qulflanadigan qutilarning mavjudligi;

4.1.11.3.1 Қулайлик ва хабардорлик:

а) муассасада хизмат олувчилар учун тушунарли шаклда (ёши ва ривожланиш даражаси ҳисобга олинган ҳолда, имкон қадар инфографикадан фойдаланган ҳолда) баён этилган ҳамда шикоят ва мулоҳазаларни топшириш тартибини тушунтирувчи маълумотлар стендлари ва эслатмаларнинг мавжудлиги;

v) xizmat oluvchilarni mustaqil yordam beruvchi tashqi aloqalar (Ijtimoiy himoya milliy agentligi, Bolalar ombudsmani, huquqni muhofaza qilish organlarining ishonch telefonlari) toʻgʻrisidagi maʼlumotlar bilan taʼminlanganligi.

б) хизмат олувчилар учун кўринарли ва қулай жойларда мурожаатлар ва мулоҳазалар учун мўлжалланган, ходимлар томонидан хатларни рухсатсиз олиш имкониятини истисно этувчи махсус қулфланадиган қутиларнинг мавжудлиги;

4.1.11.3.2 Xizmat oluvchi uchun mustaqil va xavfsiz shikoyat mexanizmi:

a) shikoyat va mulohazalarni koʻrib chiqish tartibi toʻgʻrisida tasdiqlangan Nizom, shuningdek, kelib tushgan murojaatlarni hisobga olish jurnalining (elektron yoki ip oʻtkazib tikilgan qogʻoz shaklida) mavjudligi, unda murojaat kelib tushgan sana, masalaning mazmuni va koʻrilgan choralar qayd etilishi;

в) хизмат олувчиларни мустақил ёрдам берувчи ташқи алоқалар (Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги, Болалар омбудсмани, ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларининг ишонч телефонлари) тўғрисидаги маълумотлар билан таъминланганлиги.

b) murojaatlarni koʻrib chiqishning belgilangan meʼyoriy muddatlariga rioya etilishi (masalan, xavfsizlik yoki zoʻravonlikka oid shoshilinch shikoyatlar zudlik bilan / 24 soat ichida koʻrib chiqilishi;

4.1.11.3.2 Хизмат олувчи учун мустақил ва хавфсиз шикоят механизми:

v) murakkab yoki nizoli vaziyatlarni tahlil qilishga albatta mustaqil mutaxassislarni (psixologlar, yuristlar, vasiylik va homiylik organlari yoki jamoat tashkilotlari vakillarini) jalb etilganligi;

а) шикоят ва мулоҳазаларни кўриб чиқиш тартиби тўғрисида тасдиқланган Низом, шунингдек, келиб тушган мурожаатларни ҳисобга олиш журналининг (электрон ёки ип ўтказиб тикилган қоғоз шаклида) мавжудлиги, унда мурожаат келиб тушган сана, масаланинг мазмуни ва кўрилган чоралар қайд этилиши;

4.1.11.3.2.1 Xizmat koʻrsatish tizimida xizmat oluvchining xohishiga koʻra foydalanishi uchun quyidagi koʻp tarmoqli va mustaqil murojaat mexanizmlari tashkil etiladi:

б) мурожаатларни кўриб чиқишнинг белгиланган меъёрий муддатларига риоя этилиши (масалан, хавфсизлик ёки зўравонликка оид шошилинч шикоятлар зудлик билан / 24 соат ичида кўриб чиқилиши;

ichki mexanizm (anonim quti): muassasalar va xizmat koʻrsatuvchi binolarining videokuzatuv kameralari tushmaydigan, xizmat oluvchilar uchun qulay va xavfsiz nuqtalarida faqatgina Agentlik va vakolatli organ vakillari tomonidan ochiladigan muhrlangan “Anonim shikoyatlar qutisi” oʻrnatiladi.

в) мураккаб ёки низоли вазиятларни таҳлил қилишга албатта мустақил мутахассисларни (психологлар, юристлар, васийлик ва ҳомийлик органлари ёки жамоат ташкилотлари вакилларини) жалб этилганлиги;

raqamli va masofaviy mexanizm: murojaatlarni tezkor yuborish uchun maxsus onlayn-bot (telegram-bot), platforma va ijtimoiy himoyaning 24/7 rejimda ishlovchi qisqa “Ishonch telefoni” (1148) faoliyati yoʻlga qoʻyiladi;

4.1.11.3.2.1 Хизмат кўрсатиш тизимида хизмат олувчининг хоҳишига кўра фойдаланиши учун қуйидаги кўп тармоқли ва мустақил мурожаат механизмлари ташкил этилади:

ички механизм (аноним қути): муассасалар ва хизмат кўрсатувчи биноларининг видеокузатув камералари тушмайдиган, хизмат олувчилар учун қулай ва хавфсиз нуқталарида фақатгина Агентлик ва ваколатли орган вакиллари томонидан очиладиган муҳрланган “Аноним шикоятлар қутиси” ўрнатилади.

mustaqil tashqi mexanizm: Bolalar ombudsmani va Inson huquqlari boʻyicha milliy markaz bilan toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻlanish imkoniyati yaratiladi.

рақамли ва масофавий механизм: мурожаатларни тезкор юбориш учун махсус онлайн-бот (тelegram-бот), платформа ва ижтимоий ҳимоянинг 24/7 режимда ишловчи қисқа “Ишонч телефони” (1148) фаолияти йўлга қўйилади;

Natija muassasalar va xizmat koʻrsatuvchilarda ushbu mexanizmlarning texnik jihatdan soz va ishchi holatda ekanligi hamda xizmat oluvchilarning ulardan erkin foydalana olayotganligi bilan baholanadi.

мустақил ташқи механизм: Болалар омбудсмани ва Инсон ҳуқуқлари бўйича миллий марказ билан тўғридан-тўғри боғланиш имконияти яратилади.

4.1.11.3.2 Maxfiylik va xavfsizlik:

Натижа муассасалар ва хизмат кўрсатувчиларда ушбу механизмларнинг техник жиҳатдан соз ва ишчи ҳолатда эканлиги ҳамда хизмат олувчиларнинг улардан эркин фойдалана олаётганлиги билан баҳоланади.

a) shikoyatlarni roʻyxatga olish va koʻrib chiqishda qatʼiy maxfiylik rejimi taʼminlanishi;

b) murojaat muallifining shaxsiy maʼlumotlari uning roziligisiz oshkor qilinmasligi;

4.1.11.3.2 Махфийлик ва хавфсизлик:

v) shikoyat topshirilgandan keyin xizmat oluvchining mutlaq xavfsizligini kafolatlovchi aniq tartibning (bosim oʻtkazish, psixologik taʼsir koʻrsatish yoki shikoyat qilgan xizmat oluvchining taʼminot sharoitlarini yomonlashtirishning har qanday shakli qatʼiyan taqiqlanishi) mavjudligi.

а) шикоятларни рўйхатга олиш ва кўриб чиқишда қатъий махфийлик режими таъминланиши;

б) мурожаат муаллифининг шахсий маълумотлари унинг розилигисиз ошкор қилинмаслиги;

g) shikoyat qilgan xizmat oluvchining shaxsi, murojaat mazmuni va jarayonga tegishli barcha maʼlumotlar qatʼiy sir saqlanadi. Murojaat yoʻllagan xizmat oluvchiga nisbatan muassasa maʼmuriyati, ijtimoiy xodimlar, ustoz/shogird yoki shaxsiy maslahatchilar tomonidan bosim oʻtkazish, xizmatlarni cheklash, psixologik tazyiq yoki boshqa shakldagi “qasos olish” harakatlari qatʼiyan taqiqlanadi va bunday holatlar qonuniy javobgarlikka sabab boʻladi. Natija shikoyat beruvchi xizmat oluvchilar oʻrtasida oʻtkaziladigan anonim soʻrovnomalarda “bosim yoki tazyiq sezmadim” degan koʻrsatkichning 100% boʻlishi bilan tasdiqlanadi.

4.1.11.3.3 Shikoyatlarni koʻrib chiqish tartibi va tabaqalashtirilgan tezkor koʻrib chiqish:

в) шикоят топширилгандан кейин хизмат олувчининг мутлақ хавфсизлигини кафолатловчи аниқ тартибнинг (босим ўтказиш, психологик таъсир кўрсатиш ёки шикоят қилган хизмат олувчининг таъминот шароитларини ёмонлаштиришнинг ҳар қандай шакли қатъиян тақиқланиши) мавжудлиги.

г) шикоят қилган хизмат олувчининг шахси, мурожаат мазмуни ва жараёнга тегишли барча маълумотлар қатъий сир сақланади. Мурожаат йўллаган хизмат олувчига нисбатан муассаса маъмурияти, ижтимоий ходимлар, устоз/шогирд ёки шахсий маслаҳатчилар томонидан босим ўтказиш, хизматларни чеклаш, психологик тазйиқ ёки бошқа шаклдаги “қасос олиш” ҳаракатлари қатъиян тақиқланади ва бундай ҳолатлар қонуний жавобгарликка сабаб бўлади. Натижа шикоят берувчи хизмат олувчилар ўртасида ўтказиладиган аноним сўровномаларда “босим ёки тазйиқ сезмадим” деган кўрсаткичнинг 100% бўлиши билан тасдиқланади.

a) murojaatlarning ijro muddatlari ularning murakkabligi va xavf darajasiga koʻra quyidagi qatʼiy vaqt meʼyorlari asosida amalga oshiriladi:

3 kunlik muddat (shoshilinch shikoyatlar): xizmat oluvchining hayoti, sogʻligʻi, xavfsizligiga tahdid soluvchi, zoʻravonlik, shafqatsiz muomala yoki boshpanasiz qolish bilan bogʻliq murojaatlar kelib tushgan paytdan boshlab 72 soat ichida koʻrib chiqiladi va tezkor himoya choralari koʻriladi;

4.1.11.3.3 Шикоятларни кўриб чиқиш тартиби ва табақалаштирилган тезкор кўриб чиқиш:

а) мурожаатларнинг ижро муддатлари уларнинг мураккаблиги ва хавф даражасига кўра қуйидаги қатъий вақт меъёрлари асосида амалга оширилади:

10 kunlik muddat (standart shikoyatlar): hujjatlarni rasmiylashtirish, start paketlarini berishdagi kechikishlar, taʼlim yoki tibbiy xizmatlardan foydalanishdagi toʻsiqlar bilan bogʻliq masalalar 10 ish kuni ichida toʻliq hal etiladi;

30 kunlik muddat (murakkab/tizimli murojaatlar): qoʻshimcha surishtiruv, idoralararo keng qamrovli tekshiruv yoki sud-huquqiy ekspertiza talab etadigan uy-joy nizolari va murakkab kasbiy masalalar uzogʻi bilan 30 kalendar kuni ichida yakunlanib, ariza muallifiga rasmiy javob beriladi;

3 кунлик муддат (шошилинч шикоятлар): хизмат олувчининг ҳаёти, соғлиғи, хавфсизлигига таҳдид солувчи, зўравонлик, шафқатсиз муомала ёки бошпанасиз қолиш билан боғлиқ мурожаатлар келиб тушган пайтдан бошлаб 72 соат ичида кўриб чиқилади ва тезкор ҳимоя чоралари кўрилади;

Natija elektron tizimda muddati buzilgan shikoyatlar ulushining 0% ni tashkil etishi bilan oʻlchanadi.

10 кунлик муддат (стандарт шикоятлар): ҳужжатларни расмийлаштириш, старт пакетларини беришдаги кечикишлар, таълим ёки тиббий хизматлардан фойдаланишдаги тўсиқлар билан боғлиқ масалалар 10 иш куни ичида тўлиқ ҳал этилади;

30 кунлик муддат (мураккаб/тизимли мурожаатлар): қўшимча суриштирув, идоралараро кенг қамровли текширув ёки суд-ҳуқуқий экспертиза талаб этадиган уй-жой низолари ва мураккаб касбий масалалар узоғи билан 30 календарь куни ичида якунланиб, ариза муаллифига расмий жавоб берилади;

4.1.11.3.4 Xizmat oluvchi uchun sodda yoʻriqnoma mavjudligi:

Натижа электрон тизимда муддати бузилган шикоятлар улушининг 0% ни ташкил этиши билан ўлчанади.

a) shikoyat qilish tizimi murakkab yuridik atamalardan xoli boʻlgan, 14–23 yoshdagi xizmat oluvchilar oʻzlari oʻqib tez tushunadigan, vizual suratlar va infografikalar bilan boyitilgan “Sening huquqing: Qanday qilib yordam soʻrash yoki shikoyat qilish mumkin?” nomli qisqa va sodda qoʻllanma (raqamli va chop etilgan shaklda) koʻrinishida taqdim etiladi. Natija har bir xizmat oluvchiga IIR tuzilayotgan vaqtda ushbu sodda yoʻriqnomaning majburiy ravishda topshirilishi va xizmat oluvchining shikoyat qilish yoʻllarini amalda bilishi (soʻrovnomalar orqali) bilan baholanadi.

4.1.11.3.5 Tahlil qilish va choralar koʻrish (qayta aloqa):

4.1.11.3.4 Хизмат олувчи учун содда йўриқнома мавжудлиги:

а) шикоят қилиш тизими мураккаб юридик атамалардан холи бўлган, 14–23 ёшдаги хизмат олувчилар ўзлари ўқиб тез тушунадиган, визуал суратлар ва инфографикалар билан бойитилган “Сенинг ҳуқуқинг: Қандай қилиб ёрдам сўраш ёки шикоят қилиш мумкин?” номли қисқа ва содда қўлланма (рақамли ва чоп этилган шаклда) кўринишида тақдим этилади. Натижа ҳар бир хизмат олувчига ИИР тузилаётган вақтда ушбу содда йўриқноманинг мажбурий равишда топширилиши ва хизмат олувчининг шикоят қилиш йўлларини амалда билиши (сўровномалар орқали) билан баҳоланади.

a) murojaat muallifiga uning shikoyatini koʻrib chiqish natijalari va koʻrilgan choralar toʻgʻrisida (jumladan, xizmat oluvchiga ogʻzaki yoki moslashtirilgan yozma shaklda) xabar berilganligining rasman tasdigʻi;

b) muassasadagi tizimli muammolarni aniqlash va ish rejalariga tuzatishlar kiritish uchun maʼmuriyat tomonidan kelib tushayotgan shikoyat va mulohazalarning xususiyatini muntazam ravishda (yarim yilda kamida bir marta) tahlil qilib borish;

4.1.11.3.5 Таҳлил қилиш ва чоралар кўриш (қайта алоқа):

v) xizmat koʻrsatuvchi xizmat oluvchilarning himoyasi va xavfsizligini taʼminlash boʻyicha ichki tartib-taomillarni tasdiqlashi;

а) мурожаат муаллифига унинг шикоятини кўриб чиқиш натижалари ва кўрилган чоралар тўғрисида (жумладан, хизмат олувчига оғзаки ёки мослаштирилган ёзма шаклда) хабар берилганлигининг расман тасдиғи;

g) xizmat oluvchining hayoti, sogʻligʻi va xavfsizligiga tahdidlar aniqlangan holatlarda xizmat koʻrsatuvchining idoralararo hamkorlikni taʼminlashi;

б) муассасадаги тизимли муаммоларни аниқлаш ва иш режаларига тузатишлар киритиш учун маъмурият томонидан келиб тушаётган шикоят ва мулоҳазаларнинг хусусиятини мунтазам равишда (ярим йилда камида бир марта) таҳлил қилиб бориш;

в) хизмат кўрсатувчи хизмат олувчиларнинг ҳимояси ва хавфсизлигини таъминлаш бўйича ички тартиб-таомилларни тасдиқлаши;

d) zoʻravonlik, ekspluatatsiya (kaltaklash/majburlash), shafqatsiz muomala yoki boshqa tahdidlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar majburiy tartibda rasmiylashtirilishi va koʻrib chiqilishi lozim;

ye) xodimlarning zoʻravonlikning oldini olish hamda xizmat oluvchilarni himoya qilish masalalari boʻyicha oʻquvlardan (treninglardan) oʻtganligi;

г) хизмат олувчининг ҳаёти, соғлиғи ва хавфсизлигига таҳдидлар аниқланган ҳолатларда хизмат кўрсатувчининг идоралараро ҳамкорликни таъминлаши;

j) xizmat oluvchiga nisbatan kamsitish (diskriminatsiya), qadr-qimmatni kamsituvchi muomala, jismoniy yoki psixologik zoʻravonlikka yoʻl qoʻyilmasligi.

д) зўравонлик, эксплуатация (калтаклаш/мажбурлаш), шафқатсиз муомала ёки бошқа таҳдидлар тўғрисидаги маълумотлар мажбурий тартибда расмийлаштирилиши ва кўриб чиқилиши лозим;

z) har chorak yakunida xizmat koʻrsatuvchi tomonidan kelib tushgan barcha fikr-mulohazalar va shikoyatlar anonimlashtirilgan holda toifalar (hudud, muammo turi, masʼul xodim) boʻyicha statistik tahlil qilinadi. Tahlil natijalari asosida tizimli xatoliklarni bartaraf etish, xodimlarning malakasini oshirish yoki xizmat koʻrsatish qoidalarini oʻzgartirish boʻyicha “Chora-tadbirlar rejasi” tuziladi va xizmat koʻrsatuvchi rahbariyati tomonidan tasdiqlanadi. Natija har yilgi tizimli tahliliy hisobotlar va ular asosida ishlab chiqilgan, ijrosi taʼminlangan buyruqlar mavjudligi bilan tasdiqlanadi.

е) ходимларнинг зўравонликнинг олдини олиш ҳамда хизмат олувчиларни ҳимоя қилиш масалалари бўйича ўқувлардан (тренинглардан) ўтганлиги;

ж) хизмат олувчига нисбатан камситиш (дискриминация), қадр-қимматни камситувчи муомала, жисмоний ёки психологик зўравонликка йўл қўйилмаслиги.

4.2 Xizmat koʻrsatuvchi faoliyatining tashkiliy asoslari

з) ҳар чорак якунида хизмат кўрсатувчи томонидан келиб тушган барча фикр-мулоҳазалар ва шикоятлар анонимлаштирилган ҳолда тоифалар (ҳудуд, муаммо тури, масъул ходим) бўйича статистик таҳлил қилинади. Таҳлил натижалари асосида тизимли хатоликларни бартараф этиш, ходимларнинг малакасини ошириш ёки хизмат кўрсатиш қоидаларини ўзгартириш бўйича “Чора-тадбирлар режаси” тузилади ва хизмат кўрсатувчи раҳбарияти томонидан тасдиқланади. Натижа ҳар йилги тизимли таҳлилий ҳисоботлар ва улар асосида ишлаб чиқилган, ижроси таъминланган буйруқлар мавжудлиги билан тасдиқланади.

4.2.1  12-Standart  – “Yoshlarga hamrohlik” dasturi

4.2 Хизмат кўрсатувчи фаолиятининг ташкилий асослари

4.2.1.1 Xizmat koʻrsatuvchi xizmat oluvchilarning jamiyatga muvaffaqiyatli ijtimoiy integratsiyalashuvi, kasbiy jihatdan oʻz-oʻzini belgilashi, ishga joylashishi, mustaqil hayotga moslashishi va ularning huquqlarini himoya qilishga qaratilgan “Yoshlarga hamrohlik” dasturini ishlab chiqadi va amalga oshiradi.

4.2.1  12-Стандарт  – “Ёшларга ҳамроҳлик” дастури

Hamrohlik qilish sheriklik, ixtiyoriylik va xizmat oluvchining mustaqilligi ortib borishiga qarab qoʻllab-quvvatlash jadalligini bosqichma-bosqich kamaytirib borish tamoyillari asosida quriladi.

Dasturning maqsadi xizmat oluvchilarning jamiyatga ijtimoiylashuvi hamda integratsiyasini taʼminlash, ularning erkin kasb tanlashlari uchun shart-sharoitlar yaratish, ularga ijtimoiy, huquqiy, psixologik-pedagogik yordam koʻrsatish hamda ularning tashabbuslarini qoʻllab-quvvatlashdan iborat.

4.2.1.1 Хизмат кўрсатувчи хизмат олувчиларнинг жамиятга муваффақиятли ижтимоий интеграциялашуви, касбий жиҳатдан ўз-ўзини белгилаши, ишга жойлашиши, мустақил ҳаётга мослашиши ва уларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилишга қаратилган “Ёшларга ҳамроҳлик” дастурини ишлаб чиқади ва амалга оширади.

Ҳамроҳлик қилиш шериклик, ихтиёрийлик ва хизмат олувчининг мустақиллиги ортиб боришига қараб қўллаб-қувватлаш жадаллигини босқичма-босқич камайтириб бориш тамойиллари асосида қурилади.

4.2.1.2 Kutilayotgan natija:

Дастурнинг мақсади хизмат олувчиларнинг жамиятга ижтимоийлашуви ҳамда интеграциясини таъминлаш, уларнинг эркин касб танлашлари учун шарт-шароитлар яратиш, уларга ижтимоий, ҳуқуқий, психологик-педагогик ёрдам кўрсатиш ҳамда уларнинг ташаббусларини қўллаб-қувватлашдан иборат.

a) xizmat oluvchilar jamiyatdagi mustaqil hayotga muvaffaqiyatli moslashadi, kasb-hunar taʼlimi oladi yoki ishga joylashadi, shaxsiy byudjet va roʻzgʻorni samarali boshqaradi, shuningdek, inqirozli vaziyatlarni yengib oʻtish uchun barqaror qoʻllab-quvvatlash tizimiga ega boʻladi. Xizmat oluvchilarni mustaqil hayotga tayyorlash boʻyicha faoliyat aniq tuzilgan dastur asosida amalga oshiriladi.

4.2.1.2 Кутилаётган натижа:

b) ishga joylashish, uy-joy bilan taʼminlanish, huquqiy himoya va moliyaviy koʻmak masalalari idoralararo tizimli hamkorlik va yagona hududiy qoʻllab-quvvatlash paketi orqali manzilli va tezkor hal etiladi.

а) хизмат олувчилар жамиятдаги мустақил ҳаётга муваффақиятли мослашади, касб-ҳунар таълими олади ёки ишга жойлашади, шахсий бюджет ва рўзғорни самарали бошқаради, шунингдек, инқирозли вазиятларни енгиб ўтиш учун барқарор қўллаб-қувватлаш тизимига эга бўлади. Хизмат олувчиларни мустақил ҳаётга тайёрлаш бўйича фаолият аниқ тузилган дастур асосида амалга оширилади.

v) monitoring va aloqa tezligi mezonlari orqali xizmat oluvchilarning inqirozli vaziyatlarga tushib qolishi oldindan bartaraf etiladi va ularning ijtimoiy barqarorligi taʼminlanadi.

4.2.1.3 Natijaga erishish koʻrsatkichlari

б) ишга жойлашиш, уй-жой билан таъминланиш, ҳуқуқий ҳимоя ва молиявий кўмак масалалари идоралараро тизимли ҳамкорлик ва ягона ҳудудий қўллаб-қувватлаш пакети орқали манзилли ва тезкор ҳал этилади.

в) мониторинг ва алоқа тезлиги мезонлари орқали хизмат олувчиларнинг инқирозли вазиятларга тушиб қолиши олдиндан бартараф этилади ва уларнинг ижтимоий барқарорлиги таъминланади.

4.2.1.3.1 Hamrohlik qilishning tashkiliy asosi va rejalashtirilishi:

a) turli yosh guruhlaridagi (masalan, 14 yoshdan 23 yoshgacha boʻlgan) xizmat oluvchilar bilan oʻzaro hamkorlik qilishning aniq algoritmlarini oʻz ichiga olgan, tasdiqlangan va uslubiy jihatdan taʼminlangan “Yoshlarga hamrohlik” dasturining mavjudligi;

4.2.1.3 Натижага эришиш кўрсаткичлари

b) har bir xizmat oluvchiga ustoz/murabbiy/shaxsiy maslahatchi biriktirilishi va shartnomaning mavjudligi;

4.2.1.3.1 Ҳамроҳлик қилишнинг ташкилий асоси ва режалаштирилиши:

v) avvalroq ishlab chiqilgan IIR bilan muvofiqlashtirilganligi;

а) турли ёш гуруҳларидаги (масалан, 14 ёшдан 23 ёшгача бўлган) хизмат олувчилар билан ўзаро ҳамкорлик қилишнинг аниқ алгоритмларини ўз ичига олган, тасдиқланган ва услубий жиҳатдан таъминланган “Ёшларга ҳамроҳлик” дастурининг мавжудлиги;

б) ҳар бир хизмат олувчига устоз/мураббий/шахсий маслаҳатчи бириктирилиши ва шартноманинг мавжудлиги;

g) dastur xizmat oluvchilarning (qonuniy vakillarning) faol ishtirokida, idoralararo yondashuv doirasida ishlab chiqilishi;

в) аввалроқ ишлаб чиқилган ИИР билан мувофиқлаштирилганлиги;

d) dasturning moslashuvchan boʻlishi va zarurat tugʻilganda, IIRga ega boʻlgan xizmat oluvchilarning ehtiyojlariga muvofiq oʻzgartirilishi;

г) дастур хизмат олувчиларнинг (қонуний вакилларнинг) фаол иштирокида, идоралараро ёндашув доирасида ишлаб чиқилиши;

ye) kundalik tadbirlarning xizmat oluvchilarning imkoniyatlari va ehtiyojlarini hisobga olgan holda ham individual, ham guruh shaklida tashkil etilishi;

j) tadbirlar koʻrsatilgan dasturning xizmat oluvchilar, ularning oilalari va qonuniy vakillari uchun qulay (koʻrinarli) joyga joylashtirilishi;

д) дастурнинг мослашувчан бўлиши ва зарурат туғилганда, ИИРга эга бўлган хизмат олувчиларнинг эҳтиёжларига мувофиқ ўзгартирилиши;

е) кундалик тадбирларнинг хизмат олувчиларнинг имкониятлари ва эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда ҳам индивидуал, ҳам гуруҳ шаклида ташкил этилиши;

i) xizmat oluvchilarning oldindan belgilangan, aniqlangan (baholangan) individual ehtiyojlarga javob beradigan kundalik jadvalga muvofiq amalga oshiriladigan tadbirlarda ishtirok etishi;

ж) тадбирлар кўрсатилган дастурнинг хизмат олувчилар, уларнинг оилалари ва қонуний вакиллари учун қулай (кўринарли) жойга жойлаштирилиши;

k) xizmat oluvchilarning qiziqish va qobiliyatlaridan kelib chiqib, ularni turli sport mashgʻulotlari va sanʼat turlari boʻyicha toʻgaraklarga jalb qilish;

и) хизмат олувчиларнинг олдиндан белгиланган, аниқланган (баҳоланган) индивидуал эҳтиёжларга жавоб берадиган кундалик жадвалга мувофиқ амалга ошириладиган тадбирларда иштирок этиши;

l) xizmat koʻrsatuvchining qaroriga asosan har bir xizmat oluvchiga bitta masʼul xodim, yaʼni, ustoz/murabbiy yoki shaxsiy maslahatchi biriktiriladi va individual hamrohlik mezoni amalga oshiriladi, bunda, bir nafar ustoz/murabbiy yoki shaxsiy maslahatchiga biriktiriladigan xizmat oluvchilar soni 15 nafardan oshmasligi kerak.

к) хизмат олувчиларнинг қизиқиш ва қобилиятларидан келиб чиқиб, уларни турли спорт машғулотлари ва санъат турлари бўйича тўгаракларга жалб қилиш;

4.2.1.3.2 Xizmat oluvchilar bilan muloqot oʻrnatish tartibi:

a) rejali muloqot: dastlabki 6 oyda haftada kamida 1-marta shaxsiy uchrashuv yoki telefon orqali suhbat;

л) хизмат кўрсатувчининг қарорига асосан ҳар бир хизмат олувчига битта масъул ходим, яъни, устоз/мураббий ёки шахсий маслаҳатчи бириктирилади ва индивидуал ҳамроҳлик мезони амалга оширилади, бунда, бир нафар устоз/мураббий ёки шахсий маслаҳатчига бириктириладиган хизмат олувчилар сони 15 нафардан ошмаслиги керак.

4.2.1.3.2 Хизмат олувчилар билан мулоқот ўрнатиш тартиби:

keyingi davrda oyda kamida 2-marta.

а) режали мулоқот: дастлабки 6 ойда ҳафтада камида 1 марта шахсий учрашув ёки телефон орқали суҳбат;

b) tezkor/inqirozli vaziyatdagi muloqot: xizmat oluvchidan xabar yoki murojaat kelib tushgan paytdan boshlab ustoz/murabbiy yoki shaxsiy maslahatchi 2 soat ichida u bilan toʻgʻridan-toʻgʻri aloqaga chiqishi va 24 soat ichida joyiga chiqqan holda vaziyatni baholashi majburiy.

v) ish, uy-joy va xavfsizlik masalalarini hal etish maqsadida xizmat koʻrsatuvchi, tuman (shahar) bandlik boʻlimi, Yoshlar ishlari agentligi va mahalla yettiligi oʻrtasida idoralararo hamkorlik bayonnomasi tuziladi,tegishli tartibda vazifalar taqsimlanadi.

кейинги даврда ойда камида 2 марта.

б) тезкор/инқирозли вазиятдаги мулоқот: хизмат олувчидан хабар ёки мурожаат келиб тушган пайтдан бошлаб устоз/мураббий ёки шахсий маслаҳатчи 2 соат ичида у билан тўғридан-тўғри алоқага чиқиши ва 24 соат ичида жойига чиққан ҳолда вазиятни баҳолаши мажбурий.

4.2.1.3.3 Mustaqil hayotni yoʻlga qoʻyishning asosiy sohalarida qoʻllab-quvvatlashda quyidagilar amalga oshiriladi:

в) иш, уй-жой ва хавфсизлик масалаларини ҳал этиш мақсадида хизмат кўрсатувчи, туман (шаҳар) бандлик бўлими, Ёшлар ишлари агентлиги ва маҳалла еттилиги ўртасида идоралараро ҳамкорлик баённомаси тузилади,тегишли тартибда вазифалар тақсимланади.

a) mustaqil hayot koʻnikmalarini rivojlantirish: maishiy-xoʻjalik va iqtisodiy koʻnikmalarga oʻrgatish, oilaviy hayotga tayyorlash, yurish-turish qoidalari va muomala madaniyatini shakllantirish;

4.2.1.3.3 Мустақил ҳаётни йўлга қўйишнинг асосий соҳаларида қўллаб-қувватлашда қуйидагилар амалга оширилади:

b) taʼlim olish va bandlik: xizmat oluvchilar istaklarini oʻrgangan holda ularni umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, professional hamda oliy taʼlim (davlat tomonidan kafolatlangan imtiyozlardan foydalangan holda)ga yoʻnaltirish;

а) мустақил ҳаёт кўникмаларини ривожлантириш: маиший-хўжалик ва иқтисодий кўникмаларга ўргатиш, оилавий ҳаётга тайёрлаш, юриш-туриш қоидалари ва муомала маданиятини шакллантириш;

xizmat oluvchilarning qoʻshimcha taʼlim olishlari, kasb-hunar oʻrganishlari, tadbirkorlik va mehnat faoliyati bilan shugʻullanishlari uchun shart-sharoitlar yaratish;

б) таълим олиш ва бандлик: хизмат олувчилар истакларини ўрганган ҳолда уларни умумий ўрта, ўрта махсус, профессионал ҳамда олий таълим (давлат томонидан кафолатланган имтиёзлардан фойдаланган ҳолда)га йўналтириш;

v) oʻrta maxsus, professional hamda oliy taʼlimni tamomlagan xizmat oluvchilarning bandligiga koʻmaklashish;

хизмат олувчиларнинг қўшимча таълим олишлари, касб-ҳунар ўрганишлари, тадбиркорлик ва меҳнат фаолияти билан шуғулланишлари учун шарт-шароитлар яратиш;

g) ustoz/murabbiy yoki shaxsiy maslahatchi tuman (shahar) Bandlikka koʻmaklashish markazi inspektori bilan hamkorlikda xizmat oluvchi muassasadan chiqqan kundan boshlab 15 ish kuni ichida kasbga yoʻnaltirish yoki boʻsh ish oʻrinlarini taklif etadi va har oyda 1-marta ish joyidagi moslashuv monitoringini olib boradi;

“Ishga marhamat” monomarkazlarida davlat granti asosida bepul kasb-hunarga oʻqitish va oʻqish davrida stipendiya toʻlash, tadbirkorlik faoliyatini boshlash istagidagi xizmat oluvchilar uchun subsidiya va imtiyozli kreditlar ajratish, ish qidirish, rezyume tuzish, suhbatlardan oʻtish yoki taʼlim muassasalariga oʻqishga kirishda koʻmaklashish (korxona va tashkilotlardagi zaxiradagi (kvota) ish oʻrinlariga joylashtirish;

в) ўрта махсус, профессионал ҳамда олий таълимни тамомлаган хизмат олувчиларнинг бандлигига кўмаклашиш;

g) uy-joy masalasi: uy-joyga muhtoj xizmat oluvchilarni turar joy bilan taʼminlanishiga va uy-joy olish huquqlarini amalga oshirishda koʻmaklashish, roʻzgʻorni yoʻlga qoʻyishda, kommunal xizmatlar toʻlovlarini amalga oshirish va koʻchmas mulk bilan bogʻliq nizoli masalalarni hal etishda yordam berish;

г) устоз/мураббий ёки шахсий маслаҳатчи туман (шаҳар) Бандликка кўмаклашиш маркази инспектори билан ҳамкорликда хизмат олувчи муассасадан чиққан кундан бошлаб 15 иш куни ичида касбга йўналтириш ёки бўш иш ўринларини таклиф этади ва ҳар ойда 1 марта иш жойидаги мослашув мониторингини олиб боради;

d) ustoz/murabbiy yoki shaxsiy maslahatchi tuman (shahar) hokimligi, mahalla yettiligi bilan birgalikda:

“Ишга марҳамат” мономарказларида давлат гранти асосида бепул касб-ҳунарга ўқитиш ва ўқиш даврида стипендия тўлаш, тадбиркорлик фаолиятини бошлаш истагидаги хизмат олувчилар учун субсидия ва имтиёзли кредитлар ажратиш, иш қидириш, резюме тузиш, суҳбатлардан ўтиш ёки таълим муассасаларига ўқишга киришда кўмаклашиш (корхона ва ташкилотлардаги захирадаги (квота) иш ўринларига жойлаштириш;

г) уй-жой масаласи: уй-жойга муҳтож хизмат олувчиларни турар жой билан таъминланишига ва уй-жой олиш ҳуқуқларини амалга оширишда кўмаклашиш, рўзғорни йўлга қўйишда, коммунал хизматлар тўловларини амалга ошириш ва кўчмас мулк билан боғлиқ низоли масалаларни ҳал этишда ёрдам бериш;

xizmat oluvchi muassasadan chiqishdan 90 kun oldin uy-joy navbati va holatini aniqlaydi;

turar joyga koʻchib oʻtgandan soʻng dastlabki 3 oy davomida har 15 kunda maishiy sharoitlarni joyida oʻrganadi;

д) устоз/мураббий ёки шахсий маслаҳатчи туман (шаҳар) ҳокимлиги, маҳалла еттилиги билан биргаликда:

хизмат олувчи муассасадан чиқишдан 90 кун олдин уй-жой навбати ва ҳолатини аниқлайди;

xizmat oluvchilarga ajratilgan maqsadli davlat xonadonlarini rasmiylashtirish va uyni birlamchi maishiy texnika va mebellar bilan jihozlashda koʻmaklashadi;

турар жойга кўчиб ўтгандан сўнг дастлабки 3 ой давомида ҳар 15 кунда маиший шароитларни жойида ўрганади;

uy-joy navbati kelguniga qadar ijara toʻlovi uchun hududiy byudjetdan ijara subsidiyasi ajratilishida koʻmaklashadi;

ye) huquqiy va moliyaviy yordam: xizmat oluvchilar ijtimoiy imtiyozlar, nafaqalar olish, mulk huquqini himoya qilish masalalari boʻyicha maslahatlar berish, shuningdek, shaxsiy daromad va xarajatlarni amaliy boshqarishga oʻrgatiladi;

хизмат олувчиларга ажратилган мақсадли давлат хонадонларини расмийлаштириш ва уйни бирламчи маиший техника ва мебеллар билан жиҳозлашда кўмаклашади;

уй-жой навбати келгунига қадар ижара тўлови учун ҳудудий бюджетдан ижара субсидияси ажратилишида кўмаклашади;

murojaat qilingan zahoti huquqiy masalalarni 3 ish kuni ichida, moliyaviy start toʻlovlarini esa muassasani tark etgan kundan boshlab 5 bank ish kuni ichida hal etishda koʻmaklashadi;

е) ҳуқуқий ва молиявий ёрдам: хизмат олувчилар ижтимоий имтиёзлар, нафақалар олиш, мулк ҳуқуқини ҳимоя қилиш масалалари бўйича маслаҳатлар бериш, шунингдек, шахсий даромад ва харажатларни амалий бошқаришга ўргатилади;

4.2.1.3.4 Psixosotsial qoʻllab-quvvatlash va inqirozli vaziyatlarda yordam berish:

мурожаат қилинган заҳоти ҳуқуқий масалаларни 3 иш куни ичида, молиявий старт тўловларини эса муассасани тарк этган кундан бошлаб 5 банк иш куни ичида ҳал этишда кўмаклашади;

a) dastur ishtirokchilari uchun stressga chidamlilikni oshirish va oʻzlik inqirozlarini (krizislarini) yengib oʻtishga qaratilgan muntazam individual va guruhli psixologik maslahatlardan foydalanish imkoniyatining mavjudligi;

b) fors-major yoki xavfli hayotiy vaziyatlar yuzaga kelgan taqdirda xizmat oluvchilarga tezkor yordam koʻrsatish uchun shoshilinch aloqa mexanizmining (“ishonch telefoni”, navbatchi mutaxassis) mavjudligi;

4.2.1.3.4 Психосоциал қўллаб-қувватлаш ва инқирозли вазиятларда ёрдам бериш:

а) дастур иштирокчилари учун стрессга чидамлиликни ошириш ва ўзлик инқирозларини (кризисларини) енгиб ўтишга қаратилган мунтазам индивидуал ва гуруҳли психологик маслаҳатлардан фойдаланиш имкониятининг мавжудлиги;

v) ijobiy ijtimoiy muhitni shakllantirishda koʻmaklashish (sogʻlom turmush tarzidagi qarindoshlar bilan aloqalarni qoʻllab-quvvatlash, bitiruvchilar klublarini tashkil etish, koʻngilli ustozlarni jalb qilish).

4.2.1.3.5 Samaradorlik monitoringi va maʼlumotlar bazasini yuritish:

б) форс-мажор ёки хавфли ҳаётий вазиятлар юзага келган тақдирда хизмат олувчиларга тезкор ёрдам кўрсатиш учун шошилинч алоқа механизмининг (“ишонч телефони”, навбатчи мутахассис) мавжудлиги;

a) xizmat oluvchilar bilan muntazam aloqalar (uchrashuvlar, qoʻngʻiroqlar, tashriflar) va ularning mustaqillik darajasi dinamikasi qayd etib boriladigan shaxsiy hujjatlar yigʻmajildlari (kartalari)ning yuritilishi;

в) ижобий ижтимоий муҳитни шакллантиришда кўмаклашиш (соғлом турмуш тарзидаги қариндошлар билан алоқаларни қўллаб-қувватлаш, битирувчилар клубларини ташкил этиш, кўнгилли устозларни жалб қилиш).

b) koʻrsatilayotgan xizmatlar sifatini oshirish maqsadida dastur ijrosi natijalarini (ishga joylashganlar, ish joyida muqim qolib ishlayotganlar, uy-joy muammolarini muvaffaqiyatli hal etganlar foizini) tizimli ravishda tahlil qilib borish;

4.2.1.3.5 Самарадорлик мониторинги ва маълумотлар базасини юритиш:

а) хизмат олувчилар билан мунтазам алоқалар (учрашувлар, қўнғироқлар, ташрифлар) ва уларнинг мустақиллик даражаси динамикаси қайд этиб бориладиган шахсий ҳужжатлар йиғмажилдлари (карталари)нинг юритилиши;

v) xizmat koʻrsatuvchi va ustoz/murabbiy yoki shaxsiy maslahatchi 6, 12 va 24-oylarda majburiy kompleks kuzatuv va baholash oʻtkazadi (mazkur milliy standartga “K”ilovaga muvofiq). Favqulodda xavf aniqlanganda (ishsiz qolish, uydan ayrilish) monitoring kundalik rejimga oʻtkaziladi;

б) кўрсатилаётган хизматлар сифатини ошириш мақсадида дастур ижроси натижаларини (ишга жойлашганлар, иш жойида муқим қолиб ишлаётганлар, уй-жой муаммоларини муваффақиятли ҳал этганлар фоизини) тизимли равишда таҳлил қилиб бориш;

g) avtomatlashtirilgan tizim orqali raqamli monitoring kartasi yuritiladi, ehtiyoj mavjud boʻlgan taqdirda, hamrohlik dasturini 25 yoshgacha uzaytirish boʻyicha Ekspert komissiyasining qoʻllab-quvvatlash paketi yuritiladi;

har bir davriy bosqich (1/3/6/12/24 oylik) yakunida tizimga kompleks kuzatuv dalolatnomalari va xizmat oluvchining shaxsiy fikr-mulohaza varaqasi kiritiladi.

в) хизмат кўрсатувчи ва устоз/мураббий ёки шахсий маслаҳатчи 6, 12 ва 24-ойларда мажбурий комплекс кузатув ва баҳолаш ўтказади (мазкур миллий стандартга “К”иловага мувофиқ). Фавқулодда хавф аниқланганда (ишсиз қолиш, уйдан айрилиш) мониторинг кундалик режимга ўтказилади;

г) автоматлаштирилган тизим орқали рақамли мониторинг картаси юритилади, эҳтиёж мавжуд бўлган тақдирда, ҳамроҳлик дастурини 25 ёшгача узайтириш бўйича Эксперт комиссиясининг қўллаб-қувватлаш пакети юритилади;

4.2.2  13-Standart - multidissiplinar (sohalararo) yondashuv

4.2.2.1 Xizmat koʻrsatishning barcha bosqichlarida (ehtiyojlarni baholashdan tortib internatdan keyingi hamrohlik qilishgacha) xizmatlar multidissiplinar yondashuvga asoslanishi lozim. Xizmat koʻrsatuvchi xizmat oluvchining muammolarini kompleks ravishda hal etish, funksiyalarning takrorlanishini istisno qilish hamda uning mustaqil hayotga integratsiyalashuvi jarayonini har tomonlama qoʻllab-quvvatlash uchun turli soha mutaxassislari (psixologlar, ijtimoiy xodimlar, pedagoglar, yuristlar va tibbiyot xodimlari) jamoasining uygʻun hamkorligini taʼminlaydi.

ҳар бир даврий босқич (1/3/6/12/24 ойлик) якунида тизимга комплекс кузатув далолатномалари ва хизмат олувчининг шахсий фикр-мулоҳаза варақаси киритилади.

4.2.2  13-Стандарт - мультидисциплинар (соҳалараро) ёндашув

Ushbu minimal standart psixolog, ijtimoiy xodimlar, pedagoglar, huquqshunoslar va tibbiyot xodimlari oʻz saʼy-harakatlarini qanday birlashtirishlari hamda yagona jamoa (multidissiplinar guruh — MDG) sifatida ishlashini tartibga soladi.

4.2.2.1 Хизмат кўрсатишнинг барча босқичларида (эҳтиёжларни баҳолашдан тортиб интернатдан кейинги ҳамроҳлик қилишгача) хизматлар мультидисциплинар ёндашувга асосланиши лозим. Хизмат кўрсатувчи хизмат олувчининг муаммоларини комплекс равишда ҳал этиш, функцияларнинг такрорланишини истисно қилиш ҳамда унинг мустақил ҳаётга интеграциялашуви жараёнини ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш учун турли соҳа мутахассислари (психологлар, ижтимоий ходимлар, педагоглар, юристлар ва тиббиёт ходимлари) жамоасининг уйғун ҳамкорлигини таъминлайди.

MDG tarkibiga kiruvchi har bir mutaxassis ishga kirishishdan oldin “Maxfiylikni saqlash va shaxsiy maʼlumotlarni tarqatmaslik toʻgʻrisida”gi majburiyatnomani (tilxat) yozma ravishda imzolaydi.

Xizmat oluvchining maʼlumotlari uchinchi shaxslarga yoki OAVga faqatgina uning (agar 18 yoshga toʻlmagan boʻlsa, qonuniy vakilining) yozma roziligi bilangina taqdim etilishi mumkin.

Ушбу минимал стандарт психолог, ижтимоий ходимлар, педагоглар, ҳуқуқшунослар ва тиббиёт ходимлари ўз саъй-ҳаракатларини қандай бирлаштиришлари ҳамда ягона жамоа (мультидисциплинар гуруҳ — МДГ) сифатида ишлашини тартибга солади.

Natija yigʻma jildda imzolangan maxfiylik varaqlarining mavjudligi va tizimda maʼlumotlar sizib chiqishi (noqonuniy tarqalishi) holatlarining 0% ni tashkil etishi bilan baholanadi. Maʼlumotlarning bexosdan tarqalib ketish xavfini kamaytirish maqsadida, raqamli tizimda har bir idora xodimiga faqat oʻz sohasiga tegishli blokni koʻrish huquqi beriladi.

МДГ таркибига кирувчи ҳар бир мутахассис ишга киришишдан олдин “Махфийликни сақлаш ва шахсий маълумотларни тарқатмаслик тўғрисида”ги мажбуриятномани (тилхат) ёзма равишда имзолайди.

Хизмат олувчининг маълумотлари учинчи шахсларга ёки ОАВга фақатгина унинг (агар 18 ёшга тўлмаган бўлса, қонуний вакилининг) ёзма розилиги билангина тақдим этилиши мумкин.

4.2.2.2 Kutilayotgan natija: har bir xizmat oluvchiga nisbatan mutaxassislarning yagona multidissiplinar guruhi harakat qiladi. Ushbu guruhuning vaziyatini kompleks baholaydi, kelishilgan qarorlarni ishlab chiqadi, tezkorlik bilan maʼlumot almashadi hamda IIR ijrosining samaradorligi uchun birgalikdagi javobgarlikni oladi.

4.2.2.2.1 Xizmat oluvchi oʻzining oʻziga xos ehtiyojlaridan kelib chiqqan holda koʻp tarmoqli yordam oladi.

Натижа йиғма жилдда имзоланган махфийлик варақларининг мавжудлиги ва тизимда маълумотлар сизиб чиқиши (ноқонуний тарқалиши) ҳолатларининг 0% ни ташкил этиши билан баҳоланади. Маълумотларнинг бехосдан тарқалиб кетиш хавфини камайтириш мақсадида, рақамли тизимда ҳар бир идора ходимига фақат ўз соҳасига тегишли блокни кўриш ҳуқуқи берилади.

4.2.2.2 Кутилаётган натижа: ҳар бир хизмат олувчига нисбатан мутахассисларнинг ягона мультидисциплинар гуруҳи ҳаракат қилади. Ушбу гуруҳунинг вазиятини комплекс баҳолайди, келишилган қарорларни ишлаб чиқади, тезкорлик билан маълумот алмашади ҳамда ИИР ижросининг самарадорлиги учун биргаликдаги жавобгарликни олади.

4.2.2.3 Natijaga erishilganlik koʻrsatkichlari:

4.2.2.2.1 Хизмат олувчи ўзининг ўзига хос эҳтиёжларидан келиб чиққан ҳолда кўп тармоқли ёрдам олади.

4.2.2.3.1 Multidissiplinar guruhni (MDG) shakllantirish va uning tarkibi:

a) xizmat oluvchilarning holatlarini (keyslar) yuritish uchun multidissiplinar guruhlarni tashkil etish va ularning tarkibi toʻgʻrisida xizmat koʻrsatuvchi rahbarining tasdiqlangan buyrugʻi mavjudligi;

4.2.2.3 Натижага эришилганлик кўрсаткичлари:

4.2.2.3.1 Мультидисциплинар гуруҳни (МДГ) шакллантириш ва унинг таркиби:

b) MDG tarkibiga asosiy mutaxassislarning: ijtimoiy xodim, maxsus pedagog/tarbiyachi, psixolog, tibbiyot xodimi va zarurat tugʻilganda huquqshunos yoki jalb etilgan ekspertlarning (masalan, ishlab chiqarish taʼlimi ustalarining) kiritilganligi.

4.2.2.3.2 Jamoaviy hamkorlikni tashkil etish va muvofiqlashtirish:

а) хизмат олувчиларнинг ҳолатларини (кейслар) юритиш учун мультидисциплинар гуруҳларни ташкил этиш ва уларнинг таркиби тўғрисида хизмат кўрсатувчи раҳбарининг тасдиқланган буйруғи мавжудлиги;

a) har bir xizmat oluvchi uchun maʼlumotlarni yigʻish, jamoa uchrashuvlarini tashkil etish va IIR bajarilishini umumiy muvofiqlashtirish uchun masʼul boʻlgan biriktirilgan muvofiqlashtiruvchining (ijtimoiy xodimning) mavjudligi hamda mutaxassislar tomonidan belgilangan va zimmaga olingan vazifalarning IIRga kiritilishi;

б) МДГ таркибига асосий мутахассисларнинг: ижтимоий ходим, махсус педагог/тарбиячи, психолог, тиббиёт ходими ва зарурат туғилганда ҳуқуқшунос ёки жалб этилган экспертларнинг (масалан, ишлаб чиқариш таълими усталарининг) киритилганлиги.

b) murakkab holatlarni muhokama qilish, xavflarni baholash va ish rejalariga tuzatishlar kiritish uchun MDG yigʻilishlarining (konsiliumlarining) muntazam ravishda (oyda kamida 1-2-marta yoki zaruratga qarab) oʻtkazilishi;

4.2.2.3.2 Жамоавий ҳамкорликни ташкил этиш ва мувофиқлаштириш:

v) yigʻilish bayonnomalari mavjudligi hamda mutaxassislarning multidissiplinar guruhi tomonidan oʻtkazilgan yigʻilish natijalari yozma shaklda rasmiylashtirilib, xizmat oluvchining shaxsiy hujjatlar yigʻmajildiga ilova qilinishi, bunda, yangi keys aniqlangan yoki xizmat oluvchi dasturga qabul qilingan kundan boshlab
 7 ish kunidan kechiktirmasdan MDG aʼzolari, xizmat oluvchi va uning ustozi/murabbiyi yoki shaxsiy maslahatchisi ishtirokida dastlabki yigʻilishni oʻtkazilishi kerak.

а) ҳар бир хизмат олувчи учун маълумотларни йиғиш, жамоа учрашувларини ташкил этиш ва ИИР бажарилишини умумий мувофиқлаштириш учун масъул бўлган бириктирилган мувофиқлаштирувчининг (ижтимоий ходимнинг) мавжудлиги ҳамда мутахассислар томонидан белгиланган ва зиммага олинган вазифаларнинг ИИРга киритилиши;

g) xizmat koʻrsatuvchi xizmat oluvchi (yoki qonuniy vakil) bilan ishlashning barcha bosqichlarida, shu jumladan, individual ehtiyojlarni baholash tartib-taomilida tegishli soha mutaxassislarini jalb etishi;

б) мураккаб ҳолатларни муҳокама қилиш, хавфларни баҳолаш ва иш режаларига тузатишлар киритиш учун МДГ йиғилишларининг (консилиумларининг) мунтазам равишда (ойда камида 1-2 марта ёки заруратга қараб) ўтказилиши;

d) xizmat koʻrsatishda jalb etilgan mutaxassislarning MDG ishtiroki yozma ravishda qayd etilishi.

в) йиғилиш баённомалари мавжудлиги ҳамда мутахассисларнинг мультидисциплинар гуруҳи томонидан ўтказилган йиғилиш натижалари ёзма шаклда расмийлаштирилиб, хизмат олувчининг шахсий ҳужжатлар йиғмажилдига илова қилиниши, бунда, янги кейс аниқланган ёки хизмат олувчи дастурга қабул қилинган кундан бошлаб
 7 иш кунидан кечиктирмасдан МДГ аъзолари, хизмат олувчи ва унинг устози/мураббийи ёки шахсий маслаҳатчиси иштирокида дастлабки йиғилишни ўтказилиши керак.

4.2.2.3.3 Yagona maʼlumotlar maydoni va rejalashtirish:

г) хизмат кўрсатувчи хизмат олувчи (ёки қонуний вакил) билан ишлашнинг барча босқичларида, шу жумладан, индивидуал эҳтиёжларни баҳолаш тартиб-таомилида тегишли соҳа мутахассисларини жалб этиши;

a) MDG mutaxassislari tomonidan IIR boʻlimlarining birgalikda ishlab chiqilishi, bunda turli mutaxassislarning maqsad va vazifalari bir-biriga zid kelmaydi, balki bir-birini toʻldiradi;

д) хизмат кўрсатишда жалб этилган мутахассисларнинг МДГ иштироки ёзма равишда қайд этилиши.

4.2.2.3.3 Ягона маълумотлар майдони ва режалаштириш:

b) xizmat oluvchining shaxsiy hujjatlar yigʻmajildida jamoaning boshqa aʼzolari uchun ochiq boʻlgan fanlararo jamoaning hamkorlik varaqasi yuritilishi boʻlib, unda har bir mutaxassis oʻz harakatlari, kuzatuvlari va tavsiyalarini qayd etib boradi.

4.2.2.3.4 Nizolarni hal etish va jamoaning kasbiy rivojlanishi:

а) МДГ мутахассислари томонидан ИИР бўлимларининг биргаликда ишлаб чиқилиши, бунда турли мутахассисларнинг мақсад ва вазифалари бир-бирига зид келмайди, балки бир-бирини тўлдиради;

a) xizmat oluvchining ustuvor manfaatlarini belgilash masalalari boʻyicha MDG mutaxassislari oʻrtasidagi kasbiy kelishmovchiliklarni (nizolar) hal etish reglamentining mavjudligi;

б) хизмат олувчининг шахсий ҳужжатлар йиғмажилдида жамоанинг бошқа аъзолари учун очиқ бўлган фанлараро жамоанинг ҳамкорлик варақаси юритилиши бўлиб, унда ҳар бир мутахассис ўз ҳаракатлари, кузатувлари ва тавсияларини қайд этиб боради.

4.2.2.3.4 Низоларни ҳал этиш ва жамоанинг касбий ривожланиши:

b) xodimlarning kasbiy kuyishining (emotsional toliqishini) oldini olish va ularning hamkorlikdagi ishi samaradorligini oshirish maqsadida sohalarlararo superviziyalar, interviziyalar va jamoaviy hamkorlik treninglarining muntazam ravishda oʻtkazib borilishi.

4.2.3  14-Standart – xizmatlarni baholash va monitoring qilish

а) хизмат олувчининг устувор манфаатларини белгилаш масалалари бўйича МДГ мутахассислари ўртасидаги касбий келишмовчиликларни (низолар) ҳал этиш регламентининг мавжудлиги;

б) ходимларнинг касбий куйишининг (эмоционал толиқишини) олдини олиш ва уларнинг ҳамкорликдаги иши самарадорлигини ошириш мақсадида соҳаларлараро супервизиялар, интервизиялар ва жамоавий ҳамкорлик тренингларининг мунтазам равишда ўтказиб борилиши.

4.2.3.1 Xizmat oluvchilarni mustaqil hayotga tayyorlash boʻyicha xizmatlarni baholash va monitoring qilish tizimi amal qiladi. Xizmat koʻrsatuvchi xizmat oluvchilarning mustaqil hayotga tayyorlash boʻyicha koʻrsatilayotgan xizmatlarning sifati, samaradorligi va xavfsizligi yuzasidan muntazam ravishda ichki va tashqi monitoring olib borishi hamda bunda albatta xizmat oluvchilarning fikrini hisobga olishi lozim.

4.2.3  14-Стандарт – хизматларни баҳолаш ва мониторинг қилиш

4.2.3.2 Kutilayotgan natija:

a) xizmatlar sifatini baholashning shaffof va xolis tizimi faoliyat koʻrsatadi, bu tizim koʻrsatilayotgan yordamning har bir xizmat oluvchining individual ehtiyojlariga muvofiqligini kafolatlaydi, kamchiliklarni oʻz vaqtida aniqlaydi va “Yoshlarga hamrohlik” dasturini xizmat oluvchilarning oʻzgarib turadigan ehtiyojlariga moslashtiradi. Xizmat koʻrsatuvchi oʻz faoliyati natijalarini yaxshilashga qaratilgan baholash va monitoring tizimidan foydalanadi;

4.2.3.1 Хизмат олувчиларни мустақил ҳаётга тайёрлаш бўйича хизматларни баҳолаш ва мониторинг қилиш тизими амал қилади. Хизмат кўрсатувчи хизмат олувчиларнинг мустақил ҳаётга тайёрлаш бўйича кўрсатилаётган хизматларнинг сифати, самарадорлиги ва хавфсизлиги юзасидан мунтазам равишда ички ва ташқи мониторинг олиб бориши ҳамда бунда албатта хизмат олувчиларнинг фикрини ҳисобга олиши лозим.

b) xizmat oluvchilarga koʻrsatilayotgan ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash va hamrohlik xizmatlarining sifati, samaradorligi hamda IIR ijrosi ustidan koʻp bosqichli, uzluksiz ichki va tashqi nazorat tizimi taʼminlanadi;

4.2.3.2 Кутилаётган натижа:

а) хизматлар сифатини баҳолашнинг шаффоф ва холис тизими фаолият кўрсатади, бу тизим кўрсатилаётган ёрдамнинг ҳар бир хизмат олувчининг индивидуал эҳтиёжларига мувофиқлигини кафолатлайди, камчиликларни ўз вақтида аниқлайди ва “Ёшларга ҳамроҳлик” дастурини хизмат олувчиларнинг ўзгариб турадиган эҳтиёжларига мослаштиради. Хизмат кўрсатувчи ўз фаолияти натижаларини яхшилашга қаратилган баҳолаш ва мониторинг тизимидан фойдаланади;

v) davriy kuzatuvlar (1, 3, 6, 12, 24 oylik tashriflar) va yillik tizimli hisobotlar orqali har bir xizmat oluvchining jamiyatga real moslashish dinamikasi xolis baholanadi, yuzaga kelishi mumkin boʻlgan inqirozli holatlar erta aniqlanib, tezkor aralashuv choralari koʻriladi;

g) monitoring jarayoniga xizmat oluvchilarning oʻzlari hamda mustaqil ekspertlar faol jalb etilib, baholash natijalari asosida xizmat koʻrsatish sifati va metodologiyasi muntazam ravishda takomillashtirib boriladi.

б) хизмат олувчиларга кўрсатилаётган ижтимоий қўллаб-қувватлаш ва ҳамроҳлик хизматларининг сифати, самарадорлиги ҳамда ИИР ижроси устидан кўп босқичли, узлуксиз ички ва ташқи назорат тизими таъминланади;

4.2.3.3 Natijaga erishilganlik koʻrsatkichlari:

в) даврий кузатувлар (1, 3, 6, 12, 24 ойлик ташрифлар) ва йиллик тизимли ҳисоботлар орқали ҳар бир хизмат олувчининг жамиятга реал мослашиш динамикаси холис баҳоланади, юзага келиши мумкин бўлган инқирозли ҳолатлар эрта аниқланиб, тезкор аралашув чоралари кўрилади;

г) мониторинг жараёнига хизмат олувчиларнинг ўзлари ҳамда мустақил экспертлар фаол жалб этилиб, баҳолаш натижалари асосида хизмат кўрсатиш сифати ва методологияси мунтазам равишда такомиллаштириб борилади.

4.2.3.3.1 Ichki monitoring va xizmat oluvchi rivojlanishining dinamikasi:

4.2.3.3 Натижага эришилганлик кўрсаткичлари:

a) xizmat oluvchini rivojlantirish va IIR mavjudligi,u muntazam ravishda (har chorakda/yarim yilda kamida bir marta) toʻldirib borilishi boʻlib, unda maishiy, moliyaviy, huquqiy va ijtimoiy koʻnikmalarni oʻzlashtirishi (oʻsish surʼati) qayd etiladi;

4.2.3.3.1 Ички мониторинг ва хизмат олувчи ривожланишининг динамикаси:

b) har bir xizmat oluvchining muassasadan chiqishga va mustaqil hayotga tayyorlik darajasini baholash uchun mutaxassislar (ijtimoiy xodim, psixolog, pedagog) konsiliumlarining muntazam ravishda oʻtkazib borilishi.

а) хизмат олувчини ривожлантириш ва ИИР мавжудлиги,у мунтазам равишда (ҳар чоракда/ярим йилда камида бир марта) тўлдириб борилиши бўлиб, унда маиший, молиявий, ҳуқуқий ва ижтимоий кўникмаларни ўзлаштириши (ўсиш суръати) қайд этилади;

4.2.3.3.2 Xizmat oluvchilarning fikrini hisobga olish:

б) ҳар бир хизмат олувчининг муассасадан чиқишга ва мустақил ҳаётга тайёрлик даражасини баҳолаш учун мутахассислар (ижтимоий ходим, психолог, педагог) консилиумларининг мунтазам равишда ўтказиб борилиши.

a) fikr-mulohazalar uchun qulay, xavfsiz va maxfiy tizimlarning (takliflar qutilari, muntazam individual suhbatlar, soʻrovnomalar) mavjudligi boʻlib, ular orqali xizmat oluvchilar ovqatlanish, yashash, taʼlim olish sifati va xodimlarning munosabati haqida oʻz fikrlarini erkin bildirishlari mumkin (mazkur milliy standartga “L” ilova);

b) xizmat oluvchilarning shikoyatlari yoki takliflari roʻyxatga olinishi, maʼmuriyat tomonidan koʻrib chiqilishi va ular boʻyicha aniq choralar koʻrilishining rasmiy tasdigʻi.

4.2.3.3.2 Хизмат олувчиларнинг фикрини ҳисобга олиш:

а) фикр-мулоҳазалар учун қулай, хавфсиз ва махфий тизимларнинг (таклифлар қутилари, мунтазам индивидуал суҳбатлар, сўровномалар) мавжудлиги бўлиб, улар орқали хизмат олувчилар овқатланиш, яшаш, таълим олиш сифати ва ходимларнинг муносабати ҳақида ўз фикрларини эркин билдиришлари мумкин (мазкур миллий стандартга “Л” илова);

4.2.3.3.3 Tashqi baholash va internatdan keyingi monitoring:

б) хизмат олувчиларнинг шикоятлари ёки таклифлари рўйхатга олиниши, маъмурият томонидан кўриб чиқилиши ва улар бўйича аниқ чоралар кўрилишининг расмий тасдиғи.

a) ijtimoiy xizmatlarning milliy standartlariga muvofiqligi yuzasidan tashqi mustaqil monitoring va davlat nazoratidan muvaffaqiyatli oʻtishi;

b) koʻrsatilgan xizmatlarning uzoq muddatli samaradorligini baholash maqsadida xizmat oluvchilar muassasadan chiqqandan keyingi dastlabki 1–3 yil davomida ularning hayotini yoʻlga qoʻyishini (ishga joylashishi, uy-joy olishi, oʻqishni davom ettirishi, jamiyatga moslashishi) kuzatib borish tizimining mavjudligi.

4.2.3.3.3 Ташқи баҳолаш ва интернатдан кейинги мониторинг:

а) ижтимоий хизматларнинг миллий стандартларига мувофиқлиги юзасидан ташқи мустақил мониторинг ва давлат назоратидан муваффақиятли ўтиши;

4.2.3.3.4 Sifatni boshqarish va xodimlar malakasi:

a) xizmat oluvchilarning huquqlari buzilishi holatlari, favqulodda vaziyatlar yoki koʻngilsiz hodisalarni hisobga olish standartlashtirilgan indikatorlari va jurnallarining mavjudligi hamda ularning sabablari majburiy ravishda tahlil qilinib, bartaraf etilishi;

б) кўрсатилган хизматларнинг узоқ муддатли самарадорлигини баҳолаш мақсадида хизмат олувчилар муассасадан чиққандан кейинги дастлабки 1–3 йил давомида уларнинг ҳаётини йўлга қўйишини (ишга жойлашиши, уй-жой олиши, ўқишни давом эттириши, жамиятга мослашиши) кузатиб бориш тизимининг мавжудлиги.

4.2.3.3.4 Сифатни бошқариш ва ходимлар малакаси:

b) xizmat koʻrsatuvchilar uchun xizmat oluvchilar ehtiyojlarini baholashning zamonaviy uslublari masalalari boʻyicha muntazam ravishda superviziyalar (professional qoʻllab-quvvatlash) va malaka oshirish kurslarining oʻtkazilishi.

а) хизмат олувчиларнинг ҳуқуқлари бузилиши ҳолатлари, фавқулодда вазиятлар ёки кўнгилсиз ҳодисаларни ҳисобга олиш стандартлаштирилган индикаторлари ва журналларининг мавжудлиги ҳамда уларнинг сабаблари мажбурий равишда таҳлил қилиниб, бартараф этилиши;

4.2.3.5 Xizmat koʻrsatuvchi xizmatlarni baholash va monitoring qilish tartib-taomilini oʻtkazish uchun oʻlchanadigan koʻrsatkichlarning aniq toʻplamini tasdiqlaydi.

б) хизмат кўрсатувчилар учун хизмат олувчилар эҳтиёжларини баҳолашнинг замонавий услублари масалалари бўйича мунтазам равишда супервизиялар (профессионал қўллаб-қувватлаш) ва малака ошириш курсларининг ўтказилиши.

4.2.3.6 Xizmatlarni baholash xizmatlar sifatining minimal standartlari bajarilishini, ularni koʻrsatishning natijadorligi va xavfsizligini tahlil qilish orqali amalga oshiriladi.

4.2.3.7 Xizmat koʻrsatuvchi ijtimoiy xizmatning tashkil etilishi va koʻrsatilishi boʻyicha fikr-mulohazalarni olish maqsadida xizmat oluvchilar, va/yoki ularning oila aʼzolari, va/yoki ularning qonuniy vakillari oʻrtasida soʻrovnomalar oʻtkazadi.

4.2.3.5 Хизмат кўрсатувчи хизматларни баҳолаш ва мониторинг қилиш тартиб-таомилини ўтказиш учун ўлчанадиган кўрсаткичларнинг аниқ тўпламини тасдиқлайди.

Soʻrovnoma natijalari xizmat koʻrsatuvchi faoliyati tahlil qilinayotganda muhokama qilinadi va kelgusi ishlarda faoliyatni takomillashtirish, ijtimoiy xizmat samaradorligi va sifatini oshirish maqsadida hisobga olinadi.

4.2.3.6 Хизматларни баҳолаш хизматлар сифатининг минимал стандартлари бажарилишини, уларни кўрсатишнинг натижадорлиги ва хавфсизлигини таҳлил қилиш орқали амалга оширилади.

4.2.3.7 Хизмат кўрсатувчи ижтимоий хизматнинг ташкил этилиши ва кўрсатилиши бўйича фикр-мулоҳазаларни олиш мақсадида хизмат олувчилар, ва/ёки уларнинг оила аъзолари, ва/ёки уларнинг қонуний вакиллари ўртасида сўровномалар ўтказади.

4.2.3.8 Xizmat koʻrsatuvchi har uch oyda bir marta xizmat oluvchi tarbiyalanayotgan (yashayotgan) xonadon, taʼlim muassasasi yoki ish joyiga tashrif buyurgan holda IIRning amalga oshirilishini monitoring qiladi.

4.2.3.9 Xizmat oluvchilarning jamiyatga integratsiyalashuvi samaradorligi monitoringiga jamoatchilik nazorati subyektlari ham jalb etilishi mumkin.

Сўровнома натижалари хизмат кўрсатувчи фаолияти таҳлил қилинаётганда муҳокама қилинади ва келгуси ишларда фаолиятни такомиллаштириш, ижтимоий хизмат самарадорлиги ва сифатини ошириш мақсадида ҳисобга олинади.

4.2.3.8 Хизмат кўрсатувчи ҳар уч ойда бир марта хизмат олувчи тарбияланаётган (яшаётган) хонадон, таълим муассасаси ёки иш жойига ташриф буюрган ҳолда ИИРнинг амалга оширилишини мониторинг қилади.

4.2.3.10 Xizmat koʻrsatuvchi monitoring natijalarini belgilangan tartibda rasmiylashtiradi.

4.2.3.11 IIR xizmat koʻrsatuvchi tomonidan monitoring natijalari asosida, qoida tariqasida, yilda bir marta qayta koʻrib chiqiladi va zarurat tugʻilganda unga tegishli oʻzgartirishlar kiritilishi mumkin.

4.2.3.9 Хизмат олувчиларнинг жамиятга интеграциялашуви самарадорлиги мониторингига жамоатчилик назорати субъектлари ҳам жалб этилиши мумкин.

4.2.3.12 Xizmatlarni baholash va monitoring qilish tartib-taomili quyidagi komponentlarni oʻz ichiga oladi:

4.2.3.10 Хизмат кўрсатувчи мониторинг натижаларини белгиланган тартибда расмийлаштиради.

a) xizmat koʻrsatuvchi xodimlarining professional faoliyati;

4.2.3.11 ИИР хизмат кўрсатувчи томонидан мониторинг натижалари асосида, қоида тариқасида, йилда бир марта қайта кўриб чиқилади ва зарурат туғилганда унга тегишли ўзгартиришлар киритилиши мумкин.

4.2.3.12 Хизматларни баҳолаш ва мониторинг қилиш тартиб-таомили қуйидаги компонентларни ўз ичига олади:

b) koʻrsatilayotgan xizmatlar sifati;

v) xizmat oluvchilar, ularning oilalari va qonuniy vakillarining qoniqish va minnatdorlik darajasi.

а) хизмат кўрсатувчи ходимларининг профессионал фаолияти;

4.2.3.13 Xizmat koʻrsatuvchi oʻz faoliyatining shaffofligini taʼminlash maqsadida har yilning yakunida oʻz faoliyati toʻgʻrisida hisobot tuzadi. Hisobot ommaviy (ochiq) hisoblanib, barcha manfaatdor tomonlar uchun ochiq boʻladi va xizmat koʻrsatuvchining rasmiy veb-saytiga joylashtiriladi.

б) кўрсатилаётган хизматлар сифати;

4.2.3.14 Xizmat oluvchilar vasiylik tizimidan chiqqandan keyin 6, 12 va 24 oy oʻtgach, ularning uzoq muddatli monitoringi va jamiyatga muvaffaqiyatli integratsiyalashuvining namunaviy koʻrsatkichlari mazkur milliy standartning V-ilovasiga muvofiq belgilanadi.

в) хизмат олувчилар, уларнинг оилалари ва қонуний вакилларининг қониқиш ва миннатдорлик даражаси.

4.2.3.13 Хизмат кўрсатувчи ўз фаолиятининг шаффофлигини таъминлаш мақсадида ҳар йилнинг якунида ўз фаолияти тўғрисида ҳисобот тузади. Ҳисобот оммавий (очиқ) ҳисобланиб, барча манфаатдор томонлар учун очиқ бўлади ва хизмат кўрсатувчининг расмий веб-сайтига жойлаштирилади.

4.2.4 15-Standart – hayotiy koʻnikmalarni rivojlantirish

4.2.3.14 Хизмат олувчилар васийлик тизимидан чиққандан кейин 6, 12 ва 24 ой ўтгач, уларнинг узоқ муддатли мониторинги ва жамиятга муваффақиятли интеграциялашувининг намунавий кўрсаткичлари мазкур миллий стандартнинг В-иловасига мувофиқ белгиланади.

4.2.4.1 Xizmat koʻrsatuvchi xizmat oluvchilarning va/yoki ularning oila aʼzolarining, va/yoki qonuniy vakillarining individual ehtiyojlari doirasida hayotiy koʻnikmalarni rivojlantirish boʻyicha turli tadbirlar tashkil etilishini taʼminlaydi.

4.2.4 15-Стандарт – ҳаётий кўникмаларни ривожлантириш

Hayotiy koʻnikmalar ijtimoiy ishning kompleks xususiyatini aks ettirishi va insonning funksional imkoniyatlarini rivojlantirish, uning mustaqilligini mustahkamlash, jamiyat hayotida ishtirok etish imkoniyatlarini kengaytirish hamda mehnat faoliyatiga tayyorlashga qaratilgan ijtimoiy himoyaning zamonaviy tamoyillariga mos kelishi lozim.

4.2.4.1 Хизмат кўрсатувчи хизмат олувчиларнинг ва/ёки уларнинг оила аъзоларининг, ва/ёки қонуний вакилларининг индивидуал эҳтиёжлари доирасида ҳаётий кўникмаларни ривожлантириш бўйича турли тадбирлар ташкил этилишини таъминлайди.

4.2.4.2 Kutilayotgan natija: xizmat oluvchilar amaliy mehnat faoliyati orqali barqaror maishiy koʻnikmalarga ega boʻladi, ularda mehnatsevarlik, intizom va jamiyatda mustaqil yashash hamda oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish uchun zarur boʻlgan bazaviy kasbiy kompetensiyalar rivojlanadi.

4.2.4.3 Natijaga erishilganlik koʻrsatkichlari:

Ҳаётий кўникмалар ижтимоий ишнинг комплекс хусусиятини акс эттириши ва инсоннинг функционал имкониятларини ривожлантириш, унинг мустақиллигини мустаҳкамлаш, жамият ҳаётида иштирок этиш имкониятларини кенгайтириш ҳамда меҳнат фаолиятига тайёрлашга қаратилган ижтимоий ҳимоянинг замонавий тамойилларига мос келиши лозим.

4.2.4.2 Кутилаётган натижа: хизмат олувчилар амалий меҳнат фаолияти орқали барқарор маиший кўникмаларга эга бўлади, уларда меҳнатсеварлик, интизом ва жамиятда мустақил яшаш ҳамда ўз-ўзига хизмат кўрсатиш учун зарур бўлган базавий касбий компетенциялар ривожланади.

4.2.4.3.1 Hayotiy va amaliy koʻnikmalar uchun infratuzilma:

a) maxsus jihozlangan ustaxonalar (masalan, tikuvchilik, duradgorlik, pazandalik, IT-laboratoriya) yoki amaliy ijod zonalarining (kulolchilik, robototexnika, qoʻl mehnati/hunarmandchilik) mavjudligi;

4.2.4.3 Натижага эришилганлик кўрсаткичлари:

4.2.4.3.1 Ҳаётий ва амалий кўникмалар учун инфратузилма:

b) xizmat oluvchilar oʻsimliklar va hayvonlarni parvarish qilishni amaliyotda oʻrganishlari mumkin boʻlgan agroterapiya uchun obodonlashtirilgan maydonlarning (kichik bogʻlar, issiqxonalar, jonli tabiat burchaklari) mavjudligi;

v) barcha hududlar mehnatni muhofaza qilish meʼyorlariga muvofiq xavfsiz uskunalar, asbob-uskunalar va sarflash materiallari bilan taʼminlanganligi.

а) махсус жиҳозланган устахоналар (масалан, тикувчилик, дурадгорлик, пазандалик, IT-лаборатория) ёки амалий ижод зоналарининг (кулолчилик, робототехника, қўл меҳнати/ҳунармандчилик) мавжудлиги;

4.2.4.3.2 Individuallashtirish va reabilitatsion yoʻnalish:

б) хизмат олувчилар ўсимликлар ва ҳайвонларни парвариш қилишни амалиётда ўрганишлари мумкин бўлган агротерапия учун ободонлаштирилган майдонларнинг (кичик боғлар, иссиқхоналар, жонли табиат бурчаклари) мавжудлиги;

a) mashgʻulotlarni xizmat oluvchining jismoniy va intellektual imkoniyatlarini (ayniqsa, nogironligi boʻlgan xizmat oluvchilar uchun) hisobga olgan holda IIRga integratsiya qilish;

в) барча ҳудудлар меҳнатни муҳофаза қилиш меъёрларига мувофиқ хавфсиз ускуналар, асбоб-ускуналар ва сарфлаш материаллари билан таъминланганлиги.

b) psixologlar va pedagoglar tomonidan mehnat terapiyasidan art-terapiya va psixoemotsional yengillashish vositasi (bunyodkorlik mehnati orqali agressiya va xavotirlikni kamaytirish) sifatida foydalanilishi.

4.2.4.3.2 Индивидуаллаштириш ва реабилитацион йўналиш:

4.2.4.3.3 Oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish koʻnikmalarini oʻzlashtirish (hayotiy koʻnikmalar):

а) машғулотларни хизмат олувчининг жисмоний ва интеллектуал имкониятларини (айниқса, ногиронлиги бўлган хизмат олувчилар учун) ҳисобга олган ҳолда ИИРга интеграция қилиш;

a) xizmat oluvchilar tomonidan oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish majburiyatlari muntazam bajarilishining chek-listlarda aks ettirilishi va qayd etilishi: oʻz xonasida tartibni saqlash, shaxsiy kiyim-kechak va poyabzalini tartiblash, oshxonadagi navbatchiliklarda ishtirok etish;

б) психологлар ва педагоглар томонидан меҳнат терапиясидан арт-терапия ва психоэмоционал енгиллашиш воситаси (бунёдкорлик меҳнати орқали агрессия ва хавотирликни камайтириш) сифатида фойдаланилиши.

4.2.4.3.3 Ўз-ўзига хизмат кўрсатиш кўникмаларини ўзлаштириш (ҳаётий кўникмалар):

b) xizmat koʻrsatuvchi xodimlar xalq hunarmandchiligi elementlarini oʻz ichiga olgan turli tadbirlarni tashkil etadi va uy xoʻjaligini yuritish boʻyicha amaliy mashgʻulotlar oʻtkazadi:

xizmat oluvchilarning individual ehtiyojlari doirasida (tikish, toʻqish, kulolchilik buyumlarini yasash, rasm chizish va h.k.), kompyuterda ishlashni oʻrgatish va h.k.;

а) хизмат олувчилар томонидан ўз-ўзига хизмат кўрсатиш мажбуриятлари мунтазам бажарилишининг чек-листларда акс эттирилиши ва қайд этилиши: ўз хонасида тартибни сақлаш, шахсий кийим-кечак ва пойабзалини тартиблаш, ошхонадаги навбатчиликларда иштирок этиш;

б) хизмат кўрсатувчи ходимлар халқ ҳунармандчилиги элементларини ўз ичига олган турли тадбирларни ташкил этади ва уй хўжалигини юритиш бўйича амалий машғулотлар ўтказади:

mayda maishiy taʼmirlash ishlari (lampochkani almashtirish, kiyimni yamash), maishiy kimyo vositalaridan foydalanish, uy uchun xaridlarni rejalashtirish.

хизмат олувчиларнинг индивидуал эҳтиёжлари доирасида (тикиш, тўқиш, кулолчилик буюмларини ясаш, расм чизиш ва ҳ.к.), компьютерда ишлашни ўргатиш ва ҳ.к.;

4.3.3.3.4 Xavfsizlik, ekspluatatsiyadan himoya qilish va motivatsiya:

майда маиший таъмирлаш ишлари (лампочкани алмаштириш, кийимни ямаш), маиший кимё воситаларидан фойдаланиш, уй учун харидларни режалаштириш.

a) xizmat oluvchilarning mehnat faoliyati uchun vaqt cheklovlariga qatʼiy rioya qilinishi (mashgʻulotlar maktabdagi oʻquv jarayoniga va dam olishga xalaqit bermasligi kerak);

b) xizmat oluvchilarni mehnat faoliyatidagi muvaffaqiyatlari uchun ragʻbatlantirish va motivatsiya qilish tizimining mavjudligi (xizmat oluvchilar ijodiy ishlari koʻrgazmalari, eng yaxshi hunarmand tanlovlari, hunarmandchilik yarmarkalari);

4.3.3.3.4 Хавфсизлик, эксплуатациядан ҳимоя қилиш ва мотивация:

а) хизмат олувчиларнинг меҳнат фаолияти учун вақт чекловларига қатъий риоя қилиниши (машғулотлар мактабдаги ўқув жараёнига ва дам олишга халақит бермаслиги керак);

v) xizmat oluvchilarga taʼlim berish oʻrniga, muassasaning ehtiyojlariga xizmat qiluvchi kundalik oddiy ishga aylanib qolmasligi ustidan (MDG tomonidan) rasmiy baholash olib borilishi;

б) хизмат олувчиларни меҳнат фаолиятидаги муваффақиятлари учун рағбатлантириш ва мотивация қилиш тизимининг мавжудлиги (хизмат олувчилар ижодий ишлари кўргазмалари, энг яхши ҳунарманд танловлари, ҳунармандчилик ярмаркалари);

g) xizmat koʻrsatuvchi xizmat oluvchini, va/yoki uning oila aʼzosini, va/yoki qonuniy vakilini mehnat terapiyasi va koʻnikmalarni rivojlantirish boʻyicha turli tadbirlarga jalb etish uchun sharoit va imkoniyatlar yaratadi;

в) хизмат олувчиларга таълим бериш ўрнига, муассасанинг эҳтиёжларига хизмат қилувчи кундалик оддий ишга айланиб қолмаслиги устидан (МДГ томонидан) расмий баҳолаш олиб борилиши;

d) xizmat koʻrsatuvchi hayotiy koʻnikmalarni rivojlantirish tadbirlarini tashkil etish uchun zarur uskunalar, asboblar va sarflash materiallarini xarid qilishga moliyaviy resurslarni rejalashtiradi.

“A” ilova
 

г) хизмат кўрсатувчи хизмат олувчини, ва/ёки унинг оила аъзосини, ва/ёки қонуний вакилини меҳнат терапияси ва кўникмаларни ривожлантириш бўйича турли тадбирларга жалб этиш учун шароит ва имкониятлар яратади;

Shoshilinch holat chek-listi

д) хизмат кўрсатувчи ҳаётий кўникмаларни ривожлантириш тадбирларини ташкил этиш учун зарур ускуналар, асбоблар ва сарфлаш материалларини харид қилишга молиявий ресурсларни режалаштиради.

(tavsiyaviy)

“А” илова
 

Шошилинч ҳолат чек-листи

Maqsad: Xizmat oluvchining hayoti, sogʻligʻi yoki xavfsizligiga tahdid tugʻilganda ijtimoiy xodim tomonidan (24 soat ichida) chora koʻrish mexanizmi.

DIQQAT! Agar quyidagi mezonlardan birontasiga “HA” deb javob berilsa, tezkor aralashuv bayonnomasi tuziladi va tegishli organlar (Ijtimoiy himoya milliy agentligi, IIB, Sogʻliqni saqlash vazirligi) ogohlantiriladi.

(тавсиявий)

Мақсад: Хизмат олувчининг ҳаёти, соғлиғи ёки хавфсизлигига таҳдид туғилганда ижтимоий ходим томонидан (24 соат ичида) чора кўриш механизми.

ДИҚҚАТ! Агар қуйидаги мезонлардан биронтасига «ҲА» деб жавоб берилса, тезкор аралашув баённомаси тузилади ва тегишли органлар (Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги, ИИБ, Соғлиқни сақлаш вазирлиги) огоҳлантирилади.

Shoshilinch holat aniqlangan sana va vaqt: 20___ y., “_____”soat: ____: